Nhan Chi Thôi vừa rên rỉ vừa ôm bắp ngô lên xe bò. Lão bộc quát con bò già một tiếng, thấy nó vẫn đứng im mới phát hiện bánh xe sa vào bùn mềm, không nhúc nhích được. Hộ viện nhe miệng cười hì hì. Lão bộc liền quay sang mắng: “Đồ không biết ý tứ! Thấy xe sa xuống bùn mà cũng chẳng biết tới giúp, đánh chết cái tên khốn không được dạy dỗ nhà ngươi!”
Dứt lời, lão định vung roi quất. Hộ viện đành chạy ra sau xe, dốc hết sức đẩy xe bò lên, chỉ mong mau tiễn hai lão tặc còn lợi hại hơn cả bọn cướp đường này đi cho xong. Chỉ cần nghĩ tới tiền công của mình có thể bị trừ, trong lòng hắn đã buồn rười rượi.
Xe bò lại lên đường quan, Nhan Chi Thôi thì chẳng nói thêm lời nào. Sản lượng loại lương thực mới này hẳn không dưới năm gánh. Nếu thật sự có thể xay thành bột, ăn như lúa mì, rất có thể ngũ cốc sẽ biến thành lục cốc. Cái tên ngũ cốc đã được gọi hơn ba nghìn năm, đến Đại Đường lại biến thành lục cốc hẳn hoi. Đây là gì? Là công đức lớn lao!
Người quân tử lập thân, lập ngôn, lập công, lập đức, mới bước lên được con đường lớn thông tới trời. Vân Diệp giáo hóa dân làng, giữ mình trong sạch, ấy là lập thân. Bộ “Toán số sơ giai” đồ sộ bốn mươi ba vạn chữ, câu nào cũng quý như ngọc, ấy là lập ngôn. Liều mình cứu tế ở Hà Bắc, được muôn dân ca tụng; khoai tây, bắp ngô vô tư dâng ra, khiến thiên hạ từ nay không còn lo đói kém, lại càng công đức vô lượng. Chẳng lẽ tên nhóc này muốn cùng lúc tiến cả hai đường, định lập tức thành thánh hay sao?
Có điều, vừa mới cướp con gái nhà người ta về làm đồ đệ, lại bẻ gãy chân anh trai nàng, thì chẳng thể gọi là hành vi quân tử. Đồ đệ của hắn cũng vậy: vì học chút bản lĩnh mà xem tình thân huynh muội như cỏ rác. Chỉ riêng chuyện này đã đủ thấy Vân Diệp còn thiếu sót trong việc giáo hóa. Nhà Hạ Lan chỉ muốn đón người vợ đã đính hôn về, suýt nữa bị giết ngay tại chỗ; nếu không nhờ Ngụy Trưng dùng kế kéo dài thời gian, e lúc này cả nhà Hạ Lan đã đội khăn tang. Có thù tất báo, nhanh như lửa cháy, đúng là tính khí thiếu niên điển hình. Cũng phải thôi, Vân Diệp tài trí hơn người, tuổi trẻ đắc chí; nếu chẳng có chút nóng nảy của tuổi trẻ thì mới thật kỳ quái.
Nhan Chi Thôi nghĩ mãi không hiểu, trong một ngày mình đã biết đến hai mặt cực đoan của Vân Diệp, rốt cuộc mặt nào mới là con người thật của hắn? Phải gặp mặt thử tài mới được. Trời oi bức, thân thể ông già rốt cuộc không chịu nổi nữa. Ông tựa vào vách thùng xe bò, nửa tỉnh nửa mê trở về nhà họ Nhan ở ngoại ô Trường An.
Nhan Sư Cổ rất lo cho sức khỏe của ông nội. Giữa ngày nóng nực, ông chỉ đem theo một lão bộc, đánh xe bò ra ngoài, còn không cho người khác đi cùng. Bây giờ mặt trời đã ngả về tây mà vẫn chưa về, thật khiến người ta lo lắng, lòng ông cũng nóng như lửa đốt. Lão tổ tông sống thêm ngày nào, nhà họ Nhan có thêm phúc ngày ấy; tuyệt đối không thể để xảy ra sơ suất gì.
