Vân Diệp không mong Vân Thọ hiểu được. Đứa trẻ chín tuổi còn chưa đủ khả năng phân biệt đúng sai, làm cha thì phải gieo vào đầu con những điều này, để một ngày nào đó khi cần đưa ra lựa chọn, nó có căn cứ mà tham khảo.
Là người từ hậu thế, Vân Diệp có thể phấn đấu vì dân tộc mình, đó là bổn phận của người Hán; vì Tân Nguyệt và mọi người mà mất mạng, đó là nghĩa vụ của người chồng; vì sáu đứa con trong nhà mà mất mạng, đó là thiên chức của người cha. Nhưng bảo hắn đem tính mạng ra tỏ lòng trung thành thì không thể được. Lý Nhị có là thiên cổ nhất đế cũng không được, Ngọc Hoàng Đại Đế hạ phàm hắn cũng chẳng làm. Lão tử sống là vì mình, dựa vào đâu mà phải đem cái mạng khó khăn lắm mới giành lại được đền cho người khác?
Thái độ của Vân Diệp đối với con cái cũng rất rõ ràng: có tài nên người hay chẳng nên người, dù sao cũng phải sắp xếp ổn thỏa cho chúng. Kẻ nên người chưa chắc đã có số tốt giữa thế giới tranh đấu này; kẻ chẳng nên người biết đâu lại được sống an nhàn cả đời.
Biểu hiện của Vân Thọ khiến Vân Diệp vô cùng hài lòng. Nó phóng hỏa đốt đuôi ngựa nhà Thái tử, khiến khách khứa trong sảnh chạy tán loạn như lợn bị chọc tiết. Còn nhỏ tuổi mà đã mang danh đồ quỷ sứ, quả là giỏi.
Chuyện giả làm Yên Dung cũng được người ta truyền tụng rộng rãi. Nhưng trong câu chuyện ấy, Lý Tượng và Lý Yên Dung ngày đêm thương nhớ người mẹ chịu khổ trong lãnh cung, hai đứa cực kỳ thông minh nghĩ ra diệu kế tráo mận đổi đào. Vì chữ hiếu, chúng không tiếc thân mình mạo hiểm, trải qua muôn vàn gian khổ mới gặp được mẹ, chỉ để dâng cho bà hai quả vải. Câu chuyện như vậy khiến không ít đại nho rơi lệ. Trong triều đã có lời đồn xin bệ hạ tha cho hai người đàn bà ấy.
Còn Vân Thọ mập mạp thì thành kẻ xấu cộng thêm đồ ngốc duy nhất trong ba đứa trẻ. Chẳng biết tên khốn nào nhét cả những đoạn chuyện người lớn vào, nào là Yên Dung dùng mỹ nhân kế, khiến Vân Thọ ngờ nghệch tự chui vào tròng, cam tâm tình nguyện giả làm Yên Dung để giữ chân đám bà quản sự. Chuyện hỏng cũng đổ lên đầu Vân Thọ ngu ngốc. Nó mập ú, chỉ biết ăn rồi ngủ, ngủ rồi ăn. Nếu không phải vì ham ngủ thì kế của Lý Tượng và Lý Yên Dung đã kín kẽ không một sơ hở, tuyệt đối chẳng để hoàng hậu tinh ý phát hiện.
Vân Thọ tủi thân kể với cha, nước mắt nước mũi tèm lem khiến Vân Diệp xót xa.
Hắn đặt cậu con trai mập lên đầu gối, cẩn thận lau khô khuôn mặt nhòe nhoẹt, chụt một tiếng hôn lên đó rồi cười nói:
“Chỉ có cha mới dạy con trai mình trở nên thông minh. Bây giờ cha có thể nói với sông lớn rằng con trai cha là đứa trẻ thông minh nhất Trường An; nếu cần, cha còn có thể nói với ông trời, với núi cao, với mẹ con, bà nội và Vượng Tài, chỉ không nói với người ngoài. Con biết vì sao không?”
Vân Thọ mở to mắt lắc đầu, tỏ vẻ không hiểu. Trong mắt nó, cha phải khen nó thật nhiều mới đúng, tiện thể rửa sạch nỗi oan cho nó nữa. Sao lại chỉ được nói với sông lớn, trời xanh, núi cao, bà nội, mẹ, Vượng Tài? Người cần được nghe nhất phải là con gái nhà bá bá Trình chứ. Con nhỏ đáng ghét ấy giờ đã bắt đầu gọi nó là đồ mập ngu rồi.
