Có nhiều tiền thì phải hướng người ta đến chuyện tiêu dùng. Đem hết tiền đầu tư vào công cuộc khai phá hai hồ vĩ đại, vẫn tốt hơn là ném vào lầu Yến Lai. Một bên có thể để lại cơ nghiệp cho con cháu, một bên ngày đêm bào mòn thân thể, hại người vô số.
Chôn tiền xuống đất thì phải ngày đêm canh chừng trộm, lúc lấy ra dùng còn phải kỳ cọ mãi. Tiền bạc đen sì thì tiền trang không nhận. Bao nhiêu địa chủ nhà giàu kêu trời gọi đất, bắt tiền trang nhất định phải đổi những đồng tiền đồng hoen gỉ ấy. Gã nhân viên kiêu ngạo tiện tay lấy từ quầy ra hai đồng tiền đồng tinh xảo, đặt ngay trước mắt lão nhà giàu rồi nói: “Đó là triều đình nhân hậu, sợ các ông chịu thiệt. Chứ theo lời chưởng quỹ chúng tôi, loại tiền của ông đáng lẽ phải đưa hết vào lò nấu đồng. Cứ để lưu thông ngoài thị trường thì chỉ tổ làm mất mặt triều đình. Ông đổi hay không? Theo tỷ giá thì ông chẳng thiệt đâu. Không đổi thì mau khiêng đi, qua năm nay, ông cứ xem có ai chịu lấy đống tiền đồng mốc meo trong tay ông nữa không.”
Cáo thị của bộ Hộ đã được ban bố. Lấy lương thực làm chuẩn để tính tỷ giá, triều đình bắt đầu đổi tiền đồng trên quy mô lớn. Tiền đồng thu về đều được đưa đến lò nấu đồng, nấu chảy rồi loại bỏ tạp chất, luyện lại thành tấm đồng. Cuối cùng, dưới sức ép của máy ép thủy lực, chúng được dập thành đồng tiền mới để tiếp tục đem đổi.
Vì trên tiền đồng có ghi mệnh giá nên tiết kiệm được một lượng lớn đồng. Nạn thiếu tiền của Đại Đường chỉ trong nửa năm ngắn ngủi đã được giải quyết đáng kể.
Không biết quan phủ thi hành thế nào mà mấy đồng tiền trong nhà nông hộ, dù sứt mất quá nửa, cũng đều có thể đổi thành tiền đồng mới. Còn tiền của nhà giàu thì ai rảnh mà đếm từng đồng? Họ đổ cả đống lên cân lớn, gẩy gẩy vài cái rồi báo cho ông một con số tròn, sau đó bắt đầu đổi. Thành thử, số tiền đổi được thường chẳng khớp với số ban đầu.
Quỷ cũng biết tiền đồng đúc ra nặng nhẹ khác nhau. Quan phủ đúc tiền lại càng thất đức: đồng nào nặng cân thì bị lựa ra, đồng thiếu cân thì đưa vào lưu thông ngoài chợ. Làm vậy thì khó tránh khỏi bị thiệt.
Tân Nguyệt ngồi dưới mái hiên mắng suốt cả ngày. Nhà mình chẳng hiểu sao tự dưng hụt mất mấy trăm quan tiền. Chẳng lẽ người của bộ Hộ lấy số tiền ấy đi lấp mộ rồi?
Trưởng Tôn Vô Kỵ thật thất đức, đặt ra luật sắt, cứ thế mà đổi. Phải hoàn tất việc đổi tiền trong thời gian nhanh nhất. Nhà nhỏ có nhiều tiền thì còn đem đến nhà nông hộ nhờ họ đổi giúp được; còn nhà giàu, như nhà họ Vân, một chuyến đã bảy tám cỗ xe ngựa, biết tìm ai mà đổi?
