Mùa xuân là mùa gieo hạt, mùa thu là mùa gặt hái. Trung Quốc từ xưa lấy nông nghiệp làm gốc, từ khi Bình Vương dời đô về phía đông đến nay đã trải qua hơn một nghìn mùa xuân gieo hạt, mùa thu thu hoạch.
Các sử gia thời cổ cho rằng lịch sử được tạo thành từ một chuỗi sự kiện, mỗi sự kiện đều có nguyên nhân và kết quả; nguyên nhân của sự kiện này thường là kết quả của sự kiện khác. Vì vậy, nguyên nhân sự kiện cũng giống như gieo hạt mùa xuân, còn kết quả giống như gặt hái mùa thu. Cũng như hạt thu hoạch năm nay sẽ là hạt giống gieo vào mùa xuân năm sau, kết quả của một sự kiện xảy ra trong năm nay cũng có thể trở thành nguyên nhân của một sự kiện vào năm tới. Bởi thế, các học giả Trung Hoa thời viễn cổ có khuynh hướng gọi lịch sử là “Xuân Thu”.
Vân Diệp luôn cho rằng chính vào thời Xuân Thu, con người mới bắt đầu thật sự suy ngẫm về thế giới và hoàn cảnh mình đang sống. Vì vậy, tư tưởng của họ bay bổng tự do, rất nhiều ý tưởng vừa giàu sức sáng tạo vừa mang sắc thái nhân văn lãng mạn.
Nhưng nói ngược lại cũng đúng: ý tưởng của người xưa có nhiều điều thú vị, hay ho, nhưng tuyệt đối không có tính khả thi. Vị vĩ nhân đời sau còn nói mình đang dò đá qua sông; muốn tìm con đường thích hợp cho Đại Đường tiến lên từ sách Xuân Thu thì chẳng khác nào hỏi đường người mù.
Cũng như người Đường không thể tưởng tượng nổi sự rực rỡ của đời sau, người thời Xuân Thu cũng chẳng thể hình dung về một quốc gia hùng mạnh đến tột đỉnh như Đại Đường. Cho nên, lời khuyên của họ chẳng có ý nghĩa chỉ dẫn gì đối với Đại Đường.
Lý Nhị đã về kinh. Tuyết lớn vẫn chưa tan, loan giá của ngài đã tới thành. Là vị tướng trấn giữ Trường An trên thực tế, Vân Diệp phải đến báo cáo Hoàng đế xem mấy ngày qua mình đã làm những gì; nhất là Trưởng Tôn Vô Kỵ đang nóng lòng muốn nghe Vân Diệp giải thích vì sao lại điều động nhiều nhân sự đến thế.
Lý Nhị không về cung mà đi thẳng tới Khai Viễn Môn. Nơi này cách hoàng cung không xa. Ngài bước lên tường thành, chỉ mười sáu cái đầu người vẫn treo trên tường, phủ đầy tuyết, rồi hỏi: “Ngươi giết hết cả bọn rồi à?”
“Quân pháp vô tình!” Vân Diệp cúi người đáp.
“Độc Cô Mưu cũng giết hết những kẻ còn lại?”
“Một trăm lẻ sáu người, không ai sống sót.”
“Có hỏi được gì không?”
“Không ạ. Địch Nhân Kiệt đang điều tra, nhưng người thì đều bị Vân Trung Hầu giết sạch rồi.”
Lý Nhị khoác áo choàng đi đi lại lại mấy bước, rồi cười hỏi Vân Diệp: “Nghe nói gần đây ngươi đọc tụng Xuân Thu, sách chẳng rời tay. Đọc ra được mùi vị gì chưa?”
“Vi thần xem Xuân Thu như sách kể chuyện. Vi thần cho rằng những ghi chép trong đó có lẽ giúp ích cho cách làm người, nhưng xét về trị quốc thì chẳng có tác dụng gì mấy.”
