Với tâm thế bi tráng rằng mình sẽ bỏ mạng ở trang viên họ Vân, vị ngự sử trẻ tuổi Hoàng Vũ dâng danh thiếp, chuẩn bị gặp mặt tên ác tặc. Ông khoanh tay đứng ngoài cửa chờ. Người gác cổng nhiệt tình mời ông vào uống chén trà, ông cũng mỉm cười từ chối. Cuộc chiến đã bắt đầu từ khoảnh khắc này. Tiên sinh từng nói: kẻ sĩ có ba điều không tranh, không tranh danh với quân tử, không tranh lợi với tiểu nhân, không tranh khéo với trời đất.
Vân Diệp có tiếng quân tử, cũng mang danh tiểu nhân, lại được ca tụng là bậc thợ khéo. Ta đã phạm đủ cả ba điều răn ấy. Đến lúc này, ta mới hiểu được nỗi bất đắc dĩ trong lời tiên sinh: ta không thể thắng được tấm lòng hướng về chính nghĩa, không thể thắng được tình thương xót bá tánh, lại càng không thể thắng được niềm tin muốn bảo vệ danh tiếng của các bậc hiền triết xưa.
Tiếng người ồn ã trên phố dường như chợt tan biến. Hoàng Vũ ngưng thần nín thở, chuẩn bị đón nhận thử thách lớn nhất đời mình. Trong cánh cửa hông rộng mở vắng lặng, mây mù như cuồn cuộn, tựa hồ ngay khoảnh khắc sau sẽ có mãnh hổ gầm vang lao ra.
Một thanh niên không thể gọi là tuấn tú, nhưng cũng khá thanh tú, bước ra từ trong cửa. Có thể thấy thân thể hắn khá yếu, bước chân lảo đảo. Tay hắn phe phẩy chiếc quạt xếp vẽ vàng. Thứ này ông cũng muốn có, nhưng giá cao đến hai quan tiền khiến một danh sĩ như ông đành đứng ngoài.
“Hoàng ngự sử, ngưỡng mộ đã lâu. Nghe nói ngự sử ở Trường An đôn đốc dân sinh, chẳng hay đến Ngọc Sơn vì việc gì? Bá tánh nơi đây yên ổn, thương buôn tấp nập, trăm nghề hưng thịnh, thật không nghĩ ra có việc gì cần Hoàng ngự sử nhọc lòng.”
Thật ra Vân Diệp chẳng muốn ra ngoài chút nào. Sáng thức dậy, hai chân vẫn mềm nhũn không chút sức lực. Đêm qua phạt Tân Nguyệt quá tay, bản thân hắn cũng mệt muốn chết, ngủ đến khi mặt trời xế tây mới dậy. Ăn xong một bữa, hắn vừa định ra dưới bóng cây trong sân ngủ thêm giấc chiều để lấy lại tinh thần thì người gác cổng mang vào danh thiếp của một vị ngự sử nào đó. Đằng nào cũng rảnh, gặp thử cũng được; nếu thấy ngứa mắt thì đuổi đi rồi ngủ tiếp cũng chưa muộn.
“Từ lâu đã nghe trang viên họ Vân trù phú. Hạ quan được bệ hạ cất nhắc, phụ trách đôn đốc địa tô của ba huyện Trường An. Đến Ngọc Sơn, hạ quan định nhân dịp học hỏi Hầu gia đôi điều về thuật làm giàu, xin Hầu gia thành toàn.”
Nhìn vị ngự sử cung kính lễ độ, dáng vẻ đường hoàng, rồi nhìn chiếc áo bào được vá víu đơn sơ của ông, Vân Diệp liền sinh thiện cảm. Đây là người cần mẫn. Mình cứ nằm ngủ mãi cũng chẳng nên, đi lại một chút cũng tốt.
“Hoàng ngự sử quá khen. Nếu ngài mang hoàng mệnh, muốn xem quá trình họ Vân thu tô thì cứ tự nhiên. Thấy ngài đi đường xa vất vả, chi bằng vào phủ uống ngụm nước, nghỉ ngơi đôi chút, giải bớt cái nóng rồi hãy xem?”
