Vào phòng ở cữ thăm Na Nhật Mộ, vừa thấy chồng, nàng đã tủi thân rơm rớm nước mắt, mím môi mách Vân Diệp rằng người ngoài gọi Trác Nhã của mình là rong biển, bảo chồng đi đánh gãy chân hết bọn họ.
Thế thì không được. Nếu muốn biến một nửa dân Trường An thành người què, e rằng trước khi kịp ra tay, Lý Nhị đã biến Vân Diệp thành người què trước rồi. Với lại, rong biển cũng đâu có gì xấu. Nhà giàu đặt tên cho con thường thích chọn tên hèn hèn, chẳng hạn Thanh Tước, Sửu Ngưu, Cẩu Tử. Đại tiểu thư nhà họ Vân tên Rong Biển cũng hay mà. Bao nhiêu người chúc phúc cho tiểu Rong Biển nhà họ Vân, có gì không tốt chứ?
Vân Diệp khen Rong Biển lên tận mây xanh, lúc này Na Nhật Mộ mới nín khóc mỉm cười, ôm bảo bối trong lòng, hết tiếng này đến tiếng khác gọi Rong Biển. Cái vẻ yêu chiều ấy khiến người ta nhìn mà thấy lòng cũng mềm đi.
Phòng ở cữ là một vấn đề lớn, mùi bên trong thật sự chẳng dễ chịu chút nào; môi trường như vậy lại rất thích hợp cho vi khuẩn sinh sôi. Tân Nguyệt muốn dùng nước hoa át mùi, bị Vân Diệp nghiêm khắc cấm ngay. Các cơ quan trên người trẻ nhỏ đều vô cùng non nớt, lỡ bị cái mùi đáng sợ sinh ra khi hương thơm trộn với mùi hôi làm tổn thương thì không hay. Đại tiểu thư nhà họ Vân sau này sẽ trở thành một tiểu mỹ nhân thơm tho, chứ không phải đứa trẻ hoang chẳng phân biệt được thơm thối.
Vân Diệp muốn mở cửa sổ cho thoáng khí, liền bị cả nhà chỉ trích đến không còn chỗ chui. Sức mạnh của thói quen thật lớn; ngay cả một nghìn năm sau, mùi trong phòng ở cữ vẫn cứ na ná nhau.
Hoàng đế không cho Vân Diệp ra ngoài, vừa hay hắn ở nhà sống những ngày tháng bình dị của mình. Khoai tây đã bắt đầu được thu hoạch: nhổ bỏ dây leo úa vàng, men theo luống đất đã vun, dùng xẻng đào lên, dưới đất quả sai trĩu. Nhà họ Vân trồng hơn một trăm mẫu, đây là diện tích huyện lệnh đặc cách cho phép. Cả huyện đều chờ khoai tây nhà họ Vân chín để cân một ít mang về làm giống. Sang năm, nếu huyện Lam Điền không trồng khoai tây khắp huyện thì mới là chuyện lạ.
Thu hoạch khoai tây chẳng cần nhà họ Vân phải nhúng tay. Huyện lệnh, chủ bạ, huyện úy dẫn theo các lý trưởng, hương lão trong huyện, tự mình làm lấy. Nhà nông cũng có chút khôn lỏi: không tận mắt nhìn khoai tây được đào lên khỏi ruộng thì họ sẽ chẳng tin năng suất của thứ này; họ chỉ tin điều mắt mình trông thấy.
Phen này huyện lệnh Hoa đã đặt cược lớn. Triều đình hết lần này đến lần khác căn dặn bách tính phải thận trọng trồng khoai tây, nói rằng thứ này vẫn chưa hoàn thiện, đợi nhà giàu trồng thêm vài năm, chắc chắn không có vấn đề gì rồi bách tính mới được trồng đại trà. Huyện lệnh Hoa đi lên từ một viên tiểu lại, đã nghe chán những lời nhảm nhí ấy từ lâu, đương nhiên cho rằng triều đình đang mưu lợi cho nhà giàu. Chẳng thấy giá khoai tây đã tăng đến mức nào rồi sao? Đám huân quý lòng đen tối vơ tiền về nhà, mà toàn là mồ hôi nước mắt của bách tính.
