Ngay trong nhà kính của nhà họ Vân, Lý Nhị ngồi xếp bằng ngay ngắn dưới giàn dưa leo, không dùng ghế mà đặc biệt dặn người trải đệm dưới đất. Trưởng Tôn quỳ ngồi bên cạnh, trước mặt đặt một chiếc bàn nhỏ, trên đó có cái lò đất nung đỏ nhà họ Vân thường dùng. Ngọn lửa xanh nhạt liếm đáy ấm đồng, nước sắp sôi, phát ra tiếng lách tách khe khẽ. Vân Diệp quỳ ngồi đối diện Lý Nhị, trước mặt cũng có một chiếc bàn con, ngoài chén trà sứ trắng ra chỉ có bút, mực, giấy và nghiên.
Đây là thế ngồi tấu đối hết sức nghiêm trang.
“Đổng Trọng Thư dâng tặng báu vật Nho gia, khiến từ tận thời Hán Vũ Đế, tam cương ngũ thường, lớn nhỏ tôn ti đã được đóng đinh theo cách không thể chống lại. Ông ta cho rằng vạn vật sinh ra đều có mục đích. Ý trời muốn thiên hạ thống nhất, hoàng đế triều Hán phụng mệnh trời mà trị vì. Các vương hầu ở chư hầu quốc phụng mệnh hoàng đế, đại thần phụng mệnh quân chủ. Trong quan hệ gia đình, con trai phụng mệnh cha, vợ phụng mệnh chồng. Từng tầng quan hệ thống trị ấy đều được sắp đặt theo ý trời. Bệ hạ có đồng ý không?” Vân Diệp đọc lại đại ý tư tưởng của Đổng Trọng Thư trong sử sách rồi hỏi hoàng đế.
“Lớn nhỏ có thứ tự, tôn ti có phân biệt. Lời này của Đổng Trọng Thư rất hay!” Lý Nhị là hoàng đế, câu trả lời ấy chẳng nằm ngoài dự liệu của Vân Diệp. Ông anh này đúng là kẻ thực dụng triệt để. Chỉ một câu đã chặn đứng mọi khả năng công kích căn bản trị quốc rằng hoàng quyền do trời ban. Vân Diệp đâu có ngu mà chọc đúng vảy ngược của Lý Nhị.
“Vi thần xin kể cho bệ hạ nghe một câu chuyện, một câu chuyện hoang đường không có thần tiên, không có chuyện ngũ đức luân phiên, cũng chẳng có âm dương nhị khí nhúng tay vào. Kể xong, thần sẽ giải thích cặn kẽ những điều mình học được.”
Trưởng Tôn rót trà cho Lý Nhị và Vân Diệp, không nói gì rồi ngồi lại chỗ mình.
Vân Diệp kể sơ lược cho Lý Nhị nghe lịch sử tiến hóa của loài người mà mình biết. Dĩ nhiên, hắn không nói con người tiến hóa từ khỉ, chỉ bắt đầu từ khi con người biết dùng lửa, trí khôn mở mang, rồi đến việc phát minh đủ loại công cụ. Mỗi phát minh đều thúc đẩy xã hội loài người tiến lên mạnh mẽ: từ cung tên, lưới đánh cá, bẫy rập; từ săn bắn đến làm ruộng; từ mặc lá cây đến mặc quần áo; từ ở hang động đến thời Hữu Sào thị, rồi nhà gỗ, thành trại.
Từ hình hài sơ khai của con người đến việc hình thành xã hội, rồi đến truyền thuyết Tam Hoàng Ngũ Đế, tất cả đều không thể tách rời sự cải tiến công cụ và những phát minh mới. Mỗi lần cải tiến đều là phúc lành cho loài người.
Lý Nhị lặng thinh. Ông chưa bao giờ nghe ai lý giải con đường phát triển của con người như vậy. Nghe qua có vẻ hoang đường, nghĩ kỹ lại thấy rất có lý. Càng nghĩ càng bực bội, bởi chuyện này hoàn toàn vượt quá sức hiểu của ông.