Gia nhân được phái đi tìm vẫn chưa về, một chiếc xe bò chậm rãi tiến vào từ cổng bài phường. Người ngồi trên càng xe chẳng phải chú Nhan đó sao? Nhan Sư Cổ vội bước tới, đang định lên tiếng thì thấy chú Nhan giơ tay ra hiệu, khẽ nói: “Lão thái gia ngủ rồi, đừng quấy rầy. Hôm nay đi đường, ngài ấy mệt lắm rồi.”
Nhan Sư Cổ không nói thêm, lập tức bảo người giữ cổng tháo thanh chắn, để xe bò đi thẳng tới nhà phía bắc nơi ông nội ở. Xe vừa dừng, đã nghe Nhan Chi Thôi lên tiếng: “Về đến nhà rồi à? Hôm nay lão phu làm kẻ trộm, mệt rã rời, e chẳng sống được bao ngày nữa. Nhan Thọ, đi gọi hết đám chẳng ra gì kia tới đây, ta có chuyện muốn nói.”
Hai nữ tỳ to khỏe bước ra khỏi cửa, khiêng một chiếc kiệu nhỏ. Nhan Sư Cổ đỡ lão tổ tông ngồi vững rồi khẽ nói: “Lão tổ tông, nếu người buồn chán muốn ra ngoài ngắm cảnh, cứ dặn một tiếng, cháu đi cùng người chẳng phải tốt hơn sao? Mấy năm nay Trường An thay đổi nhiều lắm, cháu còn có thể kể cho người nghe đôi điều.”
Nhan Chi Thôi trợn mắt, chẳng buồn để ý đến cháu trai, chỉ lo sai đám nha hoàn đang vây quanh lấy chiến lợi phẩm hôm nay của ông ra khỏi thùng xe. Ông vỗ vỗ chiếc kiệu nhỏ, rồi được khiêng vào đại sảnh.
Các nha hoàn vội thay quần áo, rửa tay, lau mặt cho lão tổ tông. Sau một hồi tất bật, già trẻ lớn bé cả nhà họ Nhan đã đứng khom người trong đại sảnh chờ nghe lão tổ tông dạy bảo.
Người đứng đó rất đông, có cụ già tóc bạc trắng, cũng có trẻ thơ còn bé dại. Nhan Sư Cổ cũng ngoan ngoãn đứng sau cha, im lặng không nói. Ông nhìn ra được chuyến đi hôm nay của ông nội chẳng vui vẻ gì.
Nhan Chi Thôi ngồi trên giường mềm, không như thường ngày cho mấy đứa cháu thuộc hàng con cái đã cao tuổi ngồi xuống. Vừa mở miệng, ông không nói chuyện trách móc mà nói đến ơn nghĩa trước: “Hôm nay ra ngoài, ta được huyện lệnh Lam Điền khoản đãi, uống một bát trà ngon, lại được ngài ấy tặng ba củ khoai tây. Sư Cổ, ngày mai cháu đích thân tới phủ ngài ấy cảm tạ, chớ có kiêu căng, nhớ mang lễ vật theo, thay ta cảm ơn ngài ấy cho tử tế.”
Nhan Sư Cổ vội vâng lời. Đối phương dù chỉ là một huyện lệnh nhỏ, nhưng thay trưởng bối đến cảm tạ thì chẳng có gì mất mặt.
“Nhà họ Nhan ta sa sút rồi sao? Khắp Trường An, các nhà công thần quyền quý đều được bệ hạ ban thứ gọi là khoai tây này, cớ sao chỉ nhà họ Nhan ta không có? Là đức hạnh nhà ta suy đồi, hay các con không chịu cố gắng tranh lấy?”
