Dạo gần đây, nhiệm vụ chống trộm ở nhà họ Vân rất nặng nề. Toàn là đám trộm già, kéo thành bầy thành lũ càn quấy trang viên nhà họ Vân. Ban đầu họ chỉ xem tình hình thu hoạch khoai tây, rồi tự đo một mẫu đất và bắt đầu đào khoai. Không cần người của quan phủ, toàn là gia đinh nhà họ. Đào lên cân thử rồi thôi. Chẳng ai dám trách móc.
Huyện lệnh Hoa và chủ bạ run rẩy đứng dưới nắng chang chang, đến mồ hôi trên đầu cũng không dám lau, vẻ mặt như sắp khóc đến nơi. Hai ngày nay, họ nhận vô số lời đe dọa: nhất định phải chăm sóc các cụ cho chu đáo, chỉ cần một người xảy ra chuyện, họ sẽ bị lột da rút gân.
Vân Diệp nấp trong ruộng ngô, nhón chân nhìn đám trộm già đáng ghét kia. Nhà họ đều có khoai tây, nhưng chẳng ai coi ra gì. Hồi trước, lúc Lý Nhị đào khoai tây trong điện Kim Loan, họ cho rằng ông đang diễn trò, một tiết mục hay có hoàng đế tham gia. Xem kịch đã đời xong, quay về là quên bẵng chuyện khoai tây. Đến khi hoàng đế ban khoai tây cho nhà họ, có người đem đặt lên bàn thờ trong từ đường, có người tiện tay để vào kho báu cho mọc mầm. Đợi mầm dài ra, họ lại đem cho lợn ăn, kết quả làm chết mấy con lợn vì ngộ độc. Vì đó là đồ hoàng đế ban nên chẳng ai dám hé răng, chỉ lặng lẽ xử lý cho xong. Biết đâu mấy người chăn lợn cũng bị diệt khẩu rồi.
Vân Diệp bất cẩn đến giờ mới phát hiện, khắp thiên hạ chỉ có nhà họ Vân, nhà họ Trưởng Tôn, nhà họ Ngưu, nhà họ Trình, nhà họ Tần và nhà họ Uất Trì trồng khoai tây. Hóa ra Trưởng Tôn Vô Kỵ đã bàn bạc với mấy vị gia chủ, không nói cho đám ngốc kia biết, để nhà mình trồng trước mà phát tài. Vân Diệp biết có người lén bán khoai tây, chỉ không ngờ nguồn cung chỉ có mấy nhà này.
Thảo nào hoàng đế không phát khoai tây ra ngoài. Nhận thức là một quá trình rất dài. Mỗi lần Vân Diệp hỏi hoàng đế vì sao khoai tây vẫn chưa thể phổ biến khắp nơi, Lý Nhị đều làm bộ mặt đáng ghét. Ông đang chờ đám người kia tự tìm đến cầu xin, để nhân cơ hội chặt chém một phen. Thứ gì có được dễ dàng thì chẳng ai biết quý; để thiên hạ đều hiểu ra chuyện ấy mới là lẽ phải.
Đám người này còn chẳng tin thì dân chúng càng không dám tin. Vân Diệp bị vẻ cởi mở giả tạo của trang viên nhà họ Vân che mắt, cứ tưởng dân chúng khắp thiên hạ đều ngóng trông khoai tây. Ai ngờ tất cả chỉ có ở mấy nhà cậu thường lui tới. Nông hộ trong trang viên nhà họ Vân cũng chẳng đem tin vui này kể ra ngoài. Con dâu về nhà mẹ đẻ, họ còn cấm nói nhiều; nếu để lộ chuyện lớn trong trang viên thì khỏi về nữa. Ông cụ tám mươi tuổi đã nói là làm, chẳng ai dám trái lời.
Môi trường thế này thì truyền bá cái quái gì? Khoai tây mọc mầm vốn đã có độc. Kẻ nào phát điên mà ăn thứ khoai tây mọc mầm tím ấy chứ? Nhìn thôi cũng biết chẳng phải thứ lành. Hơn nữa, ăn lương thực mốc cũng chết người mà.
