Ngụy Trưng đi khắp thành Trường An suốt ba ngày, một trăm lẻ tám phường thị đều đã ghé qua. Đến khi cỗ xe ngựa cuối cùng dừng trước phường Bình Khang, ông mới phát hiện nơi đây đã đổi khác hẳn. Khác với những phường thị tiêu điều khác, phường Bình Khang nay càng thêm rộng lớn. Những tòa lầu chạm trổ xà cột, mỹ nhân tay áo xanh thoảng hương, con em hào môn vung nghìn vàng như không khiến Ngụy Trưng choáng váng hết lần này đến lần khác. Vân Diệp vẫn lo Trường An chưa chết hẳn, nên đặc biệt để lại chốn này. Nơi phong nguyệt hưng thịnh, các ngành nghề khác lại lụn bại—một Trường An như vậy chẳng phải Trường An khỏe mạnh.
Sự tha hóa của một thành phố trước hết bắt đầu từ con người. Chốn dịu êm xưa nay vẫn là mồ chôn anh hùng; nó bào mòn ý chí của một người, đồng thời cũng đẩy cả một thành phố xuống mồ. Khi mọi người đã đến mức cười kẻ nghèo chứ chẳng cười kẻ bán thân, ấy là lúc Trường An đi vào buổi hoàng hôn.
Đã đến lúc phải nói chuyện tử tế với Vân Diệp rồi, Ngụy Trưng nghĩ vậy, bèn lập tức làm theo. Cỗ xe ngựa rẽ một khúc, đi thẳng tới Ngọc Sơn. Ông muốn nói chuyện tử tế với Vân Diệp; nếu Vân Diệp vẫn ngoan cố không chịu tỉnh ngộ thì đừng trách ông ra tay nặng. Tước vị Hầu Truyền Mệnh đâu phải không thể bị tước bỏ. Vân Diệp đã thành thứ dân, dù được Hoàng hậu yêu quý đến đâu cũng chỉ là một thứ dân. Dẫu Vân Diệp chẳng muốn làm trò mua vui cho người khác đến mức nào, y cũng nhất định sẽ trở thành trò cười muôn đời.
Khi ra khỏi cổng thành, ông nhìn thấy đoàn xe nối dài bất tận. Đàn bà ôm con ngồi trong xe, đàn ông ngồi vắt vẻo trên càng xe, nói những lời tục tĩu với đám đàn ông trên những cỗ xe trước sau. Thỉnh thoảng, trong vài câu chuyện nghiêm túc họ nói, câu nào cũng có hai chữ Nhạc Châu.
Ngụy Trưng đã nhìn ra, những người rời đi đều là chủ các xưởng. Họ chính là chỗ dựa của cả thành phố, ông chẳng có cách nào ngăn cản. Cho dù muốn ngăn, lúc này cũng đã không kịp nữa rồi.
Đợi đến khi tấu chương được Tam Tỉnh chấp thuận, soạn thành điều khoản rồi trình lên án thư của hoàng đế, đợi hoàng đế phê chuẩn, sau đó gửi trả Tam Tỉnh để họ điều động, cuối cùng mới tới tay mình thi hành, nhanh nhất cũng phải mất mười lăm ngày. Đây đã là quy trình được giản lược hết mức. Triều đình muốn ban hành một chính sách thì bắt buộc phải tuân theo khoảng thời gian này, ngay cả hoàng đế cũng không thể tránh.
Bến Bá Kiều đã không còn cảnh người đông như nêm nữa, chỉ có hàng liễu rủ hai bên bờ sông trở nên trơ trụi. Vậy mà vẫn có người cầm sào trúc với lên ngọn liễu, muốn bẻ nốt nhành liễu cuối cùng đem tặng người thân, chúc họ lên đường bình an.
Những người già trong trang trại nhà họ Vân đều dọn ra một chiếc ghế xếp bằng tre, nằm nghỉ dưới bóng cây loang lổ. Cả đời lam lũ, cuối cùng cũng được nghỉ ngơi đôi chút. Xe ngựa từ đằng xa chạy tới, họ chẳng buồn nhìn lấy một cái; dù là xe quan cũng chẳng sao, bởi chuyện ấy chẳng liên quan gì đến trang trại nhà họ Vân.