Con trai cả nhà họ Nhan là Nhan Tử Thiện vội nói: “Cha, nhà ta cũng được ban cho, chỉ là con nghĩ chuyện này thật nhảm nhí. Đâu có loại lương thực nào một mẫu đất cho ra hai ba mươi gánh! Chẳng qua Vân Diệp phô trương để lấy tiếng, dùng trò che mắt làm ra một điềm lành vô vị thôi, cũng như kỳ lân xuất hiện cuối đời Tùy vậy. Dán lá vàng lên con lợn rồi bảo nó là kỳ lân, chẳng qua triều đình dùng cách ấy để trấn an lòng người. Khoai tây trông xấu xí vô cùng, con đã sai người đem cho lợn ăn rồi.”
Nghe Nhan Tử Thiện nói một hồi, Nhan Chi Thôi bất giác ho sặc sụa. Khó khăn lắm ông mới lấy lại được hơi thở, rồi bảo Nhan Tử Thiện: “Tử Thiện, con lại đây.”
Nhan Tử Thiện cười, bước đến trước mặt cha, cúi người xuống định nghe cha dạy bảo điều gì, nào ngờ cha run rẩy giơ tay lên, giáng một cái tát vào mặt ông.
Thấy cha già giận dữ tột độ, ông không dám hỏi nguyên do, vội quỳ xuống, liên tục nhận lỗi: “Con biết sai rồi, xin cha cứ trách phạt, đừng để tức đến hại thân.”
Thấy cha mình bị ông nội tát, chuyện này đã gần sáu mươi năm chưa từng xảy ra. Đám con cháu nhà họ Nhan đứng sau đều quỳ xuống, xin lão tổ tông giữ gìn sức khỏe, đừng để tức giận hại thân.
“Tử Thiện, lần trước con bị đánh, chắc là hồi mười lăm tuổi đi lầu xanh thì phải?” Nhan Chi Thôi nói với đứa con trai đã ngoài bảy mươi của mình, vẻ mặt như đang hồi tưởng.
Mặt già Nhan Tử Thiện hơi đỏ lên, ông cúi đầu nói: “Khi ấy con còn trẻ dại, người chưa lớn mà đã đi quậy phá. Cha trách phạt con là phải. Chỉ không ngờ gần sáu mươi năm sau, con lại được lĩnh giáo lời dạy của cha. Khắp thiên hạ Đại Đường, có mấy ai đến tuổi bảy mươi tư vẫn được cha răn dạy? Mấy ai có được phúc ấy? Con chỉ mong phúc này kéo dài mãi.”
Nhan Chi Thôi chẳng buồn để ý đến lời xoa dịu của con trai, tự tay cầm củ khoai tây lớn trên bàn thấp lên, nói với Nhan Tử Thiện: “Nhà họ Nhan ta kính trọng tổ tiên nhưng không tin quỷ thần. Từ thời tổ tiên Nhan Hồi, chúng ta đã luôn trau dồi học vấn đến nơi đến chốn: học nông dân cách trồng trọt, hỏi ngư phủ cách bơi lội, tìm chân lý nơi kẻ ăn xin, chưa bao giờ dám tự mãn. Chúng ta không tin quỷ thần, nhưng tin vào sự thật. Tử Thiện, vì sao con lại mất đi dũng khí tìm hiểu sự thật?
Ai bảo con khoai tây không thể cho hai ba mươi gánh một mẫu? Con đã từng trồng thứ này chưa? Dựa vào đâu mà con không tin lời Vân Diệp? Chỉ bằng phỏng đoán mà đã quyết đoán, đem báu vật của thiên hạ coi như đồ bỏ đi cho lợn ăn. Thật đúng là Nhan Tử Thiện có mắt như mù!”
Nhan Tử Thiện kinh hãi, ngẩng đầu nhìn cha, chỉ thấy cha nhắm nghiền mắt, sắc mặt xám xịt. Những đốm đồi mồi trên đầu và mặt ông dường như càng thêm rõ.