Trưởng Tôn Xung nhăn mũi nghe Lý Hoài Nhân chửi rủa, vất vả lắm mới có khe hở liền lớn tiếng nói: “Nhà ngươi mất tiền thì có bản lĩnh cứ tìm cha ta mà gào, đứng trước mặt ta gầm cái gì? Nhà ta cũng mất gần hai nghìn quan, cha ta còn không cho hé răng. Lần này cứ cắn răng đổi theo trọng lượng, chẳng ai nói được gì đâu.”
Lý Hoài Nhân không tiện lấy nông hộ ra làm cớ, mà thể diện của mình vẫn còn phải giữ, nên cũng chỉ xả giận đôi câu. Các quân châu khắp Đại Đường đều đổi tiền như vậy, tư mã trong quân đóng ở từng tiền trang. Hễ có gì không ổn, đao lập tức vung xuống. Tư mã quân đội làm trái phép thì cả nhà bị giết sạch; cả nhà đều sống trong quân doanh, muốn trốn cũng chẳng có chỗ mà trốn. Vị tư mã quân đội không nhà cửa, không gia sản chỉ có thể nhìn người khác lĩnh bổng lộc cao ngất, nhìn núi tiền đồng mà thèm chảy nước miếng.
Thủy sư Lĩnh Nam bị bộ Hộ sai chạy khắp nơi, chẳng khác gì lừa kéo cối. Tất cả thuyền bè đều được phái đi, chở theo tiền đồng mới đúc, xuôi ngược khắp các dòng sông trong nội địa.
Vân Diệp giao quyền bán kỳ hạn đất đai và bất động sản ở thành mới cho Hà Thiệu. Hai vị thị lang bộ Hộ cứ chăm chăm theo dõi ông ta, khiến Hà Thiệu chẳng hay biết gì đã gầy đi mười cân. Bất kể là ai, ngày nào cũng nghe bên tai những lời như chém đầu, tịch thu gia sản, diệt tộc thì đều ăn không ngon, ngủ không yên.
Bộ Hộ còn tưởng lần này chẳng thu được bao nhiêu tiền. Dù sao nhà cửa vẫn chưa có lấy cái bóng, nơi định xây nhà còn là vùng đầm lầy, tù nhân triều đình bắt đi phu vẫn đang trên đường, chưa tới Nhạc Châu. Công việc san lấp đầm lầy đợt đầu còn chưa bắt đầu, vậy mà bây giờ bán nhà thì đúng là chuyện nực cười.
“Vân hầu, Mã giám và Giám thần ở trường ngựa Âm Sơn xin cáo lão về quê, ngài thấy thế nào?”
Sáng sớm, thị lang bộ Lại Thích Đại Lễ đã đến thăm, chẳng buồn che giấu, thẳng thừng yêu cầu Vân Diệp tha cho Tư mã và Trưởng sử cũ của Nhạc Châu. Sắc mặt ông ta cực kỳ khó coi.
“Vì sao? Hai vị được thăng thêm một cấp, có gì không tốt? Đã ngoài năm mươi, còn có thể ra sức vì nước thì phải cảm thấy vinh dự mới đúng, cớ gì lại xin cáo lão? Quan lại Đại Đường đâu phải thời Tấn, không vui là treo mũ từ quan, muốn đi thì đi. Có được cáo lão về quê hay không còn phải chờ triều đình lên tiếng.”
Vân Diệp cũng chẳng nể mặt chút nào. Hai tên này mà không lên thảo nguyên chăn ngựa ba năm thì mới có lỗi với y. Chỉ vì bọn chúng mà y phải bỏ không nửa năm thời gian và tiền bạc. Bao nhiêu bạc vay từ các nhà giàu Trường An đều phải tính lãi, tiền lãi ở tiền trang cũng phải trả thêm uổng phí nửa năm. Cộng lại là một khoản rất lớn. Hai kẻ này bị người ta xúi giục, vì chút lợi riêng mà dám kéo dài thời gian hơn nửa năm. Nghĩ đến số tiền ấy, lòng Vân Diệp như bị dầu sôi thiêu đốt.