“Ồ?” Lý Nhị ngạc nhiên liếc Vân Diệp, cười nói: “Tầm mắt cao thật đấy! Văn Vương bị giam mà diễn giải Chu Dịch, Trọng Ni gặp nạn mà viết Xuân Thu. Học vấn lớn lao như vậy mà ngươi cũng chẳng coi ra gì sao? Chuyện cũ của Ngũ Bá thời Xuân Thu chẳng lẽ không có gì đáng để Đại Đường tham khảo?”
Vân Diệp cười, lấy một quyển Xuân Thu trong tay áo đưa cho Lý Nhị. Lý Nhị nhận lấy, lật qua loa vài trang rồi khép sách lại, chờ Vân Diệp giải thích.
“Bệ hạ, sau khi khảo chứng, tiên sinh Kim Trúc biết được tác giả nguyên bản của Xuân Thu không phải Khổng Khâu mà là sử quan nước Lỗ. Sử sách nước Tấn gọi là Thừa, sử sách nước Sở gọi là Đào Ngột, sử sách nước Lỗ gọi là Xuân Thu. Toàn văn có mười tám nghìn chữ, câu nào cũng tinh túy; một mình Khổng Khâu không thể viết ra được. Hơn nữa, ông từng làm sử quan nước Lỗ, nên mới có sự nhầm lẫn này.”
“Còn Ngũ Bá thời Xuân Thu mà ngài nói, những nước có vạn cỗ xe ấy, bệ hạ nghĩ ở Đại Đường chúng ta thì đáng kể là gì? Cho vi thần mượn một vạn hùng binh Đại Đường, trong mười ngày nhất định sẽ đánh thắng địch. Nếu không được, xin chém đầu vi thần.”
“Ha ha ha ha...” Lý Nhị cười vang, chỉ tay vào Vân Diệp: “Hồi còn trẻ ngươi cũng chẳng hào khí như thế. Đến tuổi trung niên, sao trái lại khí phách ngút trời vậy?”
Vân Diệp cười theo: “Đó là vì vi thần không có cách nào so tài trực tiếp với Tôn Vũ. Chi bằng nói khoác một chút, ít ra còn có thể chọc bệ hạ cười.”
Lý Nhị càng cười lớn hơn. Vân Diệp bốc một nắm tuyết sót phủ đầy bụi than trên tường thành, nắm trong tay để nó tan chầm chậm, giúp mình tỉnh táo hơn.
“Người ta phạm quân pháp, giết thì giết thôi. Ngươi làm tướng, chuyện này là bình thường. Trong thời gian trẫm không ở Trường An, ngươi làm khá tốt. Thanh Tước trốn vào thư trai, Hoàng hậu ở mãi trong thâm cung; một mình ngươi lo liệu mọi việc ở Trường An mà vẫn để ý được chuyện nhỏ xảy ra tại Khai Viễn Môn, có thể nói là cần mẫn. Chuyện này chẳng có gì phải bàn. Trẫm chỉ muốn biết ngươi có ý kiến gì về việc soạn thảo Thương luật lần này.”
“Vốn dĩ đáng lẽ ngươi phải đến Cửu Thành Cung, Vô Kỵ ở lại trấn thủ Trường An, nhưng lần này trẫm muốn gạt ngươi, người rất am hiểu thương nhân, sang một bên để xem năng lực thực sự của quan lại Đại Đường ra sao. Giờ đã đến lúc hỏi ý kiến ngươi. Có gì muốn nói thì cứ nói hết, thẳng thắn mà nói. Đây là trên tường thành, chỉ có quân thần chúng ta biết thôi. Cứ nói thật!”
Vân Diệp bỗng ném nắm tuyết sót trong tay ra xa rồi nói: “Thần đương nhiên có điều muốn nói, nhịn mãi không nổi nữa rồi. Ai là người quyết định thu một phần mười ba? Chẳng lẽ không thấy cánh cửa mở cho thương nhân quá rộng sao?”
Sao nhất định phải là ba mươi năm? Chẳng lẽ thuế thương nghiệp không nên thay đổi tùy lúc tùy nơi hay sao? Từ thuở Đại Đường lập quốc, thuế thương nghiệp quả thật đã thay đổi nhiều lần. Thu một phần tám đúng là quá nặng, nhưng thu một phần mười ba lại quá lỏng lẻo.