Lòng tốt của Lý Nhị bị bách tính coi chẳng khác gì gan lừa, ném xuống hố phân ủ làm phân bón. Huyện Lam Điền có nhà họ Vân là đại hộ, huyện lệnh, chủ bạ, huyện úy cứ ba ngày hai bận đến tận cửa cầu xin, mong nhà họ Vân rộng lòng thuận tiện, năm nay trồng thêm khoai tây, giữ lại nhiều giống hơn, để sang năm bách tính huyện Lam Điền cũng trồng được, ít ra có vài bữa ăn no.
Vân Diệp không có nhà, Tân Nguyệt chẳng dám tự quyết. Bà nội lên tiếng: khoai tây thu hoạch năm ngoái, nhà họ Vân tuyệt đối không được ăn, tất cả phải cất trong hầm để làm giống. Đầu xuân năm nay, cả sườn núi phía nam đã được trồng kín. Nếu có chuyện gì, bà lão này sẽ gánh chịu.
Hành động như Bồ Tát Quan Âm của bà nội khiến huyện lệnh khóc mấy trận. Hắn phấn chấn như được tiêm máu gà, xông thẳng vào phủ Kinh Triệu, lấy dây thừng quấn cổ uy hiếp cấp trên: nếu không cho phép bách tính trồng thứ lương thực tốt như khoai tây vào năm sau, hắn sẽ treo cổ trên phố Chu Tước.
Chẳng ai quan tâm hắn có chết hay không, nhưng treo cổ trên phố Chu Tước thì không phải chuyện đùa. Tên khốn ấy lập tức sẽ lưu danh sử sách, tiếng thơm muôn đời vì đứng ra xin mệnh cho dân. Cho nên, tuyệt đối đừng tưởng huyện lệnh Hoa không có gan treo cổ. Trong thời đại danh tiếng quan trọng hơn mạng sống này, vì con cháu đời sau, huyện lệnh Hoa sẽ cười ha hả mà tự treo cổ. Đến lúc treo cổ, lưỡi cũng không thè ra, mắt nhắm thật chặt, mỉm cười nơi chín suối.
Không cần nghĩ cũng biết con cháu đời sau của hắn chắc chắn sẽ đời đời được người ta kính trọng. Dẫu nghèo đến mức phải ăn xin, đi xin cơm nhà người khác cũng còn đường hoàng hơn kẻ cướp.
Phủ Kinh Triệu đẩy chuyện này lên Trung Thư. Bình thường gặp các vị đại lão, huyện lệnh Hoa chỉ hận không thể quỳ xuống liếm ngón chân họ; vậy mà lúc này lưng hắn thẳng tắp, giọng nói đanh thép, thúc giục các vị đại lão mau chóng quyết định: mùa vụ không chờ người!
Sau khi lập giấy sinh tử, huyện lệnh Hoa như ý có được quyền ưu tiên trồng khoai tây trước. Được bách tính vây quanh, hắn trở về huyện Lam Điền. Nhà họ Vân trồng một trăm mẫu, quan phủ sẽ thu mua chín mươi lăm mẫu, còn lại năm mẫu để cho nhà họ Vân. Cũng có thể xem là một chính sách ưu đãi.
Các thư lại kéo dây đo đất buộc lụa đỏ, khoanh ra một mẫu ruộng. Lý trưởng, hương lão, huyện lệnh, chủ bạ, huyện úy dẫn theo nha dịch, nhặt những củ khoai tây đã đào lên bỏ vào sọt.
