Sau khi đập nát thuyền nhà Lỗ Vương, trên kênh đào chẳng còn ai dám chọc vào thủy quân nữa. Thống lĩnh thủy sư Lĩnh Nam Vân Diệp và Lỗ Vương Lý Nguyên Xương vì hai ca kỹ mà đại chiến một trận trên kênh đào. Cuối cùng, Vân Diệp dựa vào thuyền chắc vũ khí bén, đánh cho Lỗ Vương bỏ chạy tan tác, ôm đầu chuồn mất. Tin tức giật gân ấy lập tức lan khắp hai bờ kênh đào. Đại Đường không thiếu hầu gia dám đánh vương gia, nhưng vì tranh kỹ nữ mà điều động quân khí thì đây là lần đầu tiên.
Quan quan sát ở địa phương cho rằng đây thuần túy là nỗi nhục của triều đình. Chẳng phân trắng đen, tấu chương đàn hặc bay về Trường An như tuyết rơi. Trong tấu chương, họ chẳng thiên vị ai, cũng không bàn ai đúng ai sai, chỉ khăng khăng một điều: chuyện này làm tổn hại thuần phong mỹ tục, chẳng có chút phong thái của bậc quý nhân nào, yêu cầu hoàng đế xử phạt cả hai người. Đằng nào cũng đều là hạng bại hoại, chẳng cần truy xét đúng sai.
Ngựa trạm truyền tin nhanh hơn thuyền nhiều. Vân Diệp và Lý Nguyên Xương còn chưa vào kinh, trong thành đã biết hai người lại xảy ra xung đột. Lão Tần hiền lành thở dài thườn thượt, chỉ thấy Vân Diệp đúng là một kẻ chuyên gây họa; còn ông, trụ cột bị mấy nhà giữ lại ở Trường An này, thật sự có phần không kham nổi nữa.
Uất Trì Cung vỗ tay cười lớn, cho rằng thế mới đúng là hán tử trong quân ngũ: đồ của mình, ai cướp thì đánh kẻ đó; đã nổi nóng thì đến cả Ngọc Hoàng cũng chẳng tha. Ông cho rằng điểm này Vân Diệp học từ mình.
Lý Nhị đặt tấu chương xuống, day day thái dương, lẩm bẩm: “Tiểu tử, để từ chức Thống lĩnh thủy sư, ngươi đúng là nhọc lòng thật đấy. Hề hề, cũng có lúc ngươi thấy khó chịu à? Cứ yên ổn làm Thống lĩnh thủy sư đi, trẫm còn trông cậy ngươi đóng thêm nhiều thuyền tốt nữa.”
Trong mắt Lý Thái lóe lên ánh sáng âm u. Tay cầm hai chiếc lọ thủy tinh, một lọ đựng bốn, năm con kiến đỏ rực, lọ kia nhốt một con nhện lớn bằng nắm tay trẻ sơ sinh. Nhìn hai loài vật đang bồn chồn không yên, hắn thở dài, đặt con nhện trở lại giá, bỏ đàn kiến vào một chiếc giỏ tre nhỏ rồi bước ra khỏi cổng thư viện. Hắn định về Trường An, tham gia cho thật vui đại hội lớn của hoàng tộc.
Dạo này trong thành Trường An có rất nhiều chuyện vui. Tin chiến thắng từ tiền tuyến liên tục truyền về. Sứ giả khẩn cấp mang lông chim đỏ cắm trên mũ vừa hô vang đại thắng vừa phi qua phố Chu Tước, chẳng còn khiến dân chúng vây xem nữa. Thấy tiếng hô hay thì cứ nghe, rồi ai làm việc nấy; thắng trận chẳng có gì lạ. Nếu một ngày nào đó truyền về tin bất lợi thì mới là chuyện hiếm. Đại Đường không đánh trận thua.