Ông đành nhìn sang Nhan Thọ, người cùng cha ra ngoài. Lão bộc Nhan Thọ là người hầu duy nhất trong phòng. Thấy đại thiếu gia nhìn mình, lão đáp: “Đại thiếu gia nghĩ sai rồi. Khoai tây này thật sự cho hai ba mươi gánh một mẫu. Hôm nay lão nô đi cùng lão thái gia đến ruộng trồng khoai tây, vừa hay gặp huyện lệnh Lam Điền đang thu hoạch. Họ làm việc rất cẩn thận, đo đạc rồi tính ra một mẫu đất quả thật thu được hơn ba nghìn cân. Để xác định sản lượng trung bình, họ lại đo thêm một mẫu nữa. Lão thái gia ước tính sản lượng cũng xấp xỉ nhau. Tất cả đều là những gì lão thái gia và lão nô tận mắt thấy, không thể sai được.”
Nhan Thọ vừa dứt lời, Nhan Tử Thiện liền ngây người. Cú sốc này quá lớn. Trước sau gì ông cũng liên tục bác bỏ lời đồn một mẫu đất cho ra hai ba mươi gánh; những nhà đã trồng mà không lên tiếng, hóa ra chỉ đang chờ xem ông bẽ mặt. Nực cười là ông còn tưởng họ bị lời lẽ của mình bác đến cứng họng, cứ chờ xem Vân Diệp sẽ kết thúc chuyện này thế nào. Hóa ra Vân Diệp cũng đang chờ ông mất mặt.
“Hôm nay lão phu làm một tên trộm vặt, lẻn vào ruộng nhà họ Vân trộm hoa màu, may mà đắc thủ. Đây, chính là thứ này, tên là bắp ngô, cũng là một loại hoa màu mới. Vị ngọt thơm, nghe nói chẳng kém lúa mì chút nào, nhưng sản lượng thì một trời một vực. Lão phu ước tính một mẫu ít nhất cũng thu được năm sáu gánh. Thứ này khác khoai tây, là lương thực đúng nghĩa. Khoai tây bị nhà họ Nhan ta đem cho lợn ăn thì cứ cho lợn ăn, nhà ta không tranh thức ăn với lợn. Nhưng bắp ngô là lão phu trộm về, đã trộm về thì là của nhà ta. Ta hỏi rồi, một tháng nữa bắp ngô sẽ chín. Đến lúc ấy lão phu sẽ lên nhà họ Vân trộm thêm ít bắp chín. Sang năm trồng nhiều hơn. Lão phu sẽ cố sống thêm một năm, tận mắt thấy thứ bắp ngô này bén rễ nảy mầm ở nhà họ Nhan; nếu không, ta nhắm mắt không yên.”
“Cha, tất cả là do con tự cho mình phải, gây nên sai lầm lớn. Chuyện tới nhà xin hạt giống bắp ngô cứ giao cho con. Dù khó khăn đến đâu, con cũng sẽ xin mang về.”
Nhan Chi Thôi đưa tay sờ mặt con trai, cười nói: “Nhà họ Nhan ta từ bao giờ phải cúi đầu? Thể diện của con vẫn còn giá trị, không thể tùy tiện để mất ở nhà họ Vân. Bậc trưởng bối mắng một thiếu niên mười mấy tuổi là vì coi trọng nó; nhà mình sai cũng không nhận. Cha con đã qua cái tuổi muốn làm gì thì làm từ lâu rồi. Ta trộm bắp ngô nhà họ, hộ viện nhà họ còn phải giúp lão phu đẩy xe nữa kìa.
Ta phát hiện ra một chuyện thú vị.”
Khuôn mặt già nua của Nhan Chi Thôi rạng đầy vẻ ranh mãnh như trẻ con. Nhan Tử Thiện thầm kêu không ổn: cha mà nở nụ cười như thế, nhất định sắp có lời kinh thế hãi tục tuôn ra.
Nhan Chi Thôi tận hưởng ánh mắt ham hiểu biết của đám con cháu một hồi, rồi mới cười lớn nói: “Lão phu phát hiện làm kẻ trộm có cái thú nghiện ngập. Lần này đắc thủ, lão phu thấy tinh thần sảng khoái hẳn. Trải nghiệm vui vẻ thế này sao chỉ có một lần được? Nhà họ Vân phải được ghé thăm thêm vài bận mới đúng, ha ha ha ha……”