Nhặt được một lúc, huyện lệnh ôm củ khoai tây nặng hẳn ba bốn cân, ngồi phịch xuống ruộng mà khóc. Mọi người đều vây quanh hắn khóc theo. Thứ tốt thế này, tại sao lại không cho bách tính trồng? Sản lượng một mẫu ruộng hiện giờ còn chưa biết, riêng số khoai tây huyện lệnh tự tay nhặt e đã được năm sáu gánh, chưa tính những người khác nhặt được.
Chẳng mấy chốc, một mẫu ruộng đã bị đào sạch trơn. Các lý trưởng, hương lão bóp vỡ cả những cục đất lớn để tìm khoai tây. Khi xác nhận đã thu hoạch sạch sẽ, sản lượng hơn ba nghìn cân khiến mọi người trợn mắt. Ai từng nghe nói một mẫu ruộng cho được hai mươi lăm gánh?
Nhà họ Vân còn trồng khoai tây trên đất khô ở sườn núi. Năm nay mưa thuận vừa phải mà đã được mùa thế này; nếu trồng hết ở ruộng thượng hạng thì sẽ thu hoạch được bao nhiêu?
Môi huyện lệnh Hoa run run, chỉ một mảnh đất ở xa rồi ra lệnh: “Đo thêm một mẫu nữa, chúng ta tiếp tục xem sản lượng. Biết đâu mảnh này đất tốt, năng suất cao khác thường, không thể tính làm chuẩn.”
Ai nấy đều là nhà nông lão luyện, chỉ nhìn đất đã biết có phải ruộng tốt hay không. Đất bạc màu, lẫn cát sỏi, rõ ràng chẳng phải đất tốt, nhưng không ai lên tiếng. Mọi người cùng chuyển sang mảnh ruộng huyện lệnh chỉ định, tiếp tục đào.
Một chiếc xe bò từ xa chầm chậm đi tới. Người đánh xe là một ông lão tóc bạc trắng, mặc áo người hầu. Thấy ruộng đồng náo nhiệt, lão cố ý đánh xe vòng một đoạn rồi hướng về phía này.
Lão bộc chắp tay thi lễ với một ông lão nhà họ Vân ở trang trại đang đứng xem náo nhiệt, hỏi: “Huynh đệ, sao người của quan phủ lại có mặt khắp ruộng đồng thế này? Họ đang làm gì vậy?”
Ông lão ngoảnh lại, thấy người kia còn lớn tuổi hơn mình, vội đáp lễ: “Lão huynh cũng đến xem náo nhiệt à? Ở đây ấy mà, mấy người chưa từng thấy việc đời đang đào ruộng nhà ta. Khoai tây, ông từng nghe nói đến khoai tây chưa? Là món đồ tốt hầu gia nhà ta xin được từ lão thần tiên đấy. Ban nãy một mẫu ruộng thu được hơn hai mươi gánh, huyện lệnh vui đến ngất xỉu. Vậy mà ông ta vẫn không tin, định đào thêm mấy mẫu xem sao. Lão già ta chỉ đứng đây xem náo nhiệt thôi.”
Năm nay mưa ít, ảnh hưởng đến mùa màng. Năm ngoái một mẫu ruộng nhà ta thu được bốn nghìn cân. Chỉ ba nghìn cân này thôi đã làm huyện lệnh vui đến ngất xỉu rồi; nếu lão già ta nói với ông ta nhà ta thu được bốn nghìn cân, chẳng phải sẽ có án mạng sao?”
Nông hộ nhà họ Vân rất khinh thường biểu hiện của huyện lệnh Hoa. Khoai tây dùng làm rau thì quả là thứ tốt, dù cũng có thể ăn thay lương thực, nhưng ai chịu nổi ngày nào cũng ăn? Chỉ những người từng chịu cảnh đói khát mới coi khoai tây quý như tính mạng.
“Nói vậy, năm nay ông cũng trồng không ít nhỉ? Hẳn gia đình sung túc đến mức khiến người ta ngưỡng mộ.” Lão bộc rất khéo ăn nói. Hai người tìm một gốc cây mà ngồi xuống, bắt đầu trò chuyện.
