Lão Tiền thua ván cờ, đương nhiên chẳng vui vẻ gì. Ông sai người hầu mang về một vò rượu, thêm một đĩa tai heo trộn. Chủ bạ là bạn cũ, hẳn sẽ không chấp nhặt. Một vò rượu, một đĩa tai heo, hai người chuẩn bị khai chiến lại, khói lửa nổi lên lần nữa.
Mỗi khi đến kỳ thu tô, triều đình lại cử ngự sử đi tuần các thôn quê. Nhiệm vụ của họ rất rõ ràng: xem có chuyện ức hiếp nông hộ nào xảy ra hay không. Tra xét gian tà và hà khắc là việc chính của họ; trong tay lại nắm quyền tùy nghi xử trí, mặc sức hoành hành khắp làng quê, khiến đám địa chủ nhà giàu khổ sở kêu trời. Chẳng có gì lạ, bởi hễ nông hộ xảy ra tranh chấp với chủ nhà vào lúc này, các ngự sử sẽ chẳng cần nguyên tắc mà đứng về phía nông hộ, để mang tiếng là vị quan thanh thiên đại lão gia.
Trong ba huyện trực thuộc Trường An, huyện Trường An nằm ngay trong thành, huyện Vạn Niên cũng vậy; huyện Lam Điền mới được sáp nhập, nơi đó chắc chắn đầy rẫy đủ thứ đen tối và bất công. Các ngự sử trẻ tuổi dẫn theo tùy tùng, vòng qua hai huyện Trường An và Vạn Niên, thẳng tiến tới huyện Lam Điền, nơi chưa từng được ánh mặt trời soi rọi.
Trong huyện nha chẳng có ai. Huyện lệnh xuống quê, chủ bạ xuống quê, huyện úy dẫn nha dịch đi tra xem vì sao thôn Ngưu Gia liên tiếp chết mất ba con bò. Ai nấy đều bận công vụ. Các ngự sử vẫn đánh giá cao sự cần mẫn của quan viên huyện Lam Điền; chẳng cần ai tiếp đón, họ tự tìm đến nơi có nhiều địa chủ nhà giàu nhất. Ở đó hẳn sẽ có cơ hội để họ nổi danh lập nghiệp.
Không cần nói cũng biết, Ngọc Sơn là lựa chọn hàng đầu. Nhà họ Vân vốn là phường ác bá, những chuyện trái pháp luật hoành hành ở Trường An nhiều đến mức kể mãi không hết. Nhà họ Trình, nhà họ Ngưu cũng chẳng phải hạng lương thiện. Chẳng biết vào những ngày thu tô, sẽ có bao nhiêu dân lành bị ép đến mức phải bỏ quê bỏ xứ, lìa vợ xa con, bán con bán gái. Nghĩ thôi đã thấy xót xa. Những lúc thế này sao có thể thiếu phần mình?
Các ngự sử được phái đi đều là những nhân tài trẻ tuổi được tuyển chọn từ các châu phủ. Trong bầu không khí quan trường cởi mở, đầy sức sống của Đại Đường, họ được hun đúc thành những người dám nói, dám làm. Suốt nhiều năm, chính sách tưởng như hồ đồ này của Lý Nhị đã đem lại cho nhà họ Lý vô số hào quang. Trong thời gian thu tô, dù bị phạt, các nhà quyền quý cũng chẳng có nơi nào để kêu oan, chỉ đành tự nhận xui xẻo. Có điều, chuyện như vậy rất hiếm xảy ra: dân chúng vốn nghĩ dân không đấu với quan, sẽ chẳng dễ gì tìm chủ nhà gây phiền phức. Một khi đã tìm đến, tức là họ thật sự chẳng còn đường sống.
Ngựa béo xe nhẹ rong ruổi trên đường làng, tuổi trẻ đắc ý, đúng là tháng ngày tươi đẹp. Liễu rủ phất phơ, khẽ vương lên người, dường như muốn níu chân đám quan viên trẻ tuổi, giữ họ nán lại thêm chốc lát để ngắm dáng vẻ thướt tha của mình. Tiếc rằng dân chúng đang trong cảnh nước sôi lửa bỏng, nhà cao cửa rộng bức bách quá đỗi; cảnh đẹp đến mấy cũng chẳng còn lòng dạ nào thưởng thức. Chỉ mong đám địa chủ nhà giàu ấy đừng quá lòng lang dạ sói.
