“Vải gai hảo hạng, lại còn ba lớp. Một bộ áo quần tháo ra là thành ba bộ, mỗi năm xưởng phát hai bộ, vậy là cả nhà có áo quần mặc rồi. Tay chân thô ráp như tôi, có bỏng cũng chẳng hỏng, chỉ để lại một vết sẹo thôi.”
Lời của gã đàn ông vạm vỡ khiến Vân Diệp sững người hồi lâu. Có lẽ từ khi đến Đại Đường, chàng đã quen với cuộc sống giàu sang, nên sớm trở nên xa lạ với cuộc đời của những người dưới đáy xã hội. Chàng đã phản bội giai cấp ban đầu của mình, trở thành một địa chủ tội ác tày trời, một nhà tư bản hút máu người, lại thêm thân phận quan lại đáng hổ thẹn; gần như chẳng cần xử lý gì, cứ thế chôn xuống đất ủ phân cũng được rồi.
Đã có một thời, cha cũng sửa bộ quần áo lao động của mình cho nhỏ lại, để cậu con trai bé bỏng mặc. Chỉ cần là quần áo mới, cậu chẳng bận tâm trước kia nó vốn là thứ gì. Còn bóng dáng cha tất bật trong nhà máy, khoác bộ quần áo rách đến không thể rách hơn, cậu đã chẳng còn nhớ rõ; điều duy nhất cậu nghĩ đến được là bộ vest cổ bẻ nhỏ xinh, may lại từ quần áo lao động.
Cảnh tượng trước mắt khiến Vân Diệp như quay về thời đại xa xôi ấy: bầu trời màu xám, nhà xưởng màu xám, con người cũng màu xám; có lẽ trong thời đại đó, lòng người cũng xám xịt.
“Quần áo lao động, giày dép, mỗi năm phát thêm một bộ. Còn khẩu trang, mỗi tháng phát hai chiếc. Từ nay, trước khi vào làm phải kiểm tra; ai ăn mặc không chỉnh tề thì không được vào.” Vân Diệp quay sang dặn người quản sự ở xưởng thép.
Một bộ quần áo chẳng đáng bao nhiêu tiền. Thứ quý giá nhất trong cả nhà máy, thật ra là những người thợ này. Họ đều được tuyển từ doanh trại thợ thủ công, là những tay nghề cao, có thể xem là tinh anh trong giới thợ thủ công Đại Đường. Lò sập thì có thể xây lại, nhưng người mà gặp chuyện, muốn tìm được một nhóm như thế này lần nữa thì khó vô cùng. Nhiều người trong số họ đã quen biết Vân Diệp từ hồi chàng cải tạo lò luyện thép. Bảy năm trôi qua, Vân Diệp đã cao quý làm hầu tước Truyền Mệnh, còn họ vẫn ngày này qua ngày khác cần mẫn lao động trong xưởng tối đen.
Những chỗ có thể cải tiến trong việc luyện thép đã không còn nhiều. Phần còn lại cần thời gian tích lũy; chỉ khi lượng đổi dẫn đến chất đổi, mới có thể tạo nên một bước đột phá khác. Khi xưa, lời Vân Diệp nói để lừa Trưởng Tôn Vô Kỵ là không đúng: bất cứ sự vật nào trên đời muốn tiến bộ đều không thể thiếu tích lũy. Việc luyện thép có được thành tựu ấy là nhờ Vân Diệp, một trường hợp đặc biệt không thể sao chép. Giờ đây, trường hợp đặc biệt đó cũng dần đi đến hồi kết. Chỉ khi vật lý, hóa học và các ngành khoa học tự nhiên khác của Đại Đường phát triển mạnh mẽ, chúng mới có thể thúc đẩy ngược trở lại sự phát triển của mọi ngành nghề. Đây là mối quan hệ giữa con gà và quả trứng.