Ta tạm gọi sản xuất nông nghiệp của Đại Đường là ngưỡng cửa đầu tiên của mọi hoạt động thương mại. Chính vì sức lao động của dân chúng tạo ra phần dư thừa nên thương nghiệp mới nảy sinh: lấy thứ mình có thừa đổi thứ mình còn thiếu. Thương nghiệp thời viễn cổ là như vậy.
Một chiếc cuốc ra đời phải trải qua bốn khâu: khai mỏ, tuyển quặng, luyện sắt, rèn đúc. Mỗi khâu đều có thương nhân tham gia thì chiếc cuốc mới đến được tay người nông dân. Vai trò của thương nhân là đẩy nhanh lưu thông hàng hóa, vì thế chúng ta cho phép họ kiếm một phần lợi nhuận từ đó. Thuế thương nghiệp thực chất là một biện pháp kiềm chế thương nhân: thứ nhất, không cho họ kiếm lợi quá nhiều; thứ hai, trích một phần lợi nhuận họ kiếm được để lo việc nước, ích lợi dân sinh, tức là đem trả lại cho dân.
Lợi nhuận kiếm được từ một chiếc cuốc không thể quá cao, nếu không nông dân sẽ không mua nổi cuốc, sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng. Cứ thế thành một vòng luẩn quẩn, cuối cùng sẽ thật sự xuất hiện cảnh cả thiên hạ đều làm thương nhân, khi ấy đất nước sẽ gặp tai họa: ai nấy bỏ mặc việc sản xuất, chỉ đi buôn bán. Kiểu mua đi bán lại ấy chẳng có giá trị gì.
Ngài đang cố ý khuyến khích thương nhân đấy. Bản tính của thương nhân là kiếm lợi; chỉ cần có lợi nhuận thích đáng, họ sẽ trở nên liều lĩnh. Nếu lợi nhuận đạt mười phần trăm, họ bảo đảm sẽ dùng khắp nơi; đạt hai mươi phần trăm, họ sẽ hoạt động sôi nổi; đạt năm mươi phần trăm, họ sẽ liều mình mạo hiểm; vì lợi nhuận một trăm phần trăm, họ dám chà đạp mọi luật lệ ở đời; có ba trăm phần trăm lợi nhuận, họ dám phạm bất cứ tội ác nào, thậm chí liều mạng chịu treo cổ!
Cho nên, bệ hạ à, lột da nhồi cỏ cũng không ngăn được dã tâm của thương nhân đâu.”
Lý Nhị kinh ngạc nhìn Vân Diệp, nói: “Trẫm cứ tưởng ngươi sẽ hết lòng ủng hộ thương nhân. Những lời ngươi vừa nói cũng là luận điệu của Vô Kỵ. Lần này vì sao ngươi lại cùng một cách nghĩ với Vô Kỵ?”
“Quan điểm của thần và Tả bộc xạ vẫn có chỗ khác nhau. Tả bộc xạ chỉ đơn thuần ngược đãi thương nhân; thần muốn hạn chế hoạt động thương nghiệp, không để nó thoát khỏi sự giám sát. Hai chuyện ấy không thể đánh đồng.”
“Lột da nhồi cỏ không ngăn nổi dã tâm của thương nhân sao?”
“Không ngăn nổi đâu. Câu ‘người chết vì tiền, chim chết vì mồi’ nói rất có lý.”
“Ngay cả một quan lại hà khắc như Độc Cô Mưu cũng không ngăn được dã tâm của họ?”
“Chỉ cần là người cai trị, ắt sẽ có kẽ hở để luồn lách.”
“Đó là lý do ngươi yêu cầu Tiết Nhân Quý đưa quân tiến vào Đát La Tư?”
“Đúng vậy. Vi thần mong thương nghiệp Đại Đường hưng thịnh có trật tự, nhưng không cho phép tiền tài của thương nhân trở thành lưỡi dao chia cắt đất nước. Lần này lời khuyên của vi thần là cảnh cáo; lần sau vi thần sẽ ra tay mạnh. Không có gì quan trọng hơn một đất nước thống nhất.”
