Vùng lạc hậu cần tiền bạc, nhưng cũng cần những luồng tư tưởng mới mẻ ập đến. Bao năm qua, lối nghĩ cố hữu đã trói chặt tư tưởng người dân vào mảnh đất này. Người Đại Đường không có đất đai của riêng mình thì không sống nổi. Vân Diệp không cố ý phóng đại sự thật; sự thật đúng là như vậy: sinh ra ở đây, lớn lên ở đây, chết ở đây. Cả đời chẳng bước chân ra khỏi phạm vi hai trăm dặm quanh nhà, đó là chuyện thường tình trong cuộc sống của họ.
Nói là hai trăm dặm còn quá lời. Bà cụ cả đời sống trên vùng đất cao, chưa từng ăn cá. Giờ chuyển đến bên hồ, ngày nào cũng ăn cá, bà sắp phát điên mất rồi. Bà chẳng hiểu sao trong thịt cá lại có lắm xương dăm đến thế; ăn một bữa mắc cổ họng bảy tám lần, ngày tháng này sao mà sống nổi. Đành ngày nào cũng ăn cơm trắng chan nước thịt, nhìn người ta ăn cá mà nước mắt tuôn rơi.
Trông cậy những người như vậy vào thành mới mua nhà ư? Bà sẽ nuôi lợn ở sân sau, nuôi gà ở sân trước. Nếu buộc thêm một con trâu nước nữa thì đời bà viên mãn. Lũ trẻ trần truồng chạy nhông nhông khắp phố, chó vàng tùy tiện sinh con giữa đường lớn; đập một cái gậy xuống là gà bay chó nhảy khắp nơi.
Lý Thừa Càn bị Vân Diệp hỏi dồn dập như pháo liên thanh, mồ hôi túa đầy đầu. Tính nết thần dân của mình thế nào, chàng hiểu rất rõ; những điều Vân Diệp nói rất có thể sẽ xảy ra. Chàng bất đắc dĩ đáp: “Ngươi không thể biến thành nào cũng sạch sẽ như thư viện được. Ngươi ưa sạch, Tiểu Khác cũng ưa sạch, còn cuộc sống nhà nông thì không thể sạch bong không một hạt bụi.”
“Nếu là thành nhỏ thì ta đương nhiên không đòi hỏi khắt khe. Lũ trẻ trần truồng cũng chẳng cản trở ai. Nhưng thành mới có tác dụng lớn, còn có chức năng giáo hóa. Thành trì sạch sẽ, trật tự thì ai cũng muốn sống ở đây. Tiết Vạn Triệt đã giao hết tiền riêng cho ta, mong ta tìm cho mẹ con người nha hoàn thân cận trước kia của ông ấy một kế sinh nhai ở thành mới. Ta đã tính lợi nhuận rồi, người như ông ấy ở Trường An nhiều lắm.
“Người sống ở thành lớn thường có đôi chút kiêu hãnh. Chỉ cần dẫn dắt chút kiêu hãnh ấy cho đúng hướng, biến nó thành nếp sống thì thói quen nơi đây sẽ thay đổi rất nhanh. Thấy người bụng to kia không? Biết mắc bệnh thế nào không? Trong bụng hắn toàn là giun sán, chẳng ai dám đến gần. Người ta bảo hắn trúng cổ độc. Không sai, có một loại sâu nhỏ chui vào bụng, tên là sán máng. Nguyên nhân mắc bệnh không phải có kẻ hại hắn, mà là hắn tự uống nước bẩn, đi chân trần lội trong nước bẩn nên mới mắc bệnh. Bệnh này rất khó chữa. Cực kỳ khó chữa.”
Quan Đình Lung hiện đang không ngừng giảng cho dân chúng nơi đây biết cách thay đổi lối sống. Kết quả chẳng khả quan lắm: rõ ràng là phương pháp tốt đã được chứng minh, vậy mà cứ không sao thực hiện nổi.
