Thật ra mọi người chẳng có ý kiến gì lớn về chuyện thư viện ưu ái gấu trúc, chỉ là muốn nhân chuyện nhỏ này nhắc cho tất cả biết thư viện sơ suất trong những việc vụn vặt ra sao, phung phí quốc khố thế nào. Có người tính thử, mỗi ngày một con gấu trúc tốn bốn đồng tiền, ba con là mười hai đồng. Nuôi chúng một năm cần tới bốn mươi đồng bạc, số tiền ấy đủ cho một nhà ba miệng ăn no mặc ấm. Nay đem phí vào thú hoang thì thật chẳng đáng.
Cứ suy rộng ra, thư viện hiện có một nghìn ba trăm học sinh, hơn hai trăm tiên sinh, cộng thêm quản sự và người hầu, có thể đoán khoản lãng phí này chắc chắn là một con số kinh người. Còn con số chính xác thì đang được thống kê.
Đầu bếp trong thư viện sợ đến phát điên. Dân thường vào Đại Lý Tự chẳng khác nào bước qua cửa quỷ môn quan; Đại Lý Tự là nơi chuyên xét xử quan lại phạm tội. Bản thân mà phạm án thì cùng lắm bị giải đến huyện nha đã là ghê gớm lắm rồi. Thấy ba vị quan trên công đường, gã sợ đến mềm nhũn chân tay, khai tuốt tuồn tuột chi phí nuôi gấu trúc, còn thề sống thề chết rằng mình không ăn vụng khẩu phần của chúng.
Ngự sử nghe phong thanh rồi dâng tấu, sáng mới nộp sớ lên, chiều đã thu dọn hành lý, chuẩn bị tới Nhai Châu nhậm chức. Đúng là sáng dâng thư lên chín tầng trời, chiều bị giáng xuống Nhai Châu cách tám nghìn dặm. Vốn dĩ ông ta còn bị định đày sang An Nam làm bạn với người man di, nhờ Ngụy Trưng và những người khác khổ sở cầu xin mới được giáng chức đến Nhai Châu.
Ngay cả đàn hặc hoàng đế cũng chẳng thê thảm đến thế. Còn thái tử Lý Thừa Càn thì đúng là cái trống rách mặc cho vạn người đập, ai cũng có thể đàn hặc, đàn hặc nhầm cũng chẳng sao. Ngự sử mà, chẳng phải chuyên nghe phong thanh rồi tâu việc đó ư? Người bị đàn hặc, có thì sửa, không có thì lấy đó làm điều răn là được.
Ở Đại Đường, có một người không thể đàn hặc, đó là Tấn Dương công chúa. Gấu trúc là của Tấn Dương công chúa, dù được nuôi trong thư viện thì cũng vẫn là của tiểu công chúa Tấn Dương. Chi phí nuôi chúng đều lấy từ phần cấp phát của tiểu công chúa.
Chỉ riêng chuyện ấy cũng đủ thấy cô bé đáng yêu biết bao. Nghe nhũ mẫu kể, tiền bạc ở mọi nơi đều có định mức. Thư viện nuôi gấu trúc thì sẽ có ba học sinh phải nhịn đói. Để học sinh trong thư viện không bị đói bụng, cô bé tự bỏ tiền túi; cứ cách mười ngày lại đích thân mang một giỏ trứng gà đến thăm gấu trúc. Trứng đầu bếp cho chúng ăn đều do tiểu công chúa mang tới. Đến bữa trưa mỗi ngày, đầu bếp lại lấy ra sáu quả trứng để bồi bổ cho ba con gấu.
Vì vậy, đàn hặc thư viện phô trương lãng phí thực ra chính là đàn hặc Tấn Dương. Lần hiểu lầm này, ngay cả hoàng hậu cũng không đứng ra cầu tình. Từ khi Vân Diệp và Tôn Tư Mạc kết luận đứa trẻ này khó sống lâu, Lý Nhị và Trưởng Tôn càng thêm thương yêu cô bé, không cho phép người khác nói nửa lời không tốt về cô.
Đầu bếp thư viện run rẩy bước ra khỏi Đại Lý Tự, sợ hãi suốt nửa tháng. Nhưng qua nửa tháng, gặp ai gã cũng khoác lác về cuộc kỳ ngộ của mình ở Đại Lý Tự.
Vân Diệp và Hứa Kính Tông ở thư viện thì không thể kiểm kê gia sản nơi này. Giờ Bộ Hộ chẳng còn mong tìm ra lỗ hổng nào nữa, chỉ muốn làm rõ thư viện rốt cuộc có bao nhiêu của cải. Dù sao Lý Nhị cũng tò mò; quy hoạch đồ sộ của thư viện Ngọc Sơn khiến ông kinh ngạc, nên nắm rõ nội tình thư viện là chuyện vô cùng quan trọng.