“Ngươi chỉ cần nói cho trẫm biết đạo lý của những chuyện ấy là được.” Lý Nhị phát cáu, cũng nổi giận, vì căn bản ông chẳng hiểu nổi. Đầu óc bị Vân Diệp làm cho rối như mớ bòng bong, đã mất hẳn khả năng suy nghĩ bình thường. Vân Diệp cũng phát bực, thầm làu bàu: Nếu không lỡ miệng thì ta có phải ngồi giảng cho một người cổ đại nghe lịch sử sơ lược về công cụ không?
“Thần chỉ muốn hỏi bệ hạ, rõ ràng phát minh sáng tạo sẽ đem lại lợi ích lớn lao cho Đại Đường, vậy tại sao thần dâng xe gieo hạt mà chỉ được thưởng mười lăm quan?”
Lý Nhị há hốc miệng: “Ngươi ngồi thẫn thờ trên xích đu hai ngày, trong lòng chỉ canh cánh mười lăm quan tiền ấy thôi sao?”
“Bệ hạ, đừng nói mười lăm quan, dù là một vạn năm nghìn quan, tiểu thần cũng chẳng để vào mắt. Vi thần chỉ muốn hỏi, xe gieo hạt, khát ô, xe guồng đều quan trọng như vậy, sao triều đình lại bạc đãi đến thế? Một người nảy ra ý định cải tiến những nông cụ này rồi làm xong phải tốn bao nhiêu tâm sức, hẳn trong lòng bệ hạ cũng rõ. Vì sao công lao của họ lại bị xem như không?”
“Hôm nay thứ thần kính dâng bệ hạ chính là môn cách vật. Nó bao gồm thiên văn, vật lý, hình học, sinh vật học, toán học, hàng hải, có thể nói là bao quát mọi mặt. Môn học ấy sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với chiến tranh, dân sinh và sự hùng mạnh của quốc gia. Vì sao các công khanh trong triều lại cho rằng đó là chuyện đùa? Luyện sắt, đúc tạo, xây dựng chẳng quan trọng sao? Khoai tây, móng ngựa sắt chẳng có ích gì cho triều đình sao? Chúng ta mong có được binh khí tốt nhất, lương thực năng suất cao nhất, tơ lụa tinh mỹ nhất. Vì sao triều đình, với tư cách chủ nhân của quốc gia, lại thờ ơ? Lần trước thần dâng sớ xin tìm thêm vài nhân tài về cách vật, vì sao lại nhận được lời phê chẳng đâu vào đâu? Nho học quả thật có thể trang bị đầu óc chúng ta, vậy ai sẽ trang bị đôi tay chúng ta? Thần ngồi thẫn thờ hai ngày, chỉ không hiểu một đạo lý nông cạn như thế, sao cả triều văn võ lại chẳng ai nghĩ ra? Từ ngày đến với thế gian, thần đã kết nên tình nghĩa sâu đậm với Đại Đường, Đại Đường cũng đáp lại thần bằng tình cảm thiết tha nhất. Thần không biết trời cao đất dày, nhiều lần vô lễ với bệ hạ, bệ hạ đều cười cho qua. Đến cả việc chống đối Thái Thượng Hoàng, thần cũng chỉ bị cấm túc ba ngày. Nương nương quỳ xuống bụi đất cầu tình cho thần, Thái tử xem thần như anh em, vừa như bạn bè. Những ân tình sâu nặng ấy, thần biết đền đáp thế nào đây?”
“Thần vốn đã thu xếp hành lý, chuẩn bị trong ba năm không đặt chân đến Trường An, định ghi chép lại hết những học vấn ân sư truyền dạy, rồi dạy vài đệ tử, an nhàn sống ở Ngọc Sơn. Nào ngờ một mình ngồi trên xích đu, hồi tưởng từng chuyện lớn nhỏ ở Trường An, nghĩ đến bệ hạ, nương nương, Thái tử cùng ân tình sâu nặng, thần hổ thẹn vô cùng. Làm bề tôi mà thấy tệ nạn trước mắt lại giả vờ không thấy, một mình sống an nhàn, thật trái với đạo làm tôi. Thần khổ công suy nghĩ cách hay, nhận ra chỉ có phát huy môn cách vật mới tháo gỡ được khúc mắc này, khiến Đại Đường ta mãi ở đỉnh cao nhất thế gian về binh khí, xây thành và các nghề thủ công. Bệ hạ có tấm lòng bao dung như biển, xin thứ cho vi thần thất lễ.” Nói rồi hắn cúi rạp xuống bái lạy.