Sức mạnh hữu hình của một thành trì là vị trí địa lý, môi trường xung quanh, khả năng phòng vệ của quân đội, tường thành cao thấp, dân số đông ít. Còn một loại sức mạnh vô hình cũng rất quan trọng, hiện giờ chẳng ai trong triều để ý, chẳng hạn chính sự có cởi mở hay không, thành thị phồn hoa đến mức nào, công cuộc giáo hóa tiến triển ra sao. Tất cả đều là sức mạnh của một thành trì.
Có câu: Ở lâu trong tiệm bào ngư thì lâu ngày chẳng còn ngửi thấy mùi tanh; ở lâu trong phòng chi lan thì lâu ngày cũng chẳng còn ngửi thấy hương thơm. Người ở lâu trong phòng chi lan là Trường An, đột nhiên bước vào tiệm bào ngư là thành mới, nếu họ không lập tức chạy xa ba nghìn dặm thì ngươi cứ đến hỏi ta.”
Mặt Lý Thừa Càn lập tức sa sầm, chàng giận dữ hỏi: “Dân chúng đều như nhau, đều là những người khổ cực kiếm ăn từ đất đai. Ai rảnh như ngươi, ngày thay hai bộ quần áo, tắm một lần, ăn bữa cơm rửa tay tám lần, đi nhà xí về chỉ hận không thể chặt phăng đôi tay? Không được coi thường dân chúng Đại Đường, họ đều là những người tốt! Ngươi là thứ sử, đây vốn là việc trong bổn phận của ngươi. Một đám phú hộ đen lòng đã chia chác hết Trường An, giờ lại muốn chia chác thành mới, không được! Dân bản địa nhất định phải được vào thành. Thành phố bị làm bẩn thì ngươi tìm cách, họ mắc bệnh thì ngươi chữa, lũ trẻ trần truồng thì ngươi tìm áo quần cho chúng.”
“Thứ sử Nhạc Châu là ngươi, quan viên sinh ra để làm gì? Không phải để ngươi tìm nơi phát tài cho đám phú hộ, mà là để ngươi khiến mọi người đều có áo mặc, có cơm ăn. Thu lại những tính toán nhỏ nhen của ngươi đi. Nói một đống chuyện, mục đích duy nhất là phát tài. Ngươi chẳng buồn nhìn xem những người này sống ra sao. Kiếm tiền đến phát điên, thật sự chẳng còn chút lương tâm nào nữa sao?”
Đây là lần đầu tiên Lý Thừa Càn nổi giận với Vân Diệp. Nhìn ra cũng biết chàng giận thật sự, thân thể hơi run lên, dường như đang cố sức kìm nén. Nếu người trước mặt không phải Vân Diệp, có lẽ chàng đã bùng nổ như núi lửa.
Vân Diệp chắp tay với Lý Thừa Càn, coi như xin lỗi, nhưng miệng vẫn nói: “Ngươi lo cho dân chúng, chứng tỏ ngươi thật sự là người kế vị đế quốc xứng đáng. Nhưng này, Thừa Càn, sự việc sẽ không diễn biến theo hướng ngươi tưởng tượng đâu. Từ ngày chào đời, tư bản đã chỉ muốn hút máu người. Ban đầu ta đã cảnh báo các ngươi, vậy mà các ngươi đều bị lợi ích khổng lồ trước mắt làm mờ mắt, chẳng ai để tâm, còn hớn hở vơ vét tiền của thiên hạ. Sao nào, đến lúc gánh chịu hậu quả thì lại không muốn nữa à?