Để cầu phúc cho Thái Thượng Hoàng, bệ hạ đặc biệt hạ chỉ: từ nay về sau, tử hình chỉ còn hai hình thức là thắt cổ và chém đầu. Kẻ đại gian đại ác mới bị chém đầu, còn lại thì thắt cổ, tức là dựng một cây cột, buộc dây vào cổ phạm nhân rồi treo lên là xong. Không thấy máu, chẳng như trước kia cứ động chút là máu me đầy đất. Chưa kể mùi hôi thối còn dẫn ruồi nhặng đến, không hay ho gì; treo lên vẫn tốt hơn. Đã có không ít người bắt đầu tưởng tượng cảnh tượng hoành tráng khi xác chết treo đầy phố Chu Tước.
Dân chúng chẳng quan tâm có bao nhiêu phạm nhân bị xử tử; giờ mỗi năm cũng chẳng chết được mấy tù nhân, muốn treo kín phố Chu Tước thì phải qua mấy thế hệ nỗ lực. Nhưng thuế đinh khẩu đã bị bãi bỏ, đó mới là tin vui đáng ăn mừng. Trước kia trong nhà lúc nào cũng có hai ba đứa trẻ mang tên Tiểu Nhị. Gã râu ria đầy mặt cũng gọi là Tiểu Nhị, đứa còn đang nghịch bùn bằng nước tiểu cũng gọi là Tiểu Nhị. Nay thì không cần thế nữa, cứ yên tâm mạnh dạn đặt tên Tiểu Tam, Tiểu Tứ, Tiểu Ngũ nối tiếp nhau.
Một số quy định ở Trường An đang âm thầm được nới lỏng. Kể từ lần trước, giờ giới nghiêm được đặc cách lùi lại một canh giờ, hai huyện Trường An vẫn luôn nghiêm túc tuân theo chỉ dụ ấy. Đám quan viên chính trực, cứng nhắc dường như cũng quên mất lệ thường cứ mặt trời lặn là giới nghiêm; họ còn thích sai gia nhân xách đèn lồng đi dạo hai khu chợ Đông, Tây sau khi trời tối, tiện thể tiêu cơm.
Nhà hát ở phường Hưng Hóa có vở mới. Nghe nói kể chuyện đôi nam nữ tư thông hóa thành bướm. Bà lão đứng tuổi tức tối nhổ toẹt một bãi, rồi bảo đám con gái lớn, nàng dâu trẻ trong nhà: “Đấy, kết cục của cái thói không biết xấu hổ là thế đấy. Tư thông mà hóa thành bướm là còn được nâng niu quá, sao không hóa thành lợn đi?”
Hóa thành bướm hay hóa thành lợn đều là chuyện nhỏ. Các tiểu thư khuê các được người lớn trong nhà cho phép đến rạp hát nghe giảng đạo đức nữ giới, về nhà ai nấy khóc sướt mướt, còn líu lo hát đôi câu trong vở kịch. Xem ra bị dạy dỗ không nhẹ. Lần sau có vở mới thì lại đi, nhớ dẫn cả các chị em khác trong nhà theo nữa. Chẳng thấy đấy sao, dạo này các cô nương trong nhà suốt ngày chống cằm, ngẩn ngơ nhìn cây ngô đồng ngoài cửa sổ; đến chiếc xích đu trước kia thích nhất cũng chẳng buồn đu nữa. Con gái nhà lành thì phải dịu dàng yên tĩnh chờ nhà chồng khiêng kiệu đến đón.
Những nhà không chớp lấy cơ hội mua nhà ở phường Hưng Hóa giờ hối hận đến đấm ngực giậm chân. Mùa xuân, khi hoa lê nở, phường Hưng Hóa đẹp đến mê hồn: nước biếc, lầu son, hoa trắng, cỏ xanh, cứ như đang ở cõi thần tiên. Nhìn lại khu vườn nhà mình xanh rì, xám xịt như đồ cổ. Nhà người ta trồng lê, mà còn chuyển nguyên cả cây lê trưởng thành về trồng. Đến mùa hoa lê rụng, gió thổi qua nom chẳng khác nào tuyết rơi. Trước cửa nhà mình chỉ có cây du; gió vừa thổi, tiền du khô rụng đầy trời, ngày nào cũng phải quét mấy lượt.