Nếu huyện lệnh Hoa không vạch trần chuyện này, Vân Diệp căn bản chẳng biết gì. Tân Nguyệt trốn cậu, hai hôm nay đã bị đánh hai trận. Dù lúc bị đánh cũng nóng bỏng lắm, nhưng mông cứ in đầy dấu tay thì trông cũng chẳng đẹp đẽ gì.
Lão Tiền trốn ở Lạc Dương không chịu về, nói rằng việc làm ăn của nhà ở đó cần kiểm tra kỹ, không có mười ngày nửa tháng thì chưa xong.
Hầu gia sa sầm mặt đã ba ngày. Chó trong nhà bị đá què mất hai con; gà trống gáy sáng vừa bị vặn cổ đã vào nồi canh. Bài vở của các cô nương Tiểu Nha càng nặng hơn, đã sang canh một mà vẫn vừa lau nước mắt vừa viết chữ lớn.
Tóm lại, mây đen giăng kín bầu trời nhà họ Vân, sấm chớp đùng đùng, người thường khó lòng chịu nổi. Ngày tháng thế này không sống nổi nữa. Đám tôi tớ, nha hoàn ai nấy đều nơm nớp lo sợ, mãi đến khi tiên sinh Lý Cương đến, mọi người mới thở phào nhẹ nhõm.
“Thằng nhóc, nổi nóng gì thế? Chẳng qua là chuyện khoai tây thôi mà. Nghĩ xem, nếu không có phen này, người trong thiên hạ có hiểu được thứ này không? Ngươi cũng nhìn xem những người đang tới đây là ai. Họ đều là những người thật sự có tiếng nói trong nhà. Bình thường họ chẳng ra khỏi cửa, nay lại kéo hết đến ruộng nhà ngươi xem khoai tây. Thế có nghĩa là sang năm thứ này nhất định sẽ được phổ biến rộng rãi. Trong ruộng của hoàng gia, rồi những nơi ngươi không với tới, đâu đâu cũng sẽ được trồng. Tin không?”
Vân Diệp rót cho Lý Cương một chén trà, đặt ngay chỗ tiện tay ông rồi nói: “Toàn lũ mặt dày như lừa, dắt đi thì không chịu, đánh mới chịu lùi. Cứ nhất định phải để tôi kiếm một món thật đậm mới chịu thôi.”
“Vậy thì ngươi cứ kiếm đi. Có ai bảo không cho ngươi kiếm đâu? Lần này họ cam tâm tình nguyện đưa tới tận cửa, sao lại không kiếm? Ngươi bán rẻ thì họ mới không chịu đấy. Đây là họ vòng vo xin bệ hạ thứ tội, hì hì. Biết đâu lúc này hoàng gia đã bắt đầu bán hạt giống khoai tây quy mô lớn rồi. Nhóc con, ngươi mới trồng mấy mẫu, nếu hoàng gia trồng chưa đến năm nghìn mẫu thì cứ đến hỏi ta. Hoàng hậu nương nương tinh minh như thế, sao có thể bỏ lỡ cơ hội này? Ngươi tưởng nhốt ngươi trong nhà ba tháng là vì chuyện gì? Phải đợi hoàng gia bán hết hạt giống khoai tây rồi ngươi mới được gặp người ta.”
Vân Diệp rũ rượi hỏi: “Chẳng lẽ huyện lệnh Hoa cũng là do nương nương sắp xếp từ trước?”
“Ngươi nghĩ xem. Một viên quan nhỏ chẳng ai biết tên mà dám lấy dây quàng cổ uy hiếp cấp trên, đúng là muốn làm phản. Nếu phía sau không có hoàng hậu chống lưng, cho hắn tám lá gan hắn cũng chẳng dám. Ngươi tưởng danh tiếng tự dưng mà lan xa được à? Nếu không phải vì hắn ở gần nhà họ Vân, việc tốt thế này đến lượt hắn sao? Hắn là cái thá gì?”
Vân Diệp nhận ra mình còn kém đám lão già này cả mấy chục con phố về khả năng nhìn đại cục. Họ tính kế người ta trong vô hình, đến cuối cùng khiến chính cậu ngoan ngoãn chìa cổ chui vào thòng lọng. Vợ chồng Lý Nhị quả nhiên chẳng phải hạng tử tế.