“Ha, con trai à, cha kể cho con nghe một câu chuyện nhé. Nghe đây. Ngày xưa ở Trường An có hai người thông minh. Một người thì ai cũng biết anh ta thông minh, vì thế mọi người đều đề phòng anh ta. Hễ người thông minh ấy muốn làm chuyện gì thì khó khăn luôn tăng lên rất nhiều. Ai nấy đều trợn mắt nhìn chằm chằm, sợ anh ta làm chuyện xấu. Làm được việc tốt cũng chẳng ai khen, vì con là người thông minh mà. Việc vốn chỉ cần một đồng vàng là làm xong, mọi người lại chỉ đưa cho một đồng bạc, thậm chí một đồng tiền đồng. Làm thành công thì là chuyện đương nhiên; làm hỏng thì mất mặt. Danh tiếng cả đời đổ sông đổ biển. Mọi người không những chẳng giúp đỡ, chẳng thông cảm, trái lại còn cố hết sức cười nhạo, sỉ nhục anh ta. Sống vô cùng mệt mỏi. Chỉ cần nghe người khác khen mình thông minh là anh ta lập tức nổi giận. Anh ta chẳng muốn làm người thông minh, chẳng muốn chút nào nữa.
“Người thông minh còn lại thì khác. Chẳng ai từng khen anh ta thông minh, nhưng cha anh ta biết anh ta thông minh, mẹ anh ta biết, các em anh ta cũng biết. Thế là người thông minh ấy giả dạng như một kẻ ngốc. Vì vậy, chỉ cần anh ta làm thành một việc nhỏ, mọi người đều khen anh ta. Kẻ thù sẽ xem thường anh ta, bạn bè sẽ giúp đỡ anh ta, bậc trưởng bối sẽ yêu thương anh ta. Việc vốn chỉ cần một đồng vàng là làm xong, mọi người lại không nhịn được mà cho anh ta thêm một đồng bạc. Có trục trặc thì mọi người cũng tha thứ. Những gì anh ta nhận được chỉ là lời động viên, chẳng ai trách móc quá đáng.
“Thế là người thông minh giả ngốc ấy âm thầm làm rất nhiều chuyện lớn mà người ngoài không biết, cả đời sống vui vẻ. Mãi nhiều năm sau, người ta mới kinh ngạc nhận ra người thông minh giả ngốc kia mới thật sự là người thông minh.”
“Con trai, nói cho cha biết, con định làm kiểu người nào trong hai kiểu ấy?”
Tân Nguyệt đuổi mọi người ra xa. Nàng thấy chồng đang trò chuyện, tâm tình với con trai; hai cha con có vẻ đều rất nghiêm túc. Tuy không biết họ đang nói gì, nàng nghĩ lúc này tốt nhất đừng quấy rầy.
“Cha ơi, người thông minh vất vả lắm. Trước kia sư phụ mỗi ngày chỉ giao cho con một bài văn, nhưng con học thuộc rất nhanh. Sư phụ phát hiện ra, mỗi ngày liền giao hai bài. Con vẫn học thuộc được, thế là sư phụ kéo tới cả xe sách, nói trong ba năm con phải học thuộc hết đống sách ấy!”
“Con không muốn học thuộc những sách đó. Cha ơi, làm thế nào để con trông ngu ngốc hơn?”
Vân Diệp nhận ra mình đã dẫn con trai lạc đề, giả ngốc đâu có nghĩa là không học thuộc sách. Hắn vội nói: “Sách nhất định phải học thuộc. Sau này con còn phải học toán, vật lý, hóa học, thiên văn, địa lý. Chỉ khi học thấu đáo, tinh thông hết những môn này, con mới trở thành người thông minh. Đó là điều kiện tiên quyết. Bài tập sư phụ giao nhất định phải hoàn thành.”
“Cha nói phải học làm kẻ ngốc, giờ lại bắt con trở nên thông minh. Rốt cuộc là làm kẻ ngốc hay người thông minh?” Thằng nhóc nổi cáu, nhảy phắt khỏi đầu gối cha, khinh khỉnh nói: “Cha muốn con làm kẻ ngốc thì phải đuổi ông cậu ra khỏi nhà. Không thì cả Trường An sẽ biết con thông minh!” Dọa cha xong, nó ưỡn ngực đi vào nhà ăn tìm món ngon. Bánh há cảo tôm hôm nay đầu bếp hấp chắc nó còn ăn được hai cái.
Tân Nguyệt đến trước mặt Vân Diệp đang ngẩn người, khẽ hỏi hai cha con bị làm sao. Một lúc lâu sau Vân Diệp mới quay sang nhìn nàng: “Từ ngày mai con trai nàng sẽ biến thành kẻ ngốc, miễn là ta đuổi được tiên sinh Ly Thạch đi.”
Nghe chồng nói, lông mày Tân Nguyệt lập tức dựng lên: “Ai muốn làm kẻ ngốc? Thọ nhi nhà thiếp học thuộc sách giỏi như vậy, võ nghệ cũng luyện chẳng tệ, sao lại phải làm kẻ ngốc? Tiên sinh Vô Thiệt nói cậu Ly Thạch đang phạt mao tẩy tủy cho đứa trẻ, bây giờ chịu khổ một chút, sau này hưởng lợi vô cùng. Ai nói lời này? Để thiếp đánh gãy chân chó của hắn!”
“Ta nói đấy. Ta mong Thọ nhi ngu dốt một chút mới là phúc. Ta thông minh thế này đã nếm đủ khổ rồi, chẳng lẽ còn chưa biết rút kinh nghiệm? Ai bảo thông minh nhất định là chuyện tốt? Vị hầu gia như ta giờ đây phiêu bạt khắp nơi, sống còn chẳng bằng ăn mày. Đó là bài học nhãn tiền. Nàng cứ chờ mà xem, con đường sau này của Địch Nhân Kiệt cũng chẳng bằng phẳng đâu, số phận long đong lắm.”