Nhà kính yên tĩnh đến rợn người. Lý Nhị không nói, Trưởng Tôn cũng không nói. Vân Diệp nằm sấp trên đệm, suýt ngủ gật. “Ngươi nói thật với trẫm, ngươi tự mình đến với thế gian, chứ không phải quân cờ do môn phái học thuật nào đó đưa ra?”
Nói cho cùng, Lý Nhị vẫn không tin tưởng Vân Diệp, kẻ đã biến mất suốt mười lăm năm. Những lời hắn vừa dùng để thăm dò về Đổng Trọng Thư khiến ông sinh nghi.
“Sư phụ của thần là độc nhất vô nhị, thần cũng vậy. Trên đời này chưa ai sai khiến được sư phụ thần. Tiểu thần tuy không có tài hoa như người, nhưng tính cách của lão nhân gia thì học được mười phần mười.”
“Nho gia là đối tượng sư phụ khinh thường, Mặc gia là đối tượng sư phụ giễu cợt. Đạo gia, Tung hoành gia, Binh gia? Sư phụ chắc cũng biết đôi chút.” Vân Diệp không hiểu sao Lý Nhị cứ khăng khăng liên hệ hắn với những môn phái đã biến mất ấy.
“Theo lời ngươi, hình như thầy trò các ngươi đều biết đôi chút bí mật của những môn phái ấy. Vì sao vậy?” Thời đại chết tiệt này, lắm học vấn chỉ truyền miệng, lại còn coi trọng chuyện pháp không truyền cho người thứ sáu. Quả thật Vân Diệp biết hơi nhiều.
“Cái chương trình Bách gia giảng đàn chết tiệt, hại chết mình rồi.” Vân Diệp cười khổ trong bụng. Trên truyền hình đời sau, đủ loại trào lưu tư tưởng, học thuyết kỳ quái tràn đến như nước lũ. Ai mà biết rốt cuộc mình đã học những gì. Có đánh chết cũng không thể thừa nhận!
“Bệ hạ, sư phụ dạy gì thì đệ tử học nấy, vi thần biết đâu được. Dù sao sư phụ cũng nói, chó đen chó vàng, con nào đuổi được sói thì là chó tốt, vậy nên thần học mỗi thứ một chút.” “Tiểu Diệp, bổn cung biết con định truyền lại học vấn của sư phụ. Đó là trách nhiệm của người làm đệ tử. Bổn cung định tìm cho con vài học trò, con thấy thế nào?” Trưởng Tôn hoàng hậu lên tiếng. Chắc đây cũng là ý của Lý Nhị, rốt cuộc ông vẫn không tự mình ra mặt ủng hộ môn học mới.
Vân Diệp thở dài. Bao nhiêu tâm huyết hôm nay coi như đổ sông đổ biển. Khó khăn lắm lão tử mới nghiêm túc được một lần, vậy mà chẳng đạt được mục đích, đến một lời hứa cũng không có!
Nho gia hùng mạnh, ngay từ buổi đầu đã lộ rõ khí thế coi thiên hạ không ai ra gì. Đợi đến khi Chu Hy xuất hiện, nó bắt đầu ăn thịt người. Hỡi phụ nữ trong lịch sử cận đại Trung Quốc, xin lỗi nhé, các cô cứ tiếp tục bó chân đi, tôi không cứu được các cô rồi.
“Trẫm cứ tưởng ngươi sẽ dâng cho trẫm một nữ nhân trưởng thành, không ngờ vẫn chỉ là một đứa bé. Thôi vậy, trẫm còn nhiều thời gian, chờ được. Ngươi cứ yên tâm ở trang trại ghi chép học vấn của sư phụ. Mỗi khi hoàn thành một quyển thì gửi đến Trường An, trẫm muốn xem qua. Trẫm cho ngươi cơ hội thuyết phục trẫm.” Lý Nhị cười tủm tỉm nói.
Vân Diệp bật đứng phắt dậy: “Thật chứ?”
“Đương nhiên!”
“Quân vô hí ngôn?”
Vân Diệp bị đá cho một cú.