“Đi nấu cho ta ít cháo. Lần trước món cháo ngô ấy ngon lắm. Tuổi già rồi, không tiêu hóa nổi cá thịt ê hề, chỉ uống được chút cháo ngô thôi. Ngô nhà ta ít, không ăn được.”
Vân Diệp ngồi cùng tiên sinh Lý Cương, vui vẻ uống liền hai bát cháo ngô, lúc ấy mới nguôi giận đôi chút. Ngoảnh lại, cậu phát hiện Tân Nguyệt, phu nhân Trình, phu nhân Ngưu, phu nhân Trưởng Tôn, phu nhân Tần và phu nhân Uất Trì đang trốn trong vườn sau nhà họ Vân uống rượu ăn mừng. Giọng oang oang của vợ Trình Giảo Kim khuyên rượu vang qua hai sân vẫn nghe rõ. Có vẻ ai nấy đều đã uống quá chén, Tân Nguyệt thậm chí còn kể chuyện mình bị đánh. Trời đất ơi, chuyện ấy cũng đem ra kể được sao?
Đến tối, Tân Nguyệt mặt đỏ bừng, phe phẩy khăn tay bước vào phòng. Hơi rượu nồng nặc từ miệng nàng suýt làm Vân Diệp ngã ngửa. Nàng bá lấy lưng cậu, áp mặt cọ cọ, miệng cứ lặp đi lặp lại: hôm nay thật sảng khoái.
Có thể khiến những quý tộc lâu đời phải tìm đến cửa cầu cạnh, với đám quý tộc mới như họ, đó là một thắng lợi lớn. Nhà họ Vân vẫn chưa bước chân vào giới quý tộc truyền thống, lần này chẳng biết nhận được bao nhiêu thiếp mời. Dù sao trong lòng Tân Nguyệt cũng nhét đầy một xấp. Vân Diệp lấy thiếp ra khỏi lòng nàng nhưng chẳng có tâm trạng xem; tất cả chỉ vì lợi ích thôi. Đây là địa bàn của Tân Nguyệt, thường ngày cậu không nhúng tay. Cậu cởi sạch quần áo cho nàng, đặt ống nhổ bên đầu giường rồi vỗ nhẹ lên tấm lưng trần, giúp nàng tỉnh rượu.
Mỹ nhân say rượu mà nôn thì cũng chẳng đẹp đẽ gì, dù có đang trần truồng. Gân xanh nổi đầy cổ, nàng nôn khan đến xé ruột xé gan, nhìn mà xót xa. Mùi rượu trong phòng nồng nặc đến mức như hóa thành hình, chẳng biết nàng đã uống bao nhiêu.
Sáng hôm sau, Tân Nguyệt vẫn khò khò ngủ, quả nhiên chẳng còn biết thời gian là gì; xem ra một lúc lâu nữa nàng chưa tỉnh được. Vân Diệp dặn nha hoàn nấu cháo kê cho nàng. Dạ dày đã nôn sạch trơn, mong hôm nay nàng còn có bụng uống cháo.
Thiếp mời của nhà họ Nhan đưa tới, đề tên Nhan Chi Thôi. Hoàng đế nhận được thiếp như vậy còn phải phấn chấn một hồi, huống chi là nhà họ Vân nhỏ bé. Trong nhà chỉ có bà cụ nhà họ Vân đủ tư cách tiếp đãi vị tiên sinh này. Tối qua Vân Diệp định giữ Lý Cương lại làm bạn tiếp khách, ai ngờ bị ông phun nước bọt đầy đầu. Ông nói lần trước mình đã gánh họa thay nhà họ Vân, đến cuối đời còn bị người ta nhổ nước bọt vào mặt mà không được lau; bãi nước bọt ấy coi như bài học cho Vân Diệp về tội không biết kính lão. Bây giờ khắp Đại Đường chẳng tìm ra ai già hơn Nhan Chi Thôi. Trước mặt ông ấy, Lý Cương cũng chỉ là một đứa trẻ; bị đánh cũng chẳng có chỗ kêu oan. Ngươi tự gây họa thì tự chịu. Nói xong ông bỏ đi ngay, xem ra thật sự không muốn gặp Nhan Chi Thôi thêm lần nào nữa, kẻo lại bị phun nước bọt.