Nhà họ Trình thu tô vui vẻ rộn ràng. Người trong trang dìu đỡ nhau về nhà, mặt đỏ bừng, khoe khoang năm nay nhà mình thu hoạch thêm được bao nhiêu. Nhà họ Trình cảm tạ họ bằng rượu ngon. Lão Trình và tiểu Trình đều không có nhà, Trình Xử Bật được mẹ gọi từ thư viện về chủ trì việc thu tô trọng đại. Người trong trang cứ thế đổ lương thực vào kho, quản gia và kế toán cười hớn hở ghi sổ; họ nói bao nhiêu thì tính bấy nhiêu, đến cả cân lớn cũng khỏi cần dùng.
Nộp tô xong, họ ngồi dưới mái che gặm bánh nướng, uống canh thịt, tiện thể làm thêm một bát rượu mạnh. Không uống cũng không được. Trình Xử Bật đã say bí tỉ, áo mở phanh, để lộ đám lông ngực rậm rạp; chẳng biết đứa trẻ mười sáu tuổi này lấy đâu ra lắm lông đến thế.
Nơi đây chẳng có chuyện bất bình nào cả. Mấy người nằm trong lều không phải bị đánh ngất, mà là vì tửu lượng kém, uống say rồi gục xuống. Vợ con túc trực bên cạnh, tiện thể ăn thêm mấy miếng bánh nướng.
Nông hộ nhà họ Trình đều là những lão binh theo lão Trình nhiều năm, chẳng ai bận tâm chuyện bị thu thêm ba năm đấu lương thực. Nhà họ Trình chưa bao giờ dựa vào sản vật ruộng đồng để sống, lòng người của các nông hộ mới là điều quan trọng nhất. Chủ nhà quyết định tính nết của nông hộ; người ở trang nhà họ Trình xưa nay tính tình nóng nảy mà hào sảng hơn người. Ở trang nhà họ Trình, ăn nói tử tế sẽ được đối đãi tử tế; chỉ cần hơi ngang ngược một chút, chắc chắn sẽ bị đánh cho một trận đau. Chẳng hạn như lúc này, có bốn năm tên khốn không biết nhìn đường đang phi ngựa như điên trong trang, chẳng lẽ không thấy người già, trẻ nhỏ và phụ nữ vẫn còn đi lại giữa đường sao?
Đều là lão binh cả, ai mà chẳng biết vài cách đối phó kỵ binh. Lập tức có người luồn đòn gánh vào giữa chân ngựa, mấy con ngựa liền ầm ầm ngã nhào. Có kẻ tửu lượng khá, vẫn còn tỉnh táo; thấy quan phục, biết là không ổn, bèn lặng lẽ nhặt đòn gánh lên, dìu bạn nhậu say khướt lảo đảo về nhà, cốt không gây phiền phức cho chủ nhà. Mai kia có ai hỏi, cứ bảo mọi người đều say cả, ai mà biết đã xảy ra chuyện gì.
Ngã từ trên ngựa xuống thật ra rất nguy hiểm, người gãy cổ cũng chẳng phải chỉ một hai người. May mà ngựa chạy không quá nhanh, nông hộ cũng không làm gì thêm; trên chiến trường, lúc này thường phải tuốt đao xông lên rồi. Viên quan trẻ tức đến run cả người, phẫn nộ nhìn đám nông hộ say khướt khắp phố, có giận cũng chẳng biết trút vào đâu. Nơi này dù thật sự có nỗi oan khuất, thì cũng là tự chuốc lấy, chẳng đáng thương.
Không được hoan nghênh thì đương nhiên phải quay người bỏ đi. Chân ngựa hơi khập khiễng, đành phải dắt nó đi. Nhà Trình Giảo Kim xưa nay chẳng có thứ gì tốt đẹp. Mình đến đây là để chống lưng cho nông hộ; nếu lại gây khó dễ cho họ thì sẽ thành trò cười. Thà mình chịu ấm ức, cũng không thể làm hỏng đại kế của bệ hạ.