Lão Tiền tươi cười niềm nở tiếp đón Ngụy Trưng. Trà thơm bánh ngọt, lễ nghi không thiếu chút nào. Nhưng chủ nhân lại không ra mặt, khiến Ngụy Trưng vô cùng tức giận. Bất kể hai người có thù oán hay không, ông đã theo lễ mà đến, chủ nhà lại không ra tiếp đãi, đó là thất lễ lớn nhất.
“Trịnh công chớ giận, không phải chủ nhà chúng tôi không tiếp khách, mà là chủ nhà đang theo phu tử đọc sách. Xin ngài chờ thêm lát nữa, chủ nhà tan học sẽ lập tức đến bái kiến Trịnh công.”
Nghe lão Tiền nói vậy, sắc mặt Ngụy Trưng thay đổi hẳn. Ông đột ngột đứng bật dậy, hỏi lão Tiền: “Vân hầu đi đâu rồi?”
“Hầu gia nhà tôi đi xa thăm bạn rồi.”
“Lão phu nhân có nhà chứ? Cho phép Ngụy Trưng vào bái kiến.”
“Lão phu nhân vẫn luôn muốn đến danh sơn lễ Phật, cũng theo Hầu gia nhà tôi đi xa rồi. Phu nhân cũng đi, trong nhà chỉ còn đại công tử, đang theo cậu học đọc sách.” Lão Tiền vẫn cười híp mắt, đáp mà sắc mặt không đổi.
“Vân hầu rời đi khi nào?” Ngụy Trưng ôm chút hy vọng cuối cùng, lên tiếng hỏi.
“Hầu gia đã đi được ba ngày rồi. Vì lo quấy rầy Trịnh công nên ngài không đến phủ cáo từ, mong ngài thứ lỗi.”
“Hầu gia nhà ngươi bỏ lại đất tổ, định đi chơi bao lâu? Đến cả tiệc phong tước sắp tới cũng không dự, chẳng lẽ không nghĩ đến chuyện truyền lại tước vị trong nhà mình sao?” Sắc mặt Ngụy Trưng đã dần đỏ bừng lên.
“Hầu gia nhà ta nói: Trước đây nhà họ Vân không có tước vị, chẳng phải cũng chỉ sống kham khổ hơn đôi chút thôi sao? Có tham dự tiệc phong tước hay không, cứ để công tử nhà ta tự quyết. Muốn đi thì đi, không muốn thì thôi, miễn là sống vui vẻ cả đời. Xin Trịnh công cứ ngồi nghỉ, lão nô đi bẩm báo với công tử nhà ta ngay đây.”
Lão Tiền nói xong liền đi ra, không định quấy rầy công tử học hành, mà đi thẳng tới hậu hoa viên. Gần đây việc buôn bán nước hoa rất phát đạt, mấy vị cô nãi nãi đều đang giúp một tay, ông cũng nên góp sức mới phải. Người trong nhà không đủ dùng, chẳng biết bà mối có tìm được cho phủ vài người thích hợp không.
Ngụy Trưng không chờ thêm, tự mình rời khỏi nhà họ Vân. Ông nhìn ra người ta chỉ đang qua loa với mình; ông chẳng cần nhìn sắc mặt ai, cũng chẳng ai dám tỏ thái độ với ông.
Tấu chương hặc tội Vân Diệp bị Phòng Huyền Linh đè xuống. Chức Kinh triệu doãn Trường An cũng được giao cho một thanh niên ba mươi tuổi tên là Mã Chu. Sáu năm tôi luyện trên thảo nguyên đã rèn một thiếu niên non nớt thành một trang hán tử cương nghị, phong sương nơi ấy rốt cuộc vẫn không mài mòn góc cạnh của chàng. Vừa nhậm chức, việc đầu tiên chàng làm là kiểm tra ruộng đất ở Trường An. Không chỉ ruộng đất của bá tánh, mà cả của các nhà huân quý cũng không ngoại lệ. Đây là chuyện duy nhất gần đây khiến Ngụy Trưng hài lòng.