Đợi Vân Diệp sắp xếp mọi việc đâu vào đấy, bà cụ đã thay xong bộ áo mừng thọ. Bà đổi sang bộ quần áo từng mặc khi còn làm dâu, tóc chải chuốt gọn ghẽ, cài một chiếc trâm ngọc trắng, không chống gậy nữa mà chắp hai tay trước bụng, chờ Nhan Chi Thôi đến. Lão già chín mươi tư tuổi vẫn chưa chịu chết, mặt dày mò đến quấy phá nhà họ Vân.
Tân Nguyệt đáng thương mặt trắng bệch. Bát cháo kê buổi sáng nàng không nuốt nổi một miếng, ăn bao nhiêu nôn ra bấy nhiêu. Giờ người mềm nhũn, bước chân lảo đảo, phải có nha hoàn đỡ mới đứng vững.
Vân Diệp đứng đợi Nhan Chi Thôi từ xa dưới cổng chào, lễ nghĩa không dám sơ suất chút nào. Ngay cả Lý Nhị, nghe tin Nhan Chi Thôi muốn gặp mình, cũng phải ra cổng cung nghênh đón, đỡ lão vào điện Thái Cực rồi mới chính thức nói chuyện.
Nhà họ Nhan là bậc tông sư văn học, tổ tiên là Nhan Hồi. Đời đời trong nhà đều làm những chức quan thanh quý. So với các thế gia hào môn kia, nhà họ Nhan chẳng hề có tính uy hiếp, là một gia tộc không thể thiếu dưới bất kỳ triều đại nào.
Gia tộc họ coi trọng nếp nhà cày cấy, đọc sách, không tham gia chính sự, chỉ chuyên tâm nghiên cứu học vấn. Nhan Hồi vốn là một kẻ nghèo rớt mồng tơi, sống thanh bần với một bầu nước và một giỏ cơm, được Khổng Tử khen là người có phẩm hạnh cao thượng nhất. Vì vậy, nhà họ Nhan chẳng thể gọi là xa hoa.
Nhan Chi Thôi ngồi trên chiếc xe bò kéo bởi một con bò đực. Xe đã có từ lâu lắm rồi, gỗ màu đỏ táo tàu ánh lên sắc hổ phách. Một bánh xe mới, bánh kia cũ. Lão bộc áo lam khom lưng dắt bò đi trước mở đường; phía sau là một người hầu khỏe mạnh gánh một gánh lễ vật, đi bộ theo sau.
Nhan Chi Thôi đến nơi, Vân Diệp bước nhanh lên hai bước, đón lấy dây cương từ tay lão bộc, tự mình dắt bò vào trang viên nhà họ Vân. Lão già thò cái đầu trọc lốc ra, chăm chú nhìn những dãy cửa hiệu kéo dài bất tận hai bên, rồi ngắm đám trẻ khỏe mạnh như bê con, miệng không ngừng xuýt xoa: “Tốt lắm, tốt lắm! Trang viên tốt, trẻ con cũng tốt!”
Chỉ hai câu nói ấy thôi cũng khiến lòng Vân Diệp nóng lên. Lão già tuy đến để gây khó dễ cho cậu, nhưng lời nhận xét đúng mực ấy đã giúp cậu hiểu khái quát phẩm cách của lão thọ tinh. Đây là một người học vấn chân chính. Ông không trách nhà họ Vân ở quá gần khu buôn bán, có nguy cơ nồng nặc mùi tiền, cũng không nói nhà họ Vân coi thường phong tục, tự hạ thân phận khi mở chợ ngay trong sân nhà. Ông chỉ để tâm đến sự sung túc của các nông hộ và sức khỏe của đám trẻ.
Đối diện với một cụ già như vậy, nhường đường tránh đi ba xá thì có sao? (Còn tiếp.)