“Cho dù ta hạ giá đất, giá nhà trong thành để dân bản địa vào ở, đám phú hộ từ Trường An vẫn sẽ trả giá cao mua nhà từ tay dân quê bản địa. Cuối cùng, người sống trong thành mới vẫn sẽ là nhà giàu Trường An. Dân bản địa kiếm được một khoản tiền kếch xù rồi vẫn vui vẻ ra ở ngoài thành, trồng lương thực, rau củ, dệt vải, nuôi lợn dê để đám phú hộ ấy hưởng thụ. Chúng ta mất bao nhiêu tiền của cũng chẳng thể thay đổi thực tế. Thừa Càn, ngươi chắc chắn muốn làm thế chứ?”
Lý Thừa Càn lảo đảo một bước, vịn vào thân cây, thở hổn hển hồi lâu mới nói: “Triều đình sai thì cứ để triều đình gánh chịu lỗi lầm. Cứ làm như vậy, đem đất đai và nhà cửa định giá rồi chia cho họ. Còn họ mua bán thế nào là chuyện của họ. Số tiền này vốn dĩ là thứ họ đáng được hưởng. Chuyện này ta quyết định; nếu gặp xui xẻo thì cứ để ta gánh.”
“Diệp tử, ngươi là người lương thiện, ta biết ngươi đang giận những kẻ năm xưa dồn ngươi vào thế hiểm nghèo khi định giá đất. Diệp tử, đừng hận họ. Dân chúng ngu muội nên mới cần chúng ta dẫn đường. Họ sai, thật ra là do chúng ta gây ra cái sai ấy. Đừng đổ trách nhiệm của chúng ta lên đầu họ.”
“Diệp tử, đừng hận họ. Họ quá yếu đuối, chưa từng trải qua chuyện lớn. Lần trước ngươi trả đũa, suýt khiến dân Nhạc Châu rơi vào cảnh vạn kiếp bất phục. Đáng thương là đến giờ họ vẫn không biết chính ngươi đứng sau thúc đẩy mọi chuyện, ai nấy đều cảm kích ngươi. Lật tay thành mây, úp tay thành mưa nơi triều đình là bản lĩnh của ngươi; xin đừng dùng nó lên người dân. Tầm mắt của người nhà quê không chịu nổi sự giày vò như vậy đâu.”
Nói xong, chàng gạt phăng đám thị vệ định đỡ mình, một mình đi nhanh dọc theo hồ nhỏ, kéo rộng cổ áo. Lồng ngực trắng ngần phập phồng trong gió. Đám thị vệ Đông cung đi theo bên cạnh đều đỏ hoe mắt, hung hăng nhìn Vân Diệp đang nhai đậu với vẻ thờ ơ.
Vân Diệp không đi, chỉ đứng bên hồ nhìn Lý Thừa Càn men theo bờ hồ bước đi. Chàng thấy chàng gượng cười chào hỏi những phu dịch, thấy chàng giúp một phụ nữ nhà nông đeo chiếc sọt tre lên vai, thấy chàng xoa đầu một đứa trẻ trần truồng, đau buồn đến không sao kìm nổi.
Khuất Nguyên đau buồn nên hỏi trời; Tổ Địch đau buồn nên mới nghe gà gáy mà thức dậy múa kiếm; Nhiễm Mẫn đau buồn nên mới có 《Sát Hồ Lệnh》. Còn giờ Lý Thừa Càn đau buồn, chỉ có thể xót xa.
Đợi Lý Thừa Càn đi một vòng quanh hồ nhỏ, trút hết nỗi bi phẫn rồi quay lại, Vân Diệp lấy từ trong ngực ra một tờ sớ, nói: “Ký tên đi, ta ký rồi. Lần này sẽ thiệt hại hai mươi chín vạn đồng bạc. Dân Nhạc Châu coi như trúng mánh, chỉ có hai ta là xui xẻo. Cùng lắm ta bị người ta công kích, nhưng ngươi bị công kích nhiều quá cũng chẳng hay ho gì, nên cái lỗ này chúng ta phải nghĩ cách bù vào. Làm việc tốt sẽ gặp xui, ta đoán trước từ lâu rồi. Lý do ta cứ muốn làm gian thần chính là ở chỗ đó.”