“Hàn Thành là công thần khai quốc. Năm xưa khi bệ hạ chinh phạt Lôi Đại Bằng, chính Hàn Thành đã mở cửa thành Nhạc Châu. Sau này ông ấy không muốn làm quan, chỉ muốn làm dân. Ta đích thân đến nhà mời ông ấy ra giúp sức, chịu khuất thân làm một viên tiểu lại đã là thiệt thòi cho ông ấy. Nay Vân hầu vì tư lợi mà đày ông ấy đến Mạc Bắc, chẳng lẽ đó là đạo quân tử của ngài sao?”
Thích Đại Lễ chỉ tay vào Vân Diệp, lớn tiếng chất vấn. Nếu không e ngại thế lực của Vân Diệp, có lẽ ông ta đã nhào tới đánh nhau rồi.
“Ai bảo ông là đày đi? Họ đến thảo nguyên nhậm chức, một người là quan lục phẩm, một người tòng lục phẩm. Đây là ân điển của bệ hạ, sao qua miệng ông lại thành ra bị đày? Uổng cho ông là thị lang bộ Lại, đến vấn đề này mà cũng không hiểu rõ?”
Thích Đại Lễ cười thảm, lớn tiếng nói: “Hàn Thành có tội gì, Tiền Thăng có lỗi gì mà phải chịu nhục nhã của quyền quý? Triều đình như vậy, Thích Đại Lễ ta hổ thẹn không muốn chung hàng ngũ. Ta sẽ xin bệ hạ từ chức ngay, làm kẻ nhàn tản nơi thôn dã, đến Âm Sơn chăn ngựa cùng hai người bạn già.”
“Ông có từ chức hay không, ta chẳng quan tâm. Nhưng ta phải nói cho ông biết vì sao lại đưa hai người họ đến Âm Sơn. Nếu không phải hai người họ cứng miệng, đứng ra gánh tội thay ông, cả nhà ông đã phải đến Âm Sơn chăn ngựa rồi. Ông có biết không?”
Thích Đại Lễ giận dữ ngửa mặt cười lớn, cứ như chẳng hề để tâm, chỉ vào Vân Diệp mà nói: “Lão phu thanh liêm cả đời, gia sản trong nhà chẳng qua chỉ có sáu trăm mẫu ruộng hạng trung, lại còn là ruộng quan. Trong nhà chỉ có vợ già, một trai một gái; ngày ba bữa phải nhai cọng cỏ. Cậu là kẻ sinh ra trong nhà giàu sang, làm gì được ta?”
“Được thôi. Ông chỉ cần lấy ra ba trăm nghìn quan để bù vào khoản thiếu hụt do các ông gây ra, ta sẽ lập tức dâng sớ xin điều hai người họ về, còn đích thân khấu đầu tạ lỗi với họ trước mặt dân chúng Trường An. Ông thấy sao?”
“Nói năng bậy bạ! Toàn bộ gia sản nhà Hàn Thành cộng lại cũng chẳng quá nghìn quan, Tiền Thăng lại càng túng quẫn, trong nhà không có nổi lương thực để qua đêm. Lĩnh bổng lộc là đem chia cho cô nhi quả phụ ngay. Huống hồ, thuế má Nhạc Châu trong năm mươi năm cũng chẳng tới ba trăm nghìn quan. Ngươi định hãm hại họ sao?”
“Nếu không phải thấy họ cũng là người không tệ, chỉ hơi hồ đồ, thì tội chém cả nhà cũng là nhẹ rồi. Ông xem hồ sơ này sẽ rõ. Thích Đại Lễ, ông cứ cáo lão đi. Nếu người như ông càng ngày càng nhiều, Đại Đường chỉ càng gặp vận rủi.”
Vân Diệp đưa giấy tờ vay mượn cùng văn bản của tiền trang cho Thích Đại Lễ, tiện tay đẩy bàn tính qua. Quan lại bình thường trong triều đều biết dùng thứ này.