Hoàng Vũ không muốn cho Vân Diệp bất cứ cơ hội chuẩn bị nào, chắp tay nói: “Hạ quan còn hai huyện chưa xem. Ở phủ họ Vân cũng chỉ có thể xem qua loa, thật chẳng có phúc được nghỉ ngơi. Chúng ta bắt đầu ngay bây giờ được chứ?”
Quan lại cần mẫn như vậy, Vân Diệp gặp nhiều rồi nên cũng chẳng lấy làm lạ. Hắn dẫn Hoàng Vũ đi về phía hậu viện; tô ruộng của nhà họ Vân đều thu ở đó.
Vừa đến hậu viện, Hoàng Vũ đã trông thấy một cái lều lớn. Bên trong có mấy ông lão ăn mặc tươm tất đang uống trà, ăn điểm tâm. Một bên lều bày đủ loại bánh trái, có món ngay cả ông cũng chưa từng thấy. Hương ngọt thơm ngào ngạt khắp lều, khiến người ta thấy khoan khoái. Buổi trưa ông chỉ gặm một miếng bánh khô, giờ ngửi thấy mùi thức ăn, bụng liền réo lên. Hoàng Vũ vô cùng lúng túng.
“Đói bụng là chuyện bình thường, có gì mà ngượng. Ngài bôn ba suốt ngày, hẳn chẳng có thời gian ăn uống. Đó là điều đáng tự hào, có gì phải hổ thẹn? Cứ ăn bánh uống nước đi. Đợi ngài kiểm tra xong, ta sẽ cho người bưng một bát mì sốt thịt đến. Món ấy mới là thứ làm no bụng, hơn hẳn tiệc rượu.”
Không có tiếng khóc xé lòng, cũng chẳng thấy đám tay chân hung thần ác sát. Mọi việc đều diễn ra bình lặng. Ông tận mắt thấy một đứa trẻ đặt túi tiền lên bàn, ký tên xong liền nhảy chân sáo vào lều, cầm giỏ tự lấy bánh trái mình thích. Bánh hoa quế bị nó bỏ qua thẳng thừng; bánh đậu xanh thì nó ngập ngừng một lúc mới lấy hai miếng. Đến chỗ bánh táo đỏ, nó lại bịt mũi. Mùi táo đỏ rõ ràng thơm ngọt, vậy mà đứa trẻ cứ như ngửi thấy mùi thối, vội tránh sang bên.
Vân Diệp vỗ một cái lên đầu đứa trẻ: “Bánh táo đỏ ngon lành thế này, nhóc thối, bịt mũi làm gì?”
Đứa trẻ lại chẳng sợ tên ác ma trong lời đồn này, bất đắc dĩ buông tay khỏi mũi rồi nói: “Thím Hai ở trường cứ hấp bánh táo đỏ suốt, còn cho táo nhiều hơn gạo. Giờ cháu ngửi thấy là muốn nôn. Hầu gia, cháu lấy thêm bánh ngọt có được không ạ?”
“Mới được ăn no mấy ngày mà trẻ con bây giờ ngửi thấy bánh táo đỏ đã muốn nôn sao? Trời ơi, hồi xưa lão già ta vì muốn ăn một miếng bánh táo đỏ mà bị cha mẹ đánh không biết bao nhiêu lần. Nằm mơ cũng ngửi thấy mùi thơm ấy, lúc nào cũng mong có ngày được ăn một bữa cho đã. Trẻ con bây giờ chẳng biết quý phúc.”
Một ông lão mặc áo vải thô phe phẩy quạt mo nói xong, vỗ một cái vào mông đứa trẻ, cười tủm tỉm nhìn nó tham lam lấy bánh ngọt trong hộp gỗ.
Vân Diệp dùng đũa gắp một miếng bánh ngọt trong hộp, đặt lên đĩa đưa cho Hoàng Vũ, rồi bảo tùy tùng của ông cứ tự nhiên lấy dùng. Trong chiếc thùng lớn có ngâm những chén trà đã tráng qua nước sôi. Hắn dùng kẹp tre gắp một chiếc ra, đưa cho Hoàng Vũ.