Lý Nhị dịu dàng nhìn Vân Diệp, bước tới vỗ vai hắn rồi nói: “Ngươi nói đúng. Không có gì đáng sợ hơn một đất nước bị chia cắt. Bao năm qua, sách thánh hiền ngươi đọc không uổng phí. Trung thành với quốc gia còn có ý nghĩa hơn trung thành với đế vương.”
Nói xong, ngài cởi áo da khoác lên áo giáp của Vân Diệp rồi quay người bỏ đi. Khi sắp tới cửa thành, ngài lại dừng bước, nói: “Cứ kiên trì cho tốt!”
Lý Nhị đi rồi, Vân Diệp mới nhận ra lưng mình đã ướt đẫm mồ hôi. Gió lạnh thổi qua, hắn run lên hai cái liên tiếp. Nói chuyện với Lý Nhị đã khó khăn lắm rồi; hắn biết giờ đây Lý Nhị đang không ngừng điều chỉnh chính sách của mình. Lúc này, Lý Nhị cực kỳ cần tầng lớp thương nhân đứng cùng phe với mình. Ngoài ngài ra, không ai được phép có quan hệ gì với thương nhân, nhất là gia tộc mới nổi như nhà họ Vân.
Sự ngang ngược bất tuân mà gần đây Hà Thiệu thể hiện, nói trắng ra là vì có Hoàng đế chống lưng. Nếu không, cho hắn một nghìn lá gan hắn cũng chẳng dám nói với Trưởng Tôn Vô Kỵ nửa câu cứng cỏi. Chuyện khác thường ắt có điều quái lạ; mãi đến vừa rồi Vân Diệp mới nghĩ thông được tầng này. Người đứng sau Hà Thiệu không phải Thái tử, mà là Hoàng đế...
Vào cung, Trưởng Tôn đang uống chè hạt sen. Thấy Vân Diệp, bà bảo cung nữ múc cho hắn một bát. Đợi Vân Diệp uống xong, bà mới hỏi: “Bệ hạ mời các trọng thần dự tiệc ở Vạn Dân Cung, ngươi đến điện Lưỡng Nghi có việc gì?”
Vân Diệp cười, chắp tay đáp: “Vẫn là chuyện mười sáu vương. Họ đã tới Tần Châu, nửa tháng nữa sẽ vào Trường An. Thần đã nhắc chuyện này với bệ hạ, bệ hạ nói việc này do nương nương quyết định, nên thần đến nghe ý chỉ.”
Vân Diệp hiểu ý Hoàng đế. Ngài muốn hoàn toàn biến chuyện mười sáu vương thành việc nhà, chỉ có vậy mới có thể yên lòng tước hết vương tước của họ. Giao cho Hoàng hậu chẳng qua là để bà chuẩn bị một loạt nhà cửa, nuôi họ như nuôi lợn béo mà thôi. Làm thế vừa có thể răn đe các vị vương gia ở bên ngoài, vừa cho thiên hạ thấy Hoàng đế nhân từ đến nhường nào.
Bước ra khỏi điện Lưỡng Nghi, Vân Diệp nhìn về góc đông bắc thành Trường An. Ở đó có một dãy đất dành làm nhà cửa, cũng sẽ là nơi trú ngụ của mười sáu vương. Hoàng hậu rất rộng rãi, đã ban cả khu ấy cho họ.
Chỉ có điều cái gọi là “vương trạch” chẳng qua là một nhà tù kiểu biệt thự. Tuy xa hoa lộng lẫy, có cầu nhỏ nước chảy, cứ năm bước có một đình, mười bước có một lầu, nhất cử nhất động của họ đều bị hoạn quan giám sát ngày đêm. Ăn ở, sinh hoạt, đọc sách học hành, cưới vợ gả con, tất cả chỉ có thể ngoan ngoãn thực hiện trong dinh thự của mình. (Còn tiếp. Mời tìm đọc trên Phiêu Thiên Văn Học; tiểu thuyết cập nhật hay hơn, nhanh hơn!)