Loạng choạng đi tới nhà họ Ngưu, nơi này cũng chẳng khác gì. Rất nhiều tá điền đều cụt tay cụt chân; nghĩ cũng biết, họ đều là thuộc hạ cũ của lão Ngưu, ai nỡ bạc đãi thuộc hạ cũ của mình? Nhìn những tá điền vỗ vai quản gia, gọi huynh đệ là đủ biết nơi đây chẳng xảy ra chuyện như họ mong đợi.
May mà vẫn còn một tên bá chủ ác ôn lớn nhất chưa bị tra xét. Rửa mặt bên bờ sông, vá sơ bộ quan phục bị rách vì ngã, vừa nhai chút lương khô vừa uống nước sông, chấn chỉnh tinh thần, an ủi tùy viên của mình rồi dắt ngựa lên đường tới nhà họ Vân. Dân chúng vốn chất phác; thấy mấy vị quan bị thương, họ liền nhường xe bò của mình cho các vị ngồi. Đây là lần đầu tiên kể từ khi đến Ngọc Sơn, họ cảm nhận được sự quan tâm giữa người với người.
“Lão nhân gia, lão cũng là người trong trang của nhà họ Vân sao? Vừa rồi ta thấy lão chở đầy lương thực từ Trường An tới, là vì sao vậy? Mới thu hoạch vụ hè xong mà lương thực trong nhà đã không đủ ăn rồi ư?”
“Nhà tôi khác với nhà người ta. Chủ nhà chỉ lấy tiền đồng, nên lão đây bán lương thực nhà mình đi, rồi mua thêm ít lương thực mang về, chừa lại một ít tiền đồng để nộp tô cho chủ nhà.”
“Lão cần nộp bao nhiêu tiền và lương thực?”
“Nói ra ngài cũng chẳng tin, cả nhà lão đây phải nộp cho chủ nhà sáu quan ba trăm văn.” Lão nông vui vẻ đáp.
Lồng ngực vị Ngự sử trẻ tuổi như muốn nổ tung. Nhà chủ đen lòng đến mức nào mới đòi tá điền nhiều tiền lương thực đến thế? Một con bò chẳng qua chỉ đáng tám quan tiền, cả nhà một nông hộ nghèo khổ còn chẳng đáng giá ngần ấy, vậy mà mỗi năm phải nộp một con bò. Đây là việc con người có thể làm ra sao? Biển Đông có đáy, lòng tham của con người thì vô tận. Nhà họ Vân hằng năm đổ vào Thư viện Ngọc Sơn rất nhiều tiền bạc; nào là “Đào Chu tái thế”, hóa ra tiền của hắn đều vét từ dân nghèo mà ra. Hạng người mua danh chuộc tiếng này, ai ai cũng có thể giết!
Bộ mặt thật của hắn chính là kẻ đứng đầu trong ba mối họa ở Trường An. Đáng thương thay, bệ hạ bị gian nịnh che mắt, cứ luôn miệng khen hắn là tấm gương của quan lại; nào ngờ chính hắn mới là con hổ dữ nuốt chửng bách tính.
Nhìn bộ quần áo rách rưới trên người lão nông, lòng chàng đau xót. Dẫu chàng xuất thân từ Quốc Tử Giám, nay vào Ngự sử đài, chỉ là quan hàm chính bát phẩm, trước chức quan chính tam phẩm của Vân Diệp chẳng đáng là gì; nhưng hôm nay, dù có gãy rụng cả hàm răng, chàng cũng phải cắn xé một miếng thịt của tên giặc hại dân này.
“Năm nay lão hán thuộc diện nộp ít đấy. Thằng hai nhà lão theo Quốc công nhà họ Trình chinh chiến ngoài biên ải, nên Hầu gia miễn phần của nó, cả thảy bớt được hai quan tiền. Người nhà họ Vân đều tốt bụng, xưa nay chẳng bao giờ bạc đãi tá điền. Năm nay nhà Vương Đại Hồ Đồ đâu có được may mắn thế, cứ khăng khăng bảo đứa út nhà mình mới ở cữ xong, không tính là một miệng ăn. Ha ha ha, bị quản sự lão Tiền đá cho hai cú, rốt cuộc vẫn phải nộp phần ấy lên.”