Ngụy Trưng rảnh rỗi là lại thích ghé phường Hưng Hóa dạo một vòng. Từng chút thay đổi nơi đây đều lọt vào mắt ông. Mấy gã lực lưỡng ở cổng phường hễ trông thấy Ngụy Trưng đều tự giác khom người. Sao có thể không kính trọng tể tướng được? Dù vị này thích mặc áo cũ đi lang thang khắp nơi, thân phận vẫn sờ sờ ra đó, chẳng ai dám lơ là.
Nhìn những người ăn mặc chỉnh tề, tay mặt sạch sẽ này, Ngụy Trưng không tài nào liên hệ họ với đám du côn. Giờ đây, những kẻ dữ tợn ấy giắt dùi cui ngắn bên hông, cứ nửa canh giờ lại tuần tra một lượt trong phường Hưng Hóa. Thấy dưới đất có rác, họ sẽ nhặt lên; thấy đứa trẻ nào ngã, họ sẽ đỡ dậy; gặp người già cả, họ sẽ dìu đến dưới gốc lê mà cụ yêu thích nhất. Điều khiến Ngụy Trưng kinh ngạc nhất là hễ nhặt được trâm vàng, họ đều dán cáo thị, mời người đánh mất đến nhận lại.
“Môi trường có thể thay đổi con người.” Đó là lời quản sự Vân gia ở phường Hưng Hóa nói với Ngụy Trưng. Nhặt được cây trâm rồi trả lại chẳng phải chuyện gì to tát; so với miếng cơm cả đời của mình, cây trâm vàng ấy chẳng là gì. Tiền công mỗi tháng chín trăm văn đủ để anh ta sửa thói xấu, đủ để anh ta chẳng màng đến cây trâm vàng. Còn đám bạn bè xấu ngày trước tìm đến liên lạc, định trong ứng ngoài hợp làm một vố lớn, thì giờ đây không ai là ngoại lệ: cả bọn đều gãy chân, nằm trong đại lao quan phủ ăn cơm tù.
Có được một công việc đàng hoàng, không chỉ bản thân dễ chịu mà cha mẹ, người nhà cũng vui mừng. Trước kia là kẻ thối tha đến chó cũng chẳng thèm ngửi, giờ đã có bà mối đến tận nhà, ríu rít với cha mẹ rằng cô nương nhà này thêu thùa giỏi thế nào, tiểu nương tử nhà kia nấu nướng ngon ra sao. Cha mẹ cũng vui vẻ lựa tới lựa lui. Gã trai trước kia trời không sợ, đất chẳng ngán, giờ lại biết xấu hổ, cúi đầu chui tọt vào phòng mình, nấp sau cửa lén nghe, khiến cha mẹ và bà mối cười vang. Đó mới là phản ứng bình thường của một chàng trai chưa vợ.
Mùa thu năm nay, kỳ thi tuyển chọn nhân tài của triều đình sắp bắt đầu. Văn nhân mặc khách khắp thiên hạ sẽ tụ hội về Trường An, chuẩn bị tham gia kỳ khảo hạch của triều đình. Gửi bài dự thi chẳng còn tác dụng gì nữa: bài thi đều được niêm phong, tên tuổi sẽ bị dán kín. Giờ vẫn chưa biết ai là giám khảo chấm bài; chỉ biết chủ khảo là Phòng Huyền Linh, phó chủ khảo là Trưởng Tôn Vô Kỵ, còn những người khác thì mù tịt. Những năm trước, các giám khảo hào sảng đôi khi kín đáo tiết lộ cho thí sinh biết đề thi sẽ ra những gì, nhưng năm nay chẳng ai hay biết. Đề thi vẫn còn nằm trong thư phòng của Hoàng đế bệ hạ; đám sĩ tử không cho rằng mình có bản lĩnh lấy được đề từ hoàng cung.
Bọn họ không làm được không có nghĩa là Lý Thái và Lý Khác cũng không làm được. Hai anh em được Hoàng đế bệ hạ gọi vào thư phòng, rồi ngài thần thần bí bí mở đề thi ra, bảo các con trai mình làm thử một bản. Đến lúc đó, ngài có thể đem ra khoe một phen. Các con trai ngài không đủ tư cách tham gia kỳ đại khảo, nhưng ngài rất tò mò không biết chúng có trình độ ra sao, liệu có đạt được thành tích tốt hay không.