Nếu là chuyện khác, Tân Nguyệt đã sớm chịu nhường, nhưng chuyện liên quan đến Vân Thọ thì nàng không chịu lùi nửa bước. Nước mắt tủi thân lưng tròng, nàng cắn răng không đi, chờ chồng cho mình một lời giải thích.
Vân Diệp cười khổ: “Người ta nuôi con thì mong con thông minh, còn ta chỉ mong con trai mình ngu ngơ khờ khạo, vô lo vô họa sống trăm năm!”
Thấy chồng buồn bã, Tân Nguyệt vừa khóc vừa nói: “Thiếp sinh nó ra, đã xứng đáng với liệt tổ liệt tông nhà họ Vân. Còn nuôi dạy thế nào thì để người làm cha như chàng quyết định. Thiếp không quản nữa. Dù nó có thành kẻ ngốc thật thì cũng là con cháu nhà họ Vân.”
Tân Nguyệt vừa khóc, người trên boong lập tức biến mất sạch như thể thấy ma. Vân Diệp cười xòa ôm nàng đặt lên đùi mình, nói: “Nhà họ Vân có thể sinh ra đủ hạng người, chỉ không sinh ra kẻ ngốc. Nàng xem những lời Thọ nhi nói trước khi đi kìa. Nó bảo muốn ta làm kẻ ngốc thì phải đuổi ông cậu đi, không thì cả Trường An sẽ biết ta thông minh!”
“Chậc chậc, biết tận dụng ưu thế của mình, biết biến ưu thế ấy thành lợi ích. Đứa trẻ như vậy mà muốn giả ngốc thì khó lắm, khó hơn giả thông minh nhiều.”
Tân Nguyệt lau nước mắt, nói: “Đứa trẻ này không giống chàng. Chàng gây dựng cơ nghiệp từ hai bàn tay trắng, muốn vực dậy gia đình thì buộc phải thể hiện trí tuệ hơn người. Thọ nhi đứng trên vai chàng mà leo lên, điểm xuất phát đã cao hơn nhiều, muốn nên người cũng dễ hơn nhiều. Thiếp hiểu đạo lý chàng nói. Chàng đã là cây cao đón gió; Thọ nhi mà còn vượt trội giữa đám đông thì quả thật chẳng ích gì, còn có hại. Nhưng thiếp vẫn không thể nghĩ thông. Một đứa trẻ thông minh đang yên đang lành lại phải giả vờ tầm thường, thật bất công với nó.”
“Hoàng đế từng nói người như ta ắt sẽ hưởng hết phúc ấm tổ tiên, trong ba đời nhà họ Vân sẽ chẳng có nhân tài. Biết không, để chiếu cố nhà họ Vân, hoàng đế mới ban tước cho ta. Tước Truyền Mệnh hầu này có được là như vậy. Thọ nhi mà quá thông minh thì, hề hề, ngày tháng nhất định chẳng dễ chịu. Mong muốn lớn nhất của hoàng đế là biến con em các nhà huân quý thành lũ ăn chơi trác táng; như vậy mới có lợi nhất cho giang sơn Đại Đường và sự thống trị của ông ta. Nàng tưởng hoàng đế chưa từng phái người chuyên làm hư con em các nhà huân quý sao?”
Sự xuất hiện của thư viện Ngọc Sơn mới cho hoàng đế một bậc thang để đổi hướng. Tất cả học sinh đều được tiếp nhận nền giáo dục Nho gia chính thống, rồi học thêm toán học, vật lý, thiên văn, địa lý cùng những môn tạp học khác. Ở cái tuổi tốt nhất, dễ nảy sinh nhiều suy nghĩ nhất, đầu óc chúng đều bị những môn học này lấp đầy; chúng chẳng có thời gian, cũng chẳng có cơ hội tiếp nhận gia học.
“Có biết không, nền giáo dục của thư viện mới là thứ ít có cá tính nhất. Tất cả học sinh đều được đúc thành một khuôn; không có kẻ tầm thường, nhưng muốn đào tạo ra một thiên tài cũng cực kỳ khó. Cũng như những chiếc bình sứ trên giá xoay ở xưởng đồ sứ nhà ta, cái nào cũng một khuôn như nhau. Ta thường gọi chúng là sản phẩm dây chuyền. Có biết không, sản phẩm trên dây chuyền thường là dấu hiệu của hàng rẻ tiền.”
Lần đầu nghe chồng nói đến những điều bí mật này, Tân Nguyệt há hốc miệng. Thư viện Ngọc Sơn mà nàng luôn lấy làm tự hào hóa ra còn có tác dụng như vậy. Chẳng trách phu quân đưa Địch Nhân Kiệt và Tiểu Vũ ra khỏi thư viện để đích thân dạy dỗ. Hóa ra là vì nguyên do này.