Lý Thừa Càn nghi hoặc mở tấu chương, chỉ thấy trên đó viết rõ rành rành 《Sớ xin lưu dân vào thành》. Chàng vội mở ra xem, mắt lập tức ươn ướt. Trên tấu chương viết: “Thần Vân Diệp cúi đầu kính tấu. Hiện thành mới đang được xây dựng, thần ở ngoài ngàn dặm xin dâng lời lên bệ hạ. Nghe nói các nhà giàu Trường An đang dòm ngó, lũ lượt kéo đến thành mới. Thần cho rằng việc ấy không ổn…”
“Giao thành mới cho phú hộ tuy có lợi về tiền bạc, nhưng sẽ mất lòng thiên hạ. Dân bản địa tuy ngu dốt, nhưng cũng là thần dân của bệ hạ. Hôm nay lừa dân Nhạc Dương, ngày mai có thể lừa dân Giang Nam, ngày kia sẽ lừa cả thiên hạ. Chưa từng nghe có thiên hạ nào dựa vào lừa gạt mà có thể trường tồn…”
“Từ xưa đến nay, tai họa giáng xuống nhân gian rất nhiều. Vì thế thánh nhân xuất hiện, dạy người ta nương tựa lẫn nhau, cùng sinh sôi và phát triển, làm vua của họ, dẫn dắt họ trừ khử độc trùng, rắn lớn, chim quái, thú dữ để họ định cư ở Trung Nguyên. Trời lạnh thì dạy họ làm quần áo, đói thì dạy họ trồng trọt. Sống trên cây dễ ngã bị thương, ngủ ngoài đồng dễ sinh bệnh, bèn dạy họ cách dựng nhà. Dạy họ làm nghề thủ công để đồ dùng được đầy đủ; dạy họ buôn bán để hàng hóa có thể trao đổi; dạy họ tìm thầy thuốc, dùng thuốc men để họ không chết khi còn trẻ…”
Lý Thừa Càn mới đọc được một đoạn đã nhét tấu chương vào ngực, chạy đi đuổi theo Vân Diệp đã đi xa.
“Trách nhiệm của thánh nhân chính là trách nhiệm của quan phủ ngày nay. Giáo hóa muôn dân vốn là lẽ đương nhiên. Đất đai Đại Đường rộng lớn, không thể nơi nào cũng giàu có phồn hoa như Trường An. Một khi người giàu càng giàu, người nghèo càng nghèo, e rằng thiên hạ Đại Đường sẽ có nguy cơ sụp đổ. Vì vậy thần cả gan dâng sớ, xin triều đình chia ít nhất một nửa đất thành mới cho dân bản địa, nửa còn lại mới đem bán. Làm như vậy, những lời oán trách của dân chúng sẽ được xoa dịu…”
Giọng Phòng Huyền Linh vang lên trong Vạn Dân Cung. Tấu chương của Vân Diệp được công bố trước mọi người. Cả Vạn Dân Cung lặng như tờ. Lý Nhị mỉm cười, dường như người chịu thiệt chẳng phải là ông. Nụ cười ấy đã cho thấy ông rất hài lòng với nội dung tấu chương.
Một khi Vân Diệp đã bắt đầu làm việc thật sự thì đương nhiên không thể để lòng hắn nguội lạnh. Lá sớ đầu tiên có nội dung thiết thực, lại thể hiện tinh thần dám gánh vác, tất nhiên cần được tuyên dương rầm rộ. Trước sự thay đổi của Vân Diệp, trong lòng Lý Nhị cảm thấy an ủi. Dù tấu chương ấy khuyên ông đừng vơ vét dân chúng quá mức, sẽ làm giảm thu nhập của triều đình, ông vẫn công khai thể hiện thái độ hết sức ủng hộ. Lúc này chắc chẳng ai ra quấy rối chứ? (Còn tiếp…)