Lãnh đạo xuống cơ sở, chuyện thăm hỏi ở nhà ăn đương nhiên không thể thiếu. Vốn tưởng quan lại Đại Đường sẽ khinh thường dùng bữa cùng những người thợ thấp kém này, nào ngờ Vân Diệp lại phát hiện mình sai thêm một lần nữa. Nghe người quản sự kể, hễ quan viên nào đến xưởng thép, bất kể là vương gia hay công hầu, đều bưng bát cơm ăn cùng thợ thuyền trong nhà ăn; chuyện ấy đã thành lệ. Thậm chí khi bệ hạ đến xưởng thép thị sát, người cũng ăn cơm ở nhà ăn, chỉ có điều bữa hôm đó thịnh soạn hơn một chút mà thôi.
Mấy trò nhỏ để quan lại gần gũi với dân chúng ở Đại Đường lại càng đượm tình người. Một vị hầu gia đường đường bưng khay cơm, xếp hàng giữa mọi người, vừa cười nói vui vẻ với những người quen lâu năm bên cạnh, thỉnh thoảng lại kể vài chuyện xưa thú vị. Chuyện hầu gia cũng từng bị tro than hun cho đen sì như Trương Phi, vậy mà cũng kể ra được.
Đĩa vừa đưa vào, thịt mỡ đầy ắp cả đĩa. Thế này sao được? Đĩa của các thợ thủ công toàn thịt nạc, chỉ đĩa của mình lại toàn mỡ, thế thì bắt nạt người ta quá. Không được, phải đổi. Hầu gia được nuông chiều từ bé, ăn không nổi thịt mỡ, bèn gắp hết sang đĩa của người thợ già, rồi nhận lấy đĩa rau xanh với thịt nạc của ông. Ai khuyên cũng không nghe.
Một đĩa thức ăn lớn được ăn sạch sành sanh. Cuối cùng, ông dùng canh rau tráng đĩa rồi uống cạn một hơi. Đĩa sạch như vừa bị chó liếm qua, khỏi cần rửa, có thể mang về dùng tiếp.
Rõ ràng đã muốn nôn đến nơi, vậy mà vẫn phải nhe răng khen tên đầu bếp ngu như lợn. Thằng chó chết phen này coi như được lợi rồi: Vân hầu, nhà mỹ thực nổi tiếng khắp Trường An, đã khen đồ ăn hắn nấu ngon, thế là giá trị của gã lập tức tăng vọt.
Một đĩa đầy thức ăn đã vượt quá sức tiêu hóa của vị hầu gia vốn chỉ quen ăn cao lương mỹ vị. No đến mức cứ rên hừ hừ, nhưng để khỏi sinh bệnh dạ dày đường ruột, ông vẫn cố gắng chịu đựng, bảo quản sự dẫn mình đi dạo quanh xưởng thép thêm một vòng.
Vào kho rồi mới biết Đại Đường phồn thịnh đến mức nào. Bảo sao Lý Nhị nỡ lấy thứ thép trăm lần tinh luyện tốt nhất làm thức ăn cho gấu trúc. Trong xưởng cao lớn, những thỏi thép đã chất cao đến tận mái. Vân Diệp cầm chiếc búa nhỏ, đi đến đâu lại gõ leng keng lên những thỏi thép trên đường đến đó. Bốn vị Ngũ Lễ Tư Mã không hiểu ông làm vậy để làm gì, nhưng thấy vẻ mặt Vân Diệp nghiêm trang, vểnh tai lắng nghe tiếng vang trong trẻo phát ra từ thỏi thép; quản sự cũng đang nghe, tiên sinh Chu cũng nhắm mắt lắng nghe, liền biết chuyện này có ẩn ý sâu xa.
“Hầu gia, ngài thấy mẻ thép thỏi này thế nào?” Quản sự chẳng nghe thấy tiếng nào đục trầm; âm thanh trong trẻo, đồng đều, còn ngân nga dư âm. Gã đắc ý khoe với Vân Diệp.
“Được, được lắm. Chất lượng thép khá tốt, nghe tiếng vang đồng đều, chứng tỏ chất liệu của chúng cũng na ná nhau, hẳn là thép tốt. Thế nào? Năm nay có tự tin làm ra một triệu cân không? Ngươi biết rồi đấy, sắt thép của Đại Đường lúc nào cũng thiếu, ngươi luyện ra bao nhiêu cũng chẳng đủ dùng.”
