Người ta vẫn nói, ngắm núi sông có ba cảnh giới. Cảnh giới thứ nhất là nhìn núi thấy núi, nhìn nước thấy nước; cảnh giới thứ hai là nhìn núi chẳng còn là núi, nhìn nước chẳng còn là nước. Đến cảnh giới cao nhất thì thật phi thường: nhìn núi vẫn là núi, nhìn nước vẫn là nước.
Vân Diệp ngắm núi sông suốt ba tháng, từ ngày xuân cho tới tận đầu hạ. Bụng Linh Đang cũng đã lớn lên trông thấy, còn núi sông thì vẫn chẳng khác trước là bao. Chẳng biết giờ đây hắn đang ở cảnh giới thứ nhất, hay đã vượt qua cả các bậc hiền triết, thẳng tới cảnh giới cao nhất thứ ba rồi.
Gần đây lão tiên sinh Diêu Tư Liêm cứ thường xuyên chạy sang nhà họ Vân, chẳng có chút tinh ý nào của chốn quan trường, không biết nịnh kẻ trên, chèn ép người dưới. Ông thích ăn đậu nành luộc muối nhà họ Vân, ăn mãi chẳng chán. Ăn đậu mà không có rượu thì sao được; hễ uống hơi quá chén, ông lại cùng Vân Diệp ngồi dưới gốc cây lớn, chỉ trỏ bàn chuyện phong lưu, khen chê anh hùng xưa nay.
“Tào Mạnh Đức là bậc kiêu hùng đương thời. Xuất thân là hậu duệ hoạn quan, ông chẳng lấy làm hổ thẹn, trái lại còn nuôi chí lớn ngút trời; lật tay thành mây, úp tay thành mưa, ép thiên tử để sai khiến chư hầu, chỉ điểm giang sơn, khiến phong vân đổi sắc. Quả là bậc hào kiệt số một.”
“Tiên sinh Giản Chi không hài lòng với bộ ‘Tam Quốc Chí’ do Trần Thọ biên soạn, lại càng bất mãn với ‘Trần Thọ truyện’ do tể tướng Phòng soạn. Ông cho rằng người trước là hạng chìa tay đòi tiền người chết, kẻ sau thì mù mắt điếc tai, ra sức thổi phồng cho người khác. Sao không tự mình viết lại ‘Tam Quốc Chí’, để hậu nhân khỏi bị gian thần nịnh tặc mê hoặc? Đến khi danh tác ra đời, tiếng tăm vang khắp bốn bể, chẳng phải sẽ khiến tể tướng Phòng xấu hổ đến chết hay sao?”
“Tên giặc Trần Thọ đúng là khiến đám người viết sử chúng ta nhục nhã đến chết. Năm xưa, ‘Đinh Nghi, Đinh Dật có tiếng tăm lừng lẫy ở nước Ngụy, Trần Thọ bảo con trai họ rằng: Có thể tìm một ngàn hộc gạo đưa cho ta, ta sẽ viết một truyện hay cho cha các ngươi. Họ Đinh không đưa, rốt cuộc ông ta cũng chẳng lập truyện cho họ.’ Cha Trần Thọ từng làm tham quân dưới trướng Mã Tốc. Mã Tốc bị Gia Cát Lượng giết, cha Trần Thọ cũng vì thế mà chịu tội, bị cạo tóc. Gia Cát Chiêm lại còn coi thường Trần Thọ. Khi viết truyện cho Gia Cát Lượng, Trần Thọ nói rằng tài thao lược cầm quân của Lượng không phải sở trường, chẳng có tài ứng địch; còn bảo Chiêm chỉ giỏi viết chữ, danh tiếng vượt quá thực tài. Người bàn chuyện vì vậy mà khinh ông ta.”
Nỗi khổ khi trò chuyện với lão tiên sinh chính là ở chỗ đó: chuyện rõ ràng có thể nói bằng lời lẽ bình dị, ông cứ nhất định phải dùng thứ văn chương vô cùng chỉnh tề để diễn đạt. Có những câu dù đã đến Đại Đường mười năm, Vân Diệp vẫn nghe không hiểu. Muốn hiểu những lời ấy, phải biết luật hình thời cổ, lại còn phải hiểu tên húy, tên tự của rất nhiều nhân vật lịch sử. Những thứ đó vượt xa tầm với của kẻ nửa mùa như Vân Diệp.