Hai đạo thánh chỉ được ban xuống. Vân Diệp phải dẫn người của Công Bộ và Tướng Tác Giám đi kiểm tra khu công nghiệp Trường An của Đại Đường, xem nơi đó còn tiềm năng nào có thể khai thác. Nay các ngành luyện thép, khai mỏ, luyện than cốc, đúc, rèn và gia công của Đại Đường đều đã bước vào một nút thắt mới, cần người có đại trí tuệ đặt ra tiêu chuẩn mới cho những ngành này. Trong triều ngoài triều đều nhất trí cho rằng việc ấy chỉ Vân Diệp mới đảm đương nổi.
Còn Hứa Kính Tông phải đi kiểm tra kho Thường Bình. Không chỉ kiểm tra kho ở Trường An, mà cả các kho Thường Bình ở Lạc Dương, Tấn Dương và Dương Châu cũng phải cùng lúc kiểm kê, xem năng lực chống chọi thiên tai của Đại Đường lớn đến đâu.
Hai việc này chẳng việc nào chỉ động mép là xong; phải tận mắt nhìn, tận tay sờ. Hơn nữa, cả hai đều quan trọng như nhau, không thể chậm trễ.
Vân Diệp không muốn nhìn bộ mặt của năm vị tư mã, vậy mà lại phải dẫn cả bốn vị tư mã đi theo. Giờ triều đình quy định rất nghiêm ngặt những chi tiết này: chỉ cần Vân Diệp bước vào vị trí của mình, bốn vị tư mã sẽ bám sát, ghi chép từng lời nói, hành động của y trong khoảng thời gian ấy. Khiến Vân Diệp vô cùng nhớ nhung những tháng ngày hạnh phúc trước kia, lúc còn ở giữa tiệc rượu linh đình, ca múa tưng bừng mà vẫn hoàn thành công vụ.
Phải đưa theo tiên sinh chuyên nghiên cứu sắt thép trong thư viện, người nghiên cứu khai mỏ cũng phải đi. Những thợ thủ công lành nghề không thể thiếu. Cuối cùng, thêm lão Công Thâu vào là thành một đội khảo sát cực kỳ xa hoa.
Hứa Kính Tông giờ cũng vô cùng đắc ý. Ngày trước còn cô độc một mình, gặp việc kiểu này thì đủ sức làm người ta mệt chết. Giờ thì khác rồi, học sinh các lớp trên học toán, học trồng trọt nhiều vô kể, tiện thể ông còn dẫn cả tiên sinh theo, biến họ thành chân sai vặt của mình, mỹ miều gọi là thực hành trên lớp.
Hai người cười nói vui vẻ, chắp tay từ biệt nhau ở cầu Bá. Một người xuôi thuyền xuống Giang Nam, người kia cưỡi ngựa thẳng tiến lên cao nguyên. Ai thèm quản phải làm gì, chỉ cần tạm thời không ở lại Trường An, cái miệng núi lửa ấy, là vạn sự đại cát. Vì thế, Hứa Kính Tông chọn Dương Châu cách xa nghìn dặm làm trạm kiểm tra đầu tiên.
Nếu Long Thủ Nguyên thật sự là đầu rồng, thì ống khói cao lớn trước mắt Vân Diệp chính là chiếc sừng nhỏ trên đầu con rồng khổng lồ. Có lẽ đây là công trình cao nhất Đại Đường chăng? Vân Diệp không ngờ người Đường dựng được chiếc ống khói cao hai mươi trượng này lên đây bằng cách nào. Bánh xe nước khổng lồ kẽo kẹt quay chậm, kéo theo thanh ngang to tướng; khúc gỗ vuông lại làm một bánh răng nhỏ hơn chuyển động. Cứ thế, bánh răng nhỏ dần, đến chiếc cuối cùng cao ngang nửa người thì đã quay vù vù, kéo ống bễ khổng lồ thổi gió vào lò cao. Từ lỗ quan sát nhỏ xíu phun ra ngọn lửa xanh nhạt dài hơn một thước.
Trạm đầu tiên của Vân Diệp là xưởng luyện thép. Vừa nghe quản sự giải thích, y vừa chăm chú quan sát quá trình vận hành lò cao. Ống bễ thổi gió không được lý tưởng, không thể thổi liên tục; đằng nào cũng có lúc ngừng. Chỉ cần nhìn ngọn lửa phun ra là biết, nó co vào rồi duỗi ra, như đang hít thở.
“Hầu gia, đúng như ngài thấy đấy, hiện giờ là như vậy. Những chỗ nào điều chỉnh được, bọn thuộc hạ đều đã điều chỉnh hết rồi, đây là trạng thái tốt nhất. Thuộc hạ cho rằng trình độ tinh luyện thép vẫn còn dư địa tăng lên rất lớn, nhưng nhiệt độ khi than cốc cháy chỉ cao đến thế. Trong thép còn nhiều tạp chất không luyện bỏ được. Bọn thuộc hạ vớt những tạp chất ấy ra, cất riêng, chắc đều là thứ tốt. Đợi sau này tìm được nhiên liệu tốt hơn, chúng ta sẽ luyện chảy được chúng, lúc ấy xem thử rốt cuộc là báu vật gì.”