Quản sự cười đầy vẻ tự hào, vỗ ngực nói: “Hầu gia cứ yên tâm, xưởng thép của chúng ta là lớn nhất Đại Đường. Xưởng thép nhà Triệu Công còn lâu mới sánh được với chúng ta. Ta ước chừng năm nay nhà họ nhiều lắm cũng chỉ luyện được năm mươi vạn cân, còn hai tháng đầu năm nay chúng ta đã luyện được hai mươi tám vạn cân rồi. Ngài xem, chỗ chất ở đây chính là sản lượng của năm ngoái và năm nay. Bệ hạ đã nghiêm lệnh xưởng thép chúng ta không được để thất thoát dù chỉ một cân thép, nên tất cả đều ở đây.”
Vân Diệp biết Lý Nhị đang tích trữ thép. Những thứ này đều là vật tư chiến lược, tích trữ càng nhiều càng tốt. Không biết ông đang đề phòng ai, nhưng Vân Diệp cho rằng khả năng lớn nhất là Trưởng Tôn Vô Kỵ. Dù sao nhà họ Trưởng Tôn cũng là thương gia kinh doanh sắt thép tư nhân lớn nhất Đại Đường; kẻ có thể vượt qua chế độ độc quyền muối sắt quả thật cần phải đề phòng cẩn thận.
Lão Chu tiếp lời từ bên cạnh: “Đó chính là lý do nhà họ Trưởng Tôn không chịu bỏ vốn lớn. Rõ ràng đã có công nghệ tốt, vậy mà cứ nhất quyết đi mua những công nghệ vừa tốn công vừa tốn nguyên liệu ấy. Năm nay làm được năm mươi vạn cân đã là nhà họ Trưởng Tôn liều mạng làm rồi.”
Người làm kỹ thuật có mỗi cái tật này là dở: miệng lưỡi khó nghe. Vân Diệp bực bội nói: “Nói chuyện thì nói cho đàng hoàng, đừng mang theo cảm xúc. Người ta đã bỏ ra sáu nghìn đồng bạc mua thành quả của thư viện rồi, ngươi còn cười nhạo người ta làm gì? Nếu tức thì lần sau nâng giá công nghệ mới lên là được.”
“Hầu gia cao kiến, lão Chu khâm phục. Lần sau lão phu tăng giá thêm ba thành, ngài thấy thế nào?” Thấy lão Chu được đà lấn tới, Vân Diệp chỉ nhún vai, không tỏ ý kiến. Định giá thế nào là việc riêng của phòng thí nghiệm bọn họ.
Vận chuyển quặng đúng là một vấn đề lớn. Cứ để xe bò kéo từng chuyến một thế này thì đến bao giờ mới xong? Nhìn đoàn xe bò dài như đàn kiến, Vân Diệp chợt nhớ ra loại đường ray sắt đơn giản. Chàng tiện tay nhặt một cành cây, vẽ hình đường ray hẹp xuống đất rồi hỏi viên quản sự: “Đã không thiếu sắt thép thì năm nay báo lên triều đình ít đi một chút, phần dư ra chúng ta tự dùng. Ngươi xem, chỉ cần đúc những thanh ray dài như thế này, đóng chúng lên gỗ, đặt song song hai đường rồi rải thẳng tới khu mỏ dưới chân núi. Sau khi khai thác quặng, cứ đổ thẳng vào những chiếc xe sắt như thế này. Bốn bánh xe vừa khéo mắc vào hai thanh ray. Ta tin rằng chở quặng bằng cách này sẽ nhanh hơn ít nhất mười lần.”
Viên quản sự và lão Chu ngồi xổm dưới đất nghiên cứu hồi lâu, lão Chu mới vỗ đùi nói: “Hầu gia anh minh, quả là một cách hay. Cẩu trục của chúng ta còn chạy được trên đường ray, sao xe sắt lại không thể chạy trên đường ray chứ? Chỉ có điều sẽ tốn khá nhiều sắt thép. Đường này mà lát xong thì sản lượng hai năm của chúng ta chẳng cần làm việc gì khác nữa.”