“Sơ cửu: Tiềm long vật dụng. Cửu nhị: Hiện long tại điền, lợi kiến đại nhân. Cửu tam: Quân tử chung nhật càn càn, tịch dịch nhược, lệ, vô cữu. Cửu tứ: Hoặc dược tại uyên, vô cữu. Cửu ngũ: Phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân. Thượng cửu: Kháng long hữu hối. Dụng cửu: Hiện quần long vô thủ. Cát.” Vân Diệp cười tủm tỉm đọc lên một đoạn kiến thức mà chàng cho là đáng sợ nhất. Đến tận bây giờ, chàng vẫn chẳng hiểu nổi một chữ trong đoạn này, bèn lôi ra làm khó Diêu Tư Liêm.
Không ngờ Diêu Tư Liêm lại có vẻ mặt say sưa như uống được rượu ngon, cổ họng dường như bật ra tiếng rên khe khẽ, khiến Vân Diệp nhìn mà kinh hãi.
“Chậc, chậc, chậc. Quẻ Càn hay lắm, câu ‘Nguyên hanh lợi trinh’ hay lắm. Thì ra Vân hầu cũng hiểu đạo lý ‘Trời vận hành mạnh mẽ, người quân tử phải tự mình không ngừng vươn lên’. Ha ha ha, đạo của ta không cô độc rồi! Nào, nào, ngươi còn trẻ, hẳn chưa hiểu được chỗ diệu kỳ trong đó. Để lão phu giảng giải cho ngươi nghe từng điều một.”
Vân Diệp chẳng nói chẳng rằng, co giò chạy biến, vừa chạy vừa nói: “Tiên sinh Giản Chi học rộng uyên thâm, vãn bối muôn phần không bằng. Vãn bối xin đến trước linh vị thầy sám hối, chuộc tội năm xưa không chịu chăm chỉ học hành. Trời ơi, cứu con với!”
Diêu Tư Liêm cười ha hả, chỉ theo bóng lưng Vân Diệp mà nói: “Ngươi cũng là bậc tông sư toán học một thời, cớ sao chỉ chuyên tâm vào toán học, chẳng đoái hoài đến văn chương? Trời đất chia âm dương, con người phân nam nữ. Thư viện Ngọc Sơn nếu không thể bao dung, tiếp thu sở trường của trăm nhà thì sao có thể rạng danh muôn đời? Cho dù toán học và vật lý của các ngươi có mạnh đến đâu trong một thời, chỉ đi bằng một chân thì đi được bao xa?”
Vân Diệp rầu rĩ quay lại, nhấc bầu rượu lên tu liền một hơi nửa bầu, nấc cụt rồi nói: “Bây giờ thư viện Ngọc Sơn còn can hệ gì đến ta? Ta đã không còn là viện phán của thư viện, còn lo chuyện thư viện chẳng qua chỉ tự rước nhục vào thân thôi.”
Nghe Vân Diệp nói câu ấy, Diêu Tư Liêm vớ lấy bầu rượu nện vào đầu chàng. Râu tóc ông dựng ngược, vẻ mặt dữ tợn vô cùng. Vân Diệp quệt nước rượu trên đầu, thấy lòng bàn tay đỏ lòm, ngơ ngác hỏi: “Tiên sinh Giản Chi, cớ sao lại làm vậy?”
Diêu Tư Liêm túm cổ áo Vân Diệp, lớn tiếng hỏi: “Ngươi nói cho lão phu biết, ngươi lập thư viện Ngọc Sơn là vì muốn làm viện phán, hay làm viện phán là vì thư viện Ngọc Sơn?”
“Đương nhiên là vì thư viện Ngọc Sơn nên ta mới làm viện phán. Nếu không vì thư viện, đồ khốn mới đi làm cái chức viện phán quái quỷ ấy. Ta mơ mơ màng màng đến Đại Đường, lang bạt trên hoang nguyên chẳng biết bao lâu, bất đắc dĩ phải tòng quân. Trên đường trở về Quan Trung, vừa mở mắt nhìn ra, khắp nơi đều là cảnh điêu linh, đâu đâu cũng nghe tiếng người kêu đói, vậy mà rất nhiều người vẫn đang nỗ lực để dân chúng Đại Đường được no bụng.”
Ngưu Tiến Đạt đường đường là đại tướng quân mà còn đẩy xe lương đi hơn nghìn dặm. Lúc lên dốc, lão hầu gia đẩy xe phía sau, tiểu hầu gia ta kéo phía trước. Cũng chỉ vất vả đôi chút, nhưng mọi người cùng chung một lòng, dốc sức với nhau. Dù cuộc sống khi ấy gian nan hơn, ta vẫn cho rằng Đại Đường lúc đó mới là hùng mạnh nhất. Ta theo quân đội trên thảo nguyên, rét đến mức gào khóc mà vẫn thấy khoan khoái.