Vị ngự sử trẻ tuổi đau xót nhìn lão hán đang hớn hở. Lão hán không biết chữ, nào hay phủ binh ra trận vốn chẳng cần nộp tiền lương. Người dân bị ác bộc nhà họ Vân bắt nạt kia cũng không biết rằng, con trẻ phải đến tuổi trưởng thành, được chia khẩu phận điền và vĩnh nghiệp điền, mới bắt đầu chính thức nộp thuế. Ông trời ơi, ngay cả hoàng gia cũng chẳng dám thu thuế của đứa bé còn trong cữ, nhà họ Vân dựa vào đâu mà dám? Ai cho hắn cái gan ấy?
Lão già há miệng, nghêu ngao một điệu hát quê chẳng ai nghe hiểu. Đôi bàn chân đen sạm thò ra khỏi đôi giày gai đế bện bằng da trâu cho thấy lão đã chịu biết bao khổ cực. Hát sơn ca, có lẽ là chút niềm vui cuối cùng của lão.
Trang viên nhà họ Vân phồn hoa náo nhiệt, người qua kẻ lại tấp nập trên phố chợ. Những căn nhà ngói cao lớn hai bên đường đều cho thấy nơi đây giàu có đến mức nào. Một con ngựa ngang nhiên hết ăn một miếng ở quầy hàng này lại ngoạm một miếng ở quầy hàng khác. Chẳng những không ai dám ngăn cản, người ta còn cười làm lành, gãi cổ cho nó. Ông thậm chí còn thấy vài người bán hàng bỏ tiền vào túi tiền của con ngựa ấy. Một con ngựa đã ngông nghênh đến thế, con người thì khỏi phải nói.
Ngước mắt nhìn những dãy nhà cao lớn nối dài hai bên đường, rồi cúi xuống ngó phiến đá xanh sạch sẽ dưới chân, hắn gần như không dám đặt chân lên, chỉ cảm thấy bên dưới kia toàn là oan hồn của bách tính. Trong mắt hắn, những bức tường trắng tinh dần hóa thành màu đỏ máu. Nụ cười giả dối trên phố, vẻ phồn hoa tô vẽ, như một ngọn núi khổng lồ đè nặng lên người hắn. Hắn khó nhọc thở dốc, thò tay vào trong ngực, siết chặt lệnh bài cho phép mình tùy cơ hành sự, dường như chỉ có vậy hắn mới có thể lấy thêm chút can đảm.
Từ trong cổng lớn nhà họ Vân bước ra một gã vạm vỡ, cổ áo phanh rộng, mặt đầy thịt ngang, đi đứng lắc lư nghênh ngang. Người qua đường đều vội tránh sang một bên. Hắn tiện tay lấy một quả dưa giòn trên sạp, bẻ làm đôi rồi áp lên miệng ăn, nước dưa chảy dọc khóe môi. Dáng vẻ thô lỗ là thế, đám lái buôn vẫn niềm nở gọi hắn một tiếng Bảo gia, còn lấy những quả ngon nhất mời hắn ăn thêm. Ăn xong, chẳng thấy hắn trả tiền, chỉ buông một câu chẳng có vị gì rồi lại cầm dưa giòn của sạp kế bên gặm tiếp. Tiểu thương giận mà không dám nói.
Dâng sớ vạch tội vốn là bổn phận của ngự sử. Huống hồ giờ đây đã tận mắt chứng kiến, ngự sử trái lại bình tĩnh xuống. Tội ác như thế đã tồn tại trên mảnh đất tội lỗi Ngọc Sơn này ít nhất sáu năm. Nơi dung chứa đủ thứ xấu xa mà cũng dám tự xưng là đất thiêng sinh người tài sao?
Lý Cương không xứng làm bậc văn tông một thời. Tân Ngọc Sơn có tôn nữ tế như vậy mà vẫn uổng xưng đại nho. Tiên sinh Nguyên Chương tự phụ đạo đức thanh cao, hóa ra chỉ là một trò cười. Hôm nay, dù phải liều mạng, ta cũng phải đòi lại công bằng cho bá tính trang nhà họ Vân, trả lại bầu trời trong xanh cho mảnh đất này. ps: Phần thứ hai đã gửi (còn tiếp)