Đó là lễ tiết. Nói khó nghe thì đây là Hầu gia Vân lễ hiền đãi sĩ, Hoàng Vũ không có quyền từ chối. Ông ngơ ngác đón lấy, thật chẳng ngờ Vân Diệp lại có dáng vẻ ung dung nhàn tản thế này. Dù hắn quát tháo gay gắt, hống hách với mình còn khiến ông dễ chịu hơn cái vẻ gần gũi bình dị lúc này.
Đặt thức ăn trong tay xuống, ông nghiêm sắc mặt nói với Vân Diệp: “Hầu gia, xin thứ cho hạ quan nói thẳng. Hạ quan không đói bụng, đợi xem xong sổ sách rồi ăn cũng chưa muộn.” Ông quyết định phải xem cho rõ vì sao con người và việc làm của Vân Diệp lại như hai thái cực. Đứa trẻ nhỏ cũng có thể tùy ý trò chuyện với hắn, cớ sao hắn lại độc ác với những tá điền kia?
Tiên sinh phòng thu chi mang sổ sách tới, chỉ từng khoản cho Hoàng Vũ xem. Chữ viết rõ ràng, sổ sách sạch sẽ, mỗi khoản đều có đầu đuôi. Chỉ là Hoàng Vũ không hiểu: nhà họ Vân thu tô một phần năm, mức này ở Đại Đường đã nhẹ nhất rồi, vậy vì sao những con số trên sổ lại lớn đến đáng sợ?
Một người đàn ông trung niên mặt mày ủ ê cũng đến nộp tô. Thấy người ta đều để trẻ con đến, ông ta chỉ muốn bỏ chạy, nhưng đi được hai bước lại bất đắc dĩ quay về, cúi gằm mặt xếp giữa đám trẻ, chờ tiên sinh phòng thu chi gọi tên.
Hoàng Vũ đã sớm để mắt tới người này. Ông cảm thấy hẳn hắn có câu chuyện riêng. Nếu hôm nay có thể tìm được đột phá, thì phải bắt đầu từ người này.
“Tiêu Lão Nha, đến lượt ngươi rồi.” Tiếng gọi của tiên sinh phòng thu chi vừa vang lên, mọi người đã cười rộ. Đám trẻ nghịch ngợm còn ngọt xớt gọi ông ta là chú Lão Nha. Người đàn ông trung niên định nổi giận, môi run run mấy cái, rồi bất đắc dĩ cúi đầu, như kẻ trộm ném túi vải gai lên bàn, khẽ nói: “Năm nay nhà tôi nộp tô ba quan bảy, quả còn chưa chín, sau mùa thu sẽ tính tiếp.”
Tiên sinh phòng thu chi cười nói: “Anh Lão Nha, nhìn số tô anh nộp là biết năm nay thu hoạch khá đấy. Đợi sau mùa thu bán quả đi, lại có thêm một khoản thu lớn. Anh làm quả sấy ngon thế, sao năm nay không làm nữa?”
Người đàn ông hậm hực nói: “Đủ ăn đủ dùng là được rồi, tích cóp nhiều tiền lương làm gì. Nhà có bốn đứa con gái, để lại cho chúng chút của hồi môn là được, tôi chẳng buồn tốn công nữa.”
Hoàng Vũ nghĩ nát óc cũng không ngờ gã đàn ông kia không vui vì phải nộp nhiều tô, mà là vì không có con trai nên nghĩ quẩn, tự giận dỗi chính mình.
Người đàn ông đã không vui, những người khác cũng chẳng cần lấy nỗi khổ của hắn ra giễu cợt. Chỉ có tiên sinh phòng thu chi chỉ tay vào mũi hắn mà mắng: “Cái đồ chẳng có chí! Có bốn cô con gái xinh như hoa như ngọc là phúc mà người ta mong còn chẳng được, ngươi còn oán trách. Không có con trai là ông trời không cho, giỏi thì ngươi lên trời mà đòi! Mấy hôm trước còn nghe nói ngươi định mua một mụ đàn bà Cao Ly về đẻ con cho mình. Ngươi bớt gây nghiệt đi. Trang viên chúng ta không chứa nổi một đứa con lai Cao Ly đâu; dám làm hỏng phong thủy trang viên, tám đời tổ tông nhà ngươi cũng phải xấu hổ. Cứ nuôi con gái cho tử tế, sau này kiếm chàng rể ở rể mới là chính đạo, đừng bày mấy trò tà môn ngoại đạo nữa.”