Mới chỉ mười năm trôi qua, ngươi mở mắt ra nhìn xem, chẳng phải trong kho lương chỉ nhiều thêm vài hạt thóc, trong kho tiền chỉ thêm mấy đồng, tiện tay bắt vài tên tù trưởng bé nhỏ diễn ca múa, biểu diễn cảnh thái bình thịnh trị, thế là đã thành một nước lớn mênh mông rồi sao?
Các ngươi có biết trời cao bao nhiêu, đất dày bao nhiêu không? Các ngươi có biết ở tận cùng đại địa còn có vô số quốc gia, có biết vương triều Đại Thực hùng mạnh đang trỗi dậy không? Có biết Tùng Tán Cán Bố đã thống nhất cao nguyên ấy, có biết ở nơi xa xôi đã có hạm đội hùng mạnh vô song không? Đống đá người ta xếp từ ba nghìn năm trước đã cao tới năm mươi trượng rồi đấy!
Bọn họ từng người một thì có gì mà kiêu ngạo? Dân chúng chẳng qua chỉ mới bắt đầu không phải chịu đói, trên người có được một chiếc áo vừa đủ chống rét. Đó là chút thành tựu của bọn họ đấy.
Lo gì chứ? Từng người một đang lo cái gì? Sợ một ngày nào đó Vân Diệp ta sẽ nắm trọn đại quyền sao? Hả? Cả đám chỉ biết bày trò trong vỏ ốc mà tưởng mình tài giỏi, đấu đá trong nhà thì rành rẽ, đối ngoại lại kém cỏi, chẳng hiểu quái gì mà đâu đâu cũng hẹp hòi, đề phòng người này, dè chừng người kia. Có giỏi thì làm cho dân chúng trong thiên hạ ai cũng được ăn thịt đi, ta không tin một thiên hạ như thế còn có thể bị lật đổ! Ai nấy đều có ăn có uống, lại ngu ngơ đi theo một đám ngu xuẩn tạo phản chắc?
Ngụy Trưng bảo ta sẽ làm hư dân chúng. Xì! Cứ nhìn trang viên nhà họ Vân mà xem, suốt mười năm chẳng có lấy một vụ thông dâm. Trang viên như thế, đặt ở đâu cũng là nơi lương thiện.
Lý Tĩnh bảo ta tâm địa quỷ quyệt. Ta lại phỉ nhổ một tiếng! Không nói các người ngu xuẩn, cứ nhất định bảo ta làm việc quái gở. Để khỏi bị xem là quái gở, ta đã lập thư viện Ngọc Sơn, dạy ra cả một đám người giống ta, thế là được rồi chứ?
Ta đã nhường nhịn các người đến thế rồi, còn muốn ta phải làm sao nữa? Chẳng lẽ ta phải như chó vẫy chân, thè lưỡi chọc cho các người vui vẻ sao? Lão tử là con cháu thần tiên, chẳng phải mèo chó nhà ai để các người tùy tiện sai khiến. Chọc ta phát bực, ta sẽ dẫn cả nhà lớn bé cuốn gói đi, thiên hạ Đại Đường cứ để các người tha hồ mà chơi, ta khỏi nhìn thấy cho đỡ bực mình!
Diêu Tư Liêm không ngờ phản ứng của Vân Diệp lại dữ dội đến thế, cơn giận còn lớn hơn cả ông. Nghe Vân Diệp than thở xong, ông thở phào một hơi thật dài, cười khì khì nói: “Tiểu tử, uống rượu mà mất vò thì ta với ngươi lấy chum uống, mới thật sảng khoái! Con người ấy mà, phải như thế mới được. Cứ giấu tâm tư trong lòng thì ai mà biết? Nói ra cho hả giận, trong lòng dễ chịu hơn nhiều rồi chứ?”
Hai người mỗi người ôm một vò rượu uống đến no say mới chịu dừng. Vân Diệp lau vệt máu trên mí mắt rồi nói: “Biết rõ ta phải chịu ấm ức, sao ông còn lấy ấm rượu ném ta? Ông xem, chảy máu rồi đây này.”