Vân Diệp ném cành cây đi, thở dài thườn thượt. Chàng rất muốn thấy những chiếc xe sắt trên núi mỏ chạy qua chạy lại trên đường ray; như thế, chàng lại có thêm một thứ vô cùng quen thuộc. Nhưng sản lượng sắt thép chết tiệt này đã bóp nghẹt sự phát triển của đường ray. Nghe thì oai lắm: sản lượng một năm một triệu cân — bằng sản lượng cả nước của tiền Tùy trong một năm. Quy đổi ra thì thật ra chỉ có năm trăm tấn. Lò luyện thép thô sơ ở những xưởng chui đời sau còn sản xuất nhiều hơn thế. Đáng tiếc, nhà máy thép này đã là nhà máy xịn nhất trên cả hành tinh rồi.
Tận ba nghìn thợ thủ công đang duy trì dây chuyền sản xuất thép với sản lượng chưa tới một nghìn tấn mỗi năm. Từ tuyển quặng, nghiền quặng cho đến luyện kim, ba nghìn người ngày đêm vất vả làm lụng mới đạt được thành quả như thế.
Vân Diệp cảm thấy chua xót, nhưng từ hoàng đế đến thợ thủ công Đại Đường đều khâm phục nhà máy này. Hoàng đế thậm chí còn xem nơi đây là một trong những mạch sống của đế quốc. Suốt năm, bên cạnh nhà máy luôn có một nghìn phủ binh đồn trú; hễ xưởng thép xảy ra biến cố, nhiệm vụ hàng đầu của họ là bảo vệ nhà máy.
Một viên tư mã trong số năm người, tua mũ đỏ trên mũ giáp, nói: “Vân hầu hà tất phải đau buồn? Hôm nay chúng ta xem xưởng này, đã kinh ngạc đến mức không còn biết mình là ai. Binh sĩ trăm trận của Đại Đường ta, binh khí trong tay e rằng sắp phải trông cậy vào nơi đây cung cấp thép rồi. Lão phu năm nay năm mươi ba tuổi, chưa từng thấy nhiều thép đến thế, huống hồ tất cả đều là thép tốt. Dẫu có chút tiếc nuối nho nhỏ thì cũng chẳng đáng gì. Hầu gia còn trẻ, ngày tháng còn dài. Đợi đến khi hùng binh Đại Đường ta tiêu diệt hết mọi mối đe dọa trên thế gian, Vân hầu muốn dùng thép làm việc khác, nhất định sẽ làm được. Lão phu cũng muốn xem những chiếc xe chạy trên đường sắt sẽ trông ra sao.”
Vân Diệp nheo mắt nhìn lão già một cái. Lão này chẳng hề kính nể vị quốc hầu là ta, rất có thể lại là tâm phúc của Lý Nhị. Những người này đều vô cùng bí ẩn; nếu chỉ xét công trạng, có lẽ kiếm một tước hầu chẳng khó chút nào. Lão Ngưu từng nói, nhân tài trong túi áo của hoàng đế xuất hiện lớp này đến lớp khác, nhưng phần lớn đều thuộc quân đội.
“Hiện giờ đất nước vẫn chưa yên ổn, đương nhiên phải thực thi chính sách ưu tiên quân sự, các dự án dân sinh ắt phải xếp sau. Có đôi khi, dù có tiền chúng ta cũng chẳng thể thực hiện được ước mơ, trước hết là vì người đời không tán thành. Nhưng cũng chẳng phải chuyện lớn, bản hầu làm việc, chỉ cần bệ hạ đồng ý thì những người khác có đáng gì!”
Lão già đấm vào giáp ngực, lớn tiếng nói: “Vân hầu uy vũ!”
Toàn là những kẻ lọc lõi từng trải, e rằng lời ba hoa vừa rồi của Vân Diệp chẳng ai để bụng. Nói một câu khen ngợi vừa được lợi mà chẳng tốn gì, có gì là không thể? Thấy vị tư mã này biết điều, hiểu chuyện đến thế, tâm trạng vốn đang bực bội của Vân Diệp lập tức khá lên nhiều. (Còn tiếp