Chu tiên sinh đi cùng vốn xuất thân từ Tướng Tác Giám, là nhân tài đặc biệt được Vân Diệp đào về từ đó. Đến đời ông, nhà họ Chu đã luyện thép suốt ba trăm năm. Cách xào thép chẳng xa lạ gì với ông, chỉ là ông không hiểu vì sao phải xào mới luyện được thép tốt. Nếu không nhờ Vân Diệp giảng giải tác dụng của than trong đó, e rằng xào thêm ba trăm năm nữa ông cũng chẳng hiểu nguyên lý.
Ba trăm năm làm nghề luyện thép giúp nhà họ Chu tích lũy đủ kinh nghiệm, chỉ còn một lớp giấy cửa sổ cuối cùng chưa chọc thủng. Gã này đến thư viện rồi từng lẽo đẽo quanh Vân Diệp mấy tháng trời. Sau khi vắt kiệt chút kiến thức luyện thép ít ỏi của Vân Diệp, ông liền chui tọt vào xưởng nhỏ tự dựng trong thư viện, mặc áo ngắn, ngày nào cũng gõ sắt như thợ rèn.
Từ khi lão Chu gia nhập, thư viện đã kiếm được rất nhiều tiền từ những nhà buôn lớn trong ngành thép như nhà họ Trưởng Tôn. Vậy mà bỗng dưng mọi thứ chững lại; muốn tiến thêm một chút cũng khó như lên trời.
Đó là trở ngại tri thức tự nhiên xuất hiện sau khi những kiến thức mới Vân Diệp mang đến đã được hấp thu. Hóa học hiện giờ vẫn còn ở trình độ hết sức sơ khai. Trong phòng thí nghiệm, Vân Diệp có thể dùng vôi tạo ra oxy, nhưng trong đời sống thực tế, chút oxy ấy chẳng có tác dụng gì.
Đời sau người ta dùng lò điện, nhà máy thép dùng than cốc. Muốn vắt kiệt năng lượng của than cốc thì phải thổi oxy. Vân Diệp kiếm đâu ra ngần ấy oxy để họ thổi vào lò?
Đang nói chuyện thì mười con bò kéo cần trục cổng đến. Trông chúng phối hợp hết sức thuần thục. Vừa đến nơi, thợ thủ công liền lùa bò đi, chiếc móc sắt treo một thùng chứa thép khổng lồ rồi từ từ hạ xuống miệng lò ra thép.
Chỉ nghe tên ngốc để trần thân trên kia hét lớn: “Ra thép nào!” Cửa lò luyện thép được mở ra, dòng thép lỏng đỏ cam tuôn khỏi cửa xả, rơi vào thùng chứa, bắn lên vô số đóa hoa thép.
Một mẻ thép chẳng nhiều, chỉ đủ chứa một thùng. Đàn bò phía xa lại theo tiếng hò của thợ, kéo cần trục nặng nề sang khu đúc bên kia. Một gã đàn ông vạm vỡ cũng để trần thân trên, quay chiếc vòng tròn khổng lồ trên thùng chứa thép. Thùng thép dần nghiêng xuống, chĩa vào miệng rót của khuôn cát, thong thả rót thép lỏng vào. Phải nói tay nghề thật khéo; chưa rót xong đã dừng tay. Vân Diệp không hiểu, bèn hỏi lão Chu vì sao.
“Hầu gia, thợ thủ công đang đợi không khí trong khuôn thoát ra hết. Ngài xem, không khí nóng lên sẽ nở ra. Nếu rót đầy một lượt, không khí sẽ tạo thành lỗ rỗng trong vật đúc. Ngài xem, không khí thoát ra rồi.”
Quả nhiên, một luồng khí trắng phụt ra từ chiếc lỗ khác, phát tiếng xì. Vân Diệp đoán nhiệt độ của luồng hơi ấy chắc chắn cao đến đáng sợ.
Thợ lại rót thêm vào, mãi đến khi thép tràn khỏi miệng rót mới dừng. Do nóng nở lạnh co nên lúc nào cũng phải rót dư thêm một chút.
Trông vật đúc không lớn lắm, vì ba khuôn được xếp song song. Thép lỏng có thể giữ được một lúc trong thùng chứa đã trét kín hồ bùn. Chưa đầy nửa canh giờ, thợ đã rót hết thép lỏng trong thùng.
Đợi gã đàn ông vạm vỡ nghỉ tay, cầm chiếc vò nước lớn lên uống, Vân Diệp chỉ vào phần thân trên đầy sẹo của gã mà hỏi: “Sao không phát cho các ngươi bộ quần áo đã định ra?”
“Nóng quá, mặc không nổi.” Gã đàn ông vừa nói được một câu thì bị quản sự xưởng thép đá vào khoeo chân. Gã bất mãn liếc quản sự một cái rồi mới miễn cưỡng quỳ một gối xuống, chắp tay hành lễ.
“Không cần đâu, đây là công trường, mấy tục lễ ấy đừng đem ra phô trương ở đây. Ta chỉ hỏi ngươi, chỉ vì nóng mà các ngươi có thể không mặc đồ bảo hộ lao động à? Nhìn xem, trên người còn chỗ da nào lành lặn không? Đã làm nghề này, chẳng lẽ các ngươi không biết thép lỏng gặp không khí sẽ bắn tóe sao?” (Còn tiếp.)