“Năm xưa khi còn là một thư sinh, ta đã muốn xem ruộng đất ở Trường An rốt cuộc ra sao. Nay bản quan từ thảo nguyên trở về, đã ngồi vững ở vị trí này, vậy ta sẽ tiếp tục làm việc đó. Tốt nhất các ngươi cứ giết ta cho triệt để; chỉ cần ta còn sống ngày nào, ta tuyệt đối không bỏ cuộc. Cơ nghiệp truyền thừa của Đại Đường nằm trên đất đai, không thể để sổ sách nhập nhằng thế này được.”
Đó là câu Mã Chu nói trên công đường sau khi nhậm chức. Vì câu nói ấy, tấu chương hặc tội lập tức bay tới Trung Thư Tỉnh như hoa tuyết. Không ai dám ém xuống, không dâng lên báo cáo; kết quả là tất cả đều bị bệ hạ giữ lại, không phê phát. Trong cung truyền ra một câu: “Trẫm cũng muốn biết đất đai Trường An còn bao nhiêu ruộng.”
Đấu đá chính trị càng nhiều thì thời gian làm việc thực tế càng ít. Dù việc kiểm tra ruộng đất rất quan trọng, Ngụy Trưng cho rằng việc cấp bách trước mắt của Kinh triệu doãn là khôi phục sự phồn thịnh của phố phường Trường An, chứ không phải chọc giận tất cả các nhà huân quý trong thành. Bởi phố chợ đang ngày một thu hẹp với tốc độ mắt thường cũng thấy được, đám người nhàn rỗi ngồi chầu hẫu dưới chân tường thành chờ chủ thuê cũng mỗi lúc một đông. Phải biết rằng trước kia, bao giờ cũng là chủ thuê phải cầu người đến làm, chứ đâu như bây giờ, chủ thuê lựa tới lựa lui rồi mới nhận một hai người. Đến cả việc chăn ngựa hay hốt phân cũng phải là chàng trai sáng sủa, đường hoàng mới được.
Những người trước kia ôm khư khư ý nghĩ “người xa quê thì rẻ mạt”, không chịu theo chủ thuê đến Nhạc Châu, giờ hối hận đến xanh ruột. Chỉ vỏn vẹn ba tháng, con người đã chẳng còn đáng giá nữa.
Sau khi cầu kiến Trưởng Tôn, Ngụy Trưng đề nghị hoàng gia tuyển dụng thật nhiều người nhàn rỗi, đừng để bách tính không có cái ăn cái mặc. Trưởng Tôn vốn luôn nhân hậu, nhưng những sản nghiệp trong tay bà đều thích hợp cho phụ nữ kinh doanh, đàn ông thật sự chẳng cần đến mấy. Ngụy Trưng bất đắc dĩ, đành xin hoàng hậu nương nương cố gắng tuyển thêm phụ nữ; trong một gia đình, dù sao cũng nên có một nguồn thu nhập.
Ngành dệt len nhờ đó phát triển mạnh mẽ. Sau khi tính toán, Ngụy Trưng mới nhận ra các ngành trụ cột của Trường An hiện nay là dệt len, châu báu, nấu rượu, kẹo sữa, nước hoa, cùng một ngành mà ông cực chẳng đã mới chịu thừa nhận: kỹ viện. Xi măng và gạch, những ngành từng lừng lẫy một thời, nay chẳng còn khách mua, đã sa sút nghiêm trọng. Nghe nói họ cũng định đến Nhạc Châu xây lò gạch để tiếp tục phát tài; còn Trường An thì đành chịu, chẳng lo xuể nữa.
Thợ mộc trong thành Trường An giờ cũng khó tìm. Trước kia, những thợ mộc tay nghề cao đều bị các xưởng đồ gỗ lớn nhỏ thu nhận hết, giờ phần lớn đã theo các xưởng ấy đến Nhạc Châu. Khi Ngụy Trưng nói suy nghĩ của mình với Mã Chu, Mã Chu chẳng mấy tán thành, cho rằng Ngụy Trưng lo bò trắng răng: thuở trước Trường An chẳng phải cũng đâu có những thứ này, vậy mà vẫn là đô thành số một thiên hạ đó sao.