Diêu Tư Liêm chẳng cần nghĩ ngợi, cầm vò rượu nện thẳng vào đầu mình. Vò rượu không vỡ, đầu ông lại toác ra. Ông thè lưỡi liếm vệt máu chảy xuống, cười khanh khách nói: “Giờ hài lòng chưa? Đừng thấy lão phu quanh năm trốn trong thư phòng, chỉ biết đọc sách mà tưởng khí phách, can đảm của ta chẳng bằng ai. Chuyện tự nện vào đầu mình thế này, không có chút gan dạ thì làm sao làm nổi.”
Vân Diệp giơ ngón tay cái lên thật cao. Lão này đúng là một kẻ điên, nhưng hôm nay thật sảng khoái. Chỉ là lão già này đâu thể tự dưng nói những lời ấy; chẳng lẽ có người nhờ vả lão ta sao?
“Hừ, ngươi tưởng lão phu rảnh rỗi đến mức đi bắt chuyện với một kẻ áo vải như ngươi chắc? Một là lão phu thấy ngươi thuận mắt, hai là Nguyên Chương, Lý Cương, mấy lão già Ngọc Sơn, Ly Thạch sợ ngươi buồn bực sinh bệnh. Ngươi có biết lần trước mình suýt nữa là toi đời không? Tôn Tư Mạc giờ nhắc lại vẫn còn toát mồ hôi lạnh. Con người mà mất đi ý chí thì coi như xong, có bệnh hay không cũng chết.”
Này nhóc, đã nguôi ngoai rồi thì cứ mạnh dạn làm tới, chẳng có gì ghê gớm cả. Vừa rồi ngươi cũng nói rồi, đám người đó chỉ có chút bản lĩnh ấy thôi. Năm xưa lão phu đã thấy bọn họ quá ngu ngốc, nên chẳng nhúng tay vào. Nếu lún quá sâu, với tính khí của lão phu, chắc đã tức chết từ lâu rồi. À phải, nhóc, giờ viết ngay một bài thơ bày tỏ nỗi ấm ức đi, lão phu sẽ mang đi kêu oan thay ngươi.”
“Ta sẽ không để bọn họ xem ta như trò cười đâu. Dẫu có ấm ức đến chết, ta cũng chẳng hé răng.”
“Nói nhảm! Ngươi không nói thì ai biết ngươi ấm ức? Người ta đâu phải cha ngươi mà ngày nào cũng nhìn sắc mặt ngươi.” Diêu Tư Liêm muốn tát Vân Diệp một cái, nhưng thấy máu trên đầu hắn, bèn hạ tay xuống, dịu giọng khuyên nhủ.
“Xưa nay ngươi vốn có tài làm thơ, cứ viết cho đàng hoàng một bài. Lão phu sẽ truyền ra ngoài, ít nhất cũng phải để người ta biết nỗi oan khuất của ngươi. Đại Đường chẳng thiếu người sáng mắt. Ngươi xem, bài «Trường Môn phú» mà Tư Mã Tương Như viết thay A Kiều ngày trước cũng có tác dụng như vậy. Làm việc phải có bài bản, không thể tùy tiện làm càn. Sau lưng muốn mắng thế nào cũng được, nhưng những việc ngoài mặt thì không thể thiếu.”
“Thơ ai oán thì ta không làm nổi, thơ hào sảng thì không vấn đề gì. Thôi được, ta làm đại một bài, ông mang đi đi.”
“Vậy ngày mai ta lại đến. Hôm nay ngươi chịu khó suy nghĩ, chuẩn bị cho thật kỹ nhé.”
“Rượu trong chén vàng, một đấu đáng giá mười nghìn; món ngon trên mâm ngọc, trị giá vạn tiền.”
Dừng chén, buông đũa, chẳng thiết ăn; tuốt kiếm nhìn quanh, lòng mịt mờ!
Muốn vượt sông Hoàng Hà, băng đã lấp kín dòng; định lên núi Thái Hành, tuyết đã phủ đầy non.
Thảnh thơi buông câu bên dòng Khê biếc, chợt mơ cưỡi thuyền đến bên mặt trời.
Đường đi khó! Đường đi khó! Lắm nẻo quanh co, biết đâu mà lần?
Sẽ có ngày cưỡi gió vượt sóng, treo buồm mây thẳng tiến qua biển khơi.
Diêu Tư Liêm cứ như gặp ma, trợn mắt hỏi Vân Diệp: “Đây là ngươi sáng tác sao? Đầu lão phu đau quá, có phải đang hoa mắt không? Tên gì?”
“Đường đi khó!” (Còn tiếp…)
P/s: Chương trả nợ thứ năm. Mời nhận.