“Kính trọng người già trong nhà mình rồi mở rộng ra kính trọng người già trong nhà người khác, yêu thương trẻ nhỏ trong nhà mình rồi mở rộng ra yêu thương trẻ nhỏ trong nhà người khác ư?” Phụ hoàng, đề này con đã làm không dưới mười lần. Tư tưởng đại đồng mà con nêu ra còn được tiên sinh Lý Cương lấy làm bài mẫu, trưng bày trong thư viện. Đề này từ lâu đã chẳng còn mới mẻ gì với con.
Lại là bài toán Hàn Tín điểm binh, chỉ có điều đổi sang một kiểu khác: Hàn Tín biến thành người chăn gia súc, binh lính biến thành gà vịt, không còn xếp thành hàng dọc mà thêm chân thêm cẳng, thế là thành bài toán gà thỏ cùng lồng. Muôn biến vẫn không rời gốc, đáp án là năm mươi sáu con gà, tám mươi ba con cừu.
Phụ hoàng, người gọi một học trò xuất sắc của thư viện như con đến tính khối lượng đất đào sao? Thứ này con đã thấy chán từ ba năm trước rồi. Hồi chuột vàng đào hang, con đã làm đi làm lại không biết bao nhiêu lần. Nếu người thêm khái niệm mật độ vào thì con còn thấy hứng thú đôi chút.
Lý Nhị cho rằng những đề mình ra đã đủ khó, được Phòng Huyền Linh và Trưởng Tôn Vô Kỵ nhất trí tán thành, đều cho rằng đây hẳn là kỳ thi khó nhất trong mấy năm qua. Ai ngờ lại bị chính con trai mình chê bai chẳng ra gì.
Lý Khác là một đứa trẻ lễ phép. Thấy phụ hoàng không vui, cậu vội nói: “Phụ hoàng, không biết ai ra những đề này mà qua loa đến vậy? Đơn giản quá. Chức quan của Đại Đường ta rẻ mạt đến thế sao? Những đề này chẳng làm khó được Tiểu Ám và bọn họ. Trình độ như vậy cũng có thể làm quan ư? Chẳng phải có nghĩa là học trò từ năm hai trở lên của thư viện đều có thể làm quan sao? Phụ hoàng, người nên hạ chỉ nghiêm trị viên quan vô trách nhiệm này, bắt hắn ra đề lại.”
Mặt Lý Nhị đỏ bừng, ông vỗ mỗi đứa con trai một cái vào sau đầu, quát lớn: “Đây là đề do chính phụ hoàng ra. Phòng Huyền Linh và cả cữu cữu các con đều nói đã khó lắm rồi. Còn có phần cẩm nang làm quan phía sau nữa. Ta không tin thư viện của các con lại chẳng gặp khó khăn gì với những câu hỏi cần thực hành này.”
Lý Thái ôm sau gáy, ấm ức nói: “Câu hỏi thực hành của phụ hoàng sai rồi. Đánh giá mức độ giàu có của một địa phương không thể chỉ nhìn vào số tiền lương họ nộp lên, mà cần xem xét tổng hợp thu nhập thực tế của dân chúng nơi đó, số lượng trâu bò, dê cừu, tổng sản lượng lương thực, trình độ giáo dục, sự phồn thịnh của thương nghiệp, có xưởng thủ công hay không, thậm chí cả lượng người qua lại, tốc độ tăng dân số và tỷ lệ trẻ sơ sinh sống sót cũng đều phải tính đến. Cuối cùng mới là thuế má nộp lên. Giàu có là sự nâng cao toàn diện, chứ không phải chỉ đơn thuần đòi lương thực của dân. Dân chúng giàu có thì Đại Đường muốn không giàu mạnh cũng khó. Vì vậy đề của phụ hoàng sai rồi, ít nhất là chưa đầy đủ.”
Lý Nhị ngồi phịch trở lại ghế, nhìn hai đứa con trai rồi hỏi: “Rốt cuộc thư viện đã dạy các con những gì?”
PS: Tiết thứ nhất
ff37;w03c9;30fb;ff3.ff43;off4d; ff55;247b;5c0f;8bf4;66f4;65b0;6700;5feb;5c0f;8bf4;9605;8bfb;7f