Việc cần làm lúc này là chấn chỉnh từ gốc, trước hết đặt nông sự lên hàng đầu, chuyện buôn bán để sau hãy nói. Ngụy Trưng giận dữ bảo Mã Chu rằng lương thực trong kho Thường Bình đã nhiều đến mức mốc cả rồi, dân gian cũng chẳng thiếu lương ăn. Điều quan trọng lúc này là để mọi người đều có việc làm; chỉ có vậy mới giữ được Trường An ổn định, từ từ chữa lành những tổn thương mà Vân Diệp đã gây ra cho Trường An.
Mã Chu khuyên Ngụy Trưng đừng vượt quyền, cứ làm tròn những việc thuộc phận sự của một cấp sự trung là được. Đừng vì giúp địa chủ nhà giàu cướp ruộng đất của dân mà hủy hoại thanh danh trong sạch cả đời. Cai quản Trường An thế nào là việc của ông, vị phủ doãn Trường An.
Ngụy Trưng tức đến dựng tóc gáy, nhưng cũng đành bó tay trước Mã Chu, người có tính bướng bỉnh chẳng kém ông. Bởi lời Mã Chu nói chẳng sai chút nào: chức trách của cấp sự trung là phân biệt hiền ngu, tra xét phong hóa, giúp bệ hạ sửa chữa thiếu sót, chứ không phải là quan viên quản lý Trường An.
Ngụy Trưng mệt nhoài sau một ngày làm việc, lúc đi ngang qua tiệm nhỏ kia thì chủ tiệm đưa cho ông một phong thư. Nhìn chữ ký cuối thư, hóa ra là do Vân Diệp viết. Ngụy Trưng ném lá thư sang một bên. Hẳn lại là thư châm chọc, mỉa mai; hôm nay ông đã kiệt sức cả tâm trí, thật sự chẳng còn hơi đâu mà nổi giận.
Thế nhưng cái tính bướng bỉnh trong lòng lại trỗi dậy. Ông cầm lá thư lên, kiểm tra xem dấu sáp còn nguyên vẹn hay không, rồi mới cắt mép thư, mở ra đọc kỹ, trong bụng đã chuẩn bị sẵn tinh thần bị châm chọc mỉa mai.
Kính gửi Trịnh công: Khi Trịnh công đọc được bức thư này, kẻ bất tài đã ở cách xa ngài ngàn dặm. Lần chia biệt này không phải vì lo sợ bị tổn thương, cũng chẳng phải cuộc tự lưu đày trong cơn bi phẫn; thực ra, đây là chuyến đi xa mà vãn bối đã chuẩn bị từ lâu, vì vậy ngài không cần quá đau buồn.
Trường An lấp đầy Nhạc Châu — đó là điều tất yếu, sức người không sao cứu vãn được. Trường An là kinh đô của Đại Đường, nơi đây cần sự trang nghiêm, tĩnh mịch chứ không phải phồn hoa ngày một tăng. Chốn này không chỉ là nơi đặt cung uyển hoàng gia mà còn là nơi tập trung tinh binh Đại Đường. Một khi có biến, thứ đầu tiên phải hứng chịu tai họa diệt vong chính là nền thương nghiệp yếu ớt của Đại Đường. Những xưởng nhỏ, cửa hiệu còn hoạt động riêng lẻ trong từng nhà, nói thật, chẳng có chút khả năng nào chống chọi với rủi ro thương mại hay rủi ro chính trị. Nghĩ cho họ, tốt hơn hết vẫn là đến Nhạc Châu, nơi tương đối cởi mở và ngày càng đậm không khí buôn bán.
Lần này, việc dọn sạch Trường An vừa là tai họa, vừa là thử thách đối với thành Trường An, đồng thời cũng trao cho nơi đây cơ hội bố trí lại từ đầu. Đây là lời tận đáy lòng của kẻ bất tài, không phải lời đùa cợt.
Trường An có kho báu lớn như thế, vì sao Công lại làm ngơ? Đại Đường tiền trang đồ sộ, thư viện Ngọc Sơn nguy nga, Quốc Tử Giám vốn nổi tiếng là vườn đầy văn hoa, Hoằng Văn Quán nơi đại nho có mặt khắp nơi, mới là điều Trường An cần… (Còn tiếp)