“Ây da, lão huynh à, khoai tây tuy năng suất cao nhưng cũng làm đất bạc đi. Trồng một vụ khoai tây thì phải trồng một năm cỏ linh lăng để dưỡng đất. Năm nay nhà ta chỉ trồng nửa mẫu, đủ cho cả nhà ăn là được. Hoàng gia lại không cho tùy tiện buôn bán khoai tây; chỉ có mấy nhà giàu lòng đen tối lén đem bán, nghe nói kiếm được kha khá tiền.”
“Lương thực tốt thế mà ông không trồng thêm, thật đáng tiếc. Một năm thu hoạch hơn hai mươi gánh, trồng một năm thôi cũng lời hơn trồng hai vụ lúa mì.”
“Có gì mà đáng tiếc? Khoai tây chỉ nên ăn một ít vào năm mất mùa thôi. Nhà ai mà ăn thứ đó ngày đêm cho nổi? Với lại sang năm chúng ta trồng ngô. Nhà họ Vân đã trồng hết khoai tây rồi, những người khác còn sống thế nào? Trang chủ nói, trang nhà họ Vân không giành món ăn đạm bạc của những người nghèo khổ ấy. Năm sau để họ trồng, nhà ta trồng ngô.”
“Ngô? Đó là thứ gì? Lão già sống ngần này tuổi, cũng đã làm ruộng bao năm, sao chưa từng nghe nói đến loại lương thực ấy? Chẳng lẽ cũng là thứ lương thực mới hầu gia nhà ông xin được từ lão thần tiên?”
Nông hộ nhà họ Vân cười ha hả nói: “Chứ còn gì nữa. Hầu gia nhà ta là người ham ăn, trước kia từng theo lão thần tiên đi khắp nơi tìm món ngon. Ngài đã ăn ngô ở đâu đó, nhưng không nhớ ra. Kết quả là trong túi mình lại phát hiện mấy hạt ngô ăn còn sót, bèn thử đại, tiện tay vùi vào chậu hoa. Ai ngờ đến mùa thu lại thu hoạch được, thế là có cả một đám ngô rộng lớn này.”
Nông hộ vui sướng chỉ vào cả một mảnh ruộng ngô lớn mà cười. Ngô ngon, đó là lời hầu gia nói; đến người quý phái như hầu gia còn bảo ngon thì dở sao được? Sang năm có giống nhất định phải trồng nhiều một chút. Hoàng gia chỉ nói không cho bán khoai tây, chứ đâu nói không cho bán ngô.
Lão bộc lắc đầu, cảm ơn nông hộ rồi trở về bên xe bò, khẽ nói gì đó với người trong xe. Lão thỉnh thoảng chỉ về phía huyện lệnh đang bận rộn ở đằng xa, rồi lại chỉ vào ruộng ngô, dường như rất kích động.
Nghe lão bộc báo cáo xong, rèm xe được vén lên. Một ông lão mặc áo vải thô, đội mũ cao trèo xuống xe ngựa. Trên cái đầu nhẵn bóng chỉ lưa thưa vài sợi tóc, lông mày chẳng có lấy một cọng, miệng sư tử, mũi tỏi, dưới cằm mấy sợi râu bạc còn lệch bên nhiều bên ít. Dáng vẻ thật khôi hài, nhưng thần thái lại đạo mạo nghiêm trang, khiến người ta bất giác kính nể.
Trong bụng chứa đầy thi thư, khí chất tự nhiên thanh cao — đó chính là lão phu tử Nhan Chi Thôi. Xuống xe ngựa, ông ngước nhìn mặt trời rồi cất bước đi về phía huyện lệnh. Đến ruộng, thấy vị huyện lệnh mập mạp đã dính đầy bùn đất, đang nhặt khoai tây bỏ vào sọt, ông hài lòng gật đầu, chắp tay hỏi: “Huyện tôn mình đầy bùn đất, đến đây vì việc gì?”