Người đàn ông muốn nói lại thôi, gật đầu lăn dấu tay lên sổ sách rồi buồn bã rời đi. Đem cơ nghiệp mình tích cóp cả đời cho người ngoài, trong lòng đúng là chẳng dễ chịu gì.
“Hầu gia, xin thứ cho hạ quan nói thẳng. Ngài có thể giải thích vì sao tá điền trong trang viên của ngài phải nộp tô nhiều đến thế không? Ngài xem, Trương Toàn nộp tô sáu quan ba, Trương Nguyên nộp chín quan năm, riêng Hà Đại Xương này lại nộp đến bốn mươi bảy quan sáu. Hạ quan từng tra sổ sách của Hộ bộ, chưa từng nghe nói đến những con số như vậy. Không biết Hầu gia có thể chỉ giáo?”
Vân Diệp bật cười. Sổ sách nhà họ Vân quả thật dễ khiến người ta sinh nghi. Trong thời đại sức sản xuất nhìn chung còn thấp kém này, việc kinh doanh đủ ngành nghề của nhà họ Vân nổi bật vô cùng. Ngự sử đến giờ mới hỏi, đã là người có tính tình trầm ổn. Phải biết Ngụy Trưng rảnh rỗi là thích ghé trang viên họ Vân, nhưng chẳng có lời nào để nói về nhà họ Vân. Trưởng Tôn mỗi lần đến đều chẳng khách sáo lật sổ sách nhà họ Vân xem, lần nào cũng nổi giận, nói nhà họ Vân béo đến chảy mỡ, chẳng lẽ định gom hết tiền bạc thiên hạ về đắp mộ hay sao.
Con sông lớn nhà họ Vân đã mênh mông dào dạt, thì mương nhỏ của tá điền cũng đầy ắp tự nhiên. Rau củ, dầu gạo, gia cầm, trứng thịt, đủ loại bánh trái và gia vị của hiệu Tiện Nghi Phường; nhất là ớt, thứ này giúp tá điền nhà họ Vân kiếm bộn tiền. Người ngoài chỉ biết trố mắt nhìn mà thèm thuồng. Tá điền không bao giờ đưa hạt giống cho người ngoài. Vân Diệp cho nhà họ Trình, nhà họ Ngưu, nhà họ Tần và nhà họ Uất Trì một ít, vậy mà tá điền sau lưng mắng hắn là đồ phá gia chi tử ròng rã mấy năm trời.
Một ông lão đang uống trà dưới lều đứng dậy nói: “Vị quan gia này, lão hủ chính là Hà Đại Xương. Người nộp tô bốn mươi bảy quan sáu năm nay chính là tôi. Vốn định nộp một hơi tám mươi quan, tiếc là chủ nhà không chịu. Tôi ngồi đây kỳ kèo với tiên sinh Lưu phòng thu chi nửa ngày trời mà ông ấy vẫn không đồng ý. Ngài cũng thấy lão già nộp ít quá sao? Ngài xem, tiền tôi vác đến cả rồi, ngài nói với tiên sinh Lưu giúp tôi, năm nay tôi nộp một hơi tám mươi quan.”
Hoàng Vũ còn chưa kịp hiểu chuyện gì thì tiên sinh Lưu phòng thu chi đã nhảy dựng lên mắng: “Đồ chó đẻ Hà Đại Xương, ngươi mơ đẹp nhỉ! Chiếm lợi của chủ nhà cũng chẳng ai chiếm kiểu như ngươi. Ngươi nộp tiền sớm cho đủ rồi thì sang năm tiệm bánh ngọt kia ngươi đã chiếm được bốn phần vốn. Sang năm nộp thêm chút nữa chẳng phải sẽ vượt quá năm phần sao? Ba năm năm năm, ngươi sẽ được không một tiệm bánh ngon phát đạt. Tiệm mỗi năm kiếm được càng nhiều tiền, ngươi lại muốn lấy phần vốn năm nay bù sang năm để moi lợi từ tay lão phu. Nằm mơ đi!” (Còn tiếp. Mời tìm kiếm Phiêu Thiên Văn Học, truyện cập nhật hay hơn, nhanh hơn!)