Thích Đại Lễ càng xem sắc mặt càng trắng bệch, tay cũng run lên, làm giấy tờ rung bần bật. Vân Diệp nói không sai. Theo con số ông ta tính ra cuối cùng, tổn thất trong nửa năm là ba trăm nghìn quan, chỉ có thể nhiều hơn chứ không thể ít hơn.
“Chúng ta chỉ muốn xin thêm chút bồi thường cho quê nhà, không ngờ lại gây ra tổn thất lớn đến vậy.”
“Giờ ông hài lòng chưa? Người quê ông ai nấy đều chờ hút máu triều đình. Các triều đại trước đây xưa nay đâu có chuyện bồi thường, chẳng phải vẫn ổn cả sao? Lần này triều đình muốn tránh làm hại dân nên mới đưa ra khoản bồi thường, thế mà lại sinh ra bao chuyện. Nếu các ông chỉ giở chút mánh khóe như trồng thêm vài cây, xây thêm mấy gian nhà rách, khai khẩn thêm vài mẫu đất hoang, chúng ta chỉ cười cho qua. Nhưng các ông lại đòi xây cho mình một ngôi làng y hệt trong thành mới tương lai, thiếu một cọng cỏ cũng không được. Quá đáng lắm rồi. Các ông định vào thành sống cuộc đời điền viên à?”
“Đó chỉ là điều kiện thôi, mọi người có thể thương lượng.” Mồ hôi Thích Đại Lễ ròng ròng chảy từ trán xuống, chẳng mấy chốc đã thấm ướt áo đông.
“Không cần nữa. Ông nhìn xem, thành mới vừa hay đi ngang qua bên làng các ông, nhưng cổng thành sẽ không mở ở đó. Mười sáu thôn trại ven hồ có mấy nghìn người; sau này muốn vào thành, phải chèo thuyền cả ngày mới tới được cổng thành. Từ Ba Châu đến thành mới còn dễ hơn các ông vào thành. Thế nên cứ chờ mà xem, khi thành mới xây xong, dân quê gần Ba Châu sẽ nhanh chóng giàu lên, còn dân ở chỗ các ông thì càng ngày càng nghèo. Một tòa thành lớn mọc lên, thế nào cũng có những góc tối. Cướp bóc, lưu manh, du côn sẽ tụ về quê các ông. Chưa đầy mười năm, nơi ấy chắc chắn sẽ thành địa bàn trọng điểm để quan phủ tiễu phỉ. Muốn giữ phong tục thuần phác của quê nhà à? Cứ nằm mơ đi.”
Từ khi Hà Thiệu mang bảng dự toán kinh tế đến, Vân Diệp đã suýt phát điên, muốn giết người. Nửa năm trước là thời cơ tốt biết bao; đất đai vốn chỉ cần năm quan một mẫu, đã bị đám thương nhân ngửi thấy mùi tiền nâng giá lên hai mươi quan. Vậy mà Quan Đình Lung ngu ngốc chẳng nhận ra vấn đề, cứ dây dưa với Trưởng sử và Tư mã suốt nửa năm. Đợi đến khi đoàn khảo sát của Hà Thiệu đưa tin về, Vân Diệp mới phát hiện những gì Thôi Cửu nói chỉ là chuyện nhỏ. Làm sao hạ giá đất, không để bọn thương nhân lòng lang dạ sói kiếm chác tiền công khố mới là điều y thật sự phải đối mặt.
Đây mới là một đám đối thủ xứng tầm: không biết liêm sỉ, chẳng hề kiêng dè, học hỏi lại cực nhanh. Vân Diệp chỉ mới đầu cơ giá đất hai lần mà bọn họ đã học được y nguyên. Thành mới đã là kế hoạch của triều đình, đương nhiên không còn chỗ để sửa đổi. Đầu cơ đất đai kiếm tiền còn nhanh hơn mọi thứ. Lý Nhị biết chuyện cũng ngửa mặt cười lớn, bảo Vân Diệp rằng sẽ không rót thêm dù chỉ một đồng tiền đầu tư. (Còn tiếp…)
P.S.: Tiết thứ hai, còn một tiết nữa.