Lửa trại được nhóm lên, ánh lửa nhuộm đỏ gương mặt những người ngồi quây quần quanh đó. Những người đàn ông bên cạnh Vân Diệp đều là phủ binh Đại Đường, thuộc Tả Vũ Vệ, nhưng không phải chiến binh mà là phụ binh, chuyên vận chuyển lương thảo, quân giới và các vật tư tiếp tế khác. Người đứng đầu tên là Trương Thành, một đội suất, dưới trướng có năm mươi quân sĩ cùng một số dân phu. Trương Thành vốn là một nông dân chính hiệu, lúc nông nhàn thì luyện võ. Con em Quan Trung chuộng võ thành phong trào, bởi vậy trong trận dẹp Lý Ấu Lương, hắn chém được hai thủ cấp, tích công thăng làm đội suất. Vì Ấu Lương mưu phản, tình hình trị an ở Lũng Hữu lập tức trở nên hỗn loạn. Người Khương mất sự khống chế, thỉnh thoảng lại tấn công đội vận lương. Đó là lý do Trương Thành luôn cảnh giác với Vân Diệp. Đám người này đều là người tốt, Vân Diệp hiểu rất rõ điều ấy. Thấy cậu hơi lạnh, Trương Thành lấy áo mình đưa cho cậu mặc. Vân Diệp mười bốn tuổi mặc áo của Trương Thành trông buồn cười vô cùng. Hai người phụ nữ đi cùng đội mang áo đi, lấy kim chỉ sửa cho nhỏ lại. Họ đến Hắc Phong Khẩu thăm chồng. Trương Thành thì thầm nói với Vân Diệp, còn nháy mắt ra hiệu: “Bụng to rồi mới về.” Nói xong, hắn còn vỗ bốp vào đầu Vân Diệp, bảo trẻ ranh thì đừng hỏi chuyện người lớn. Vân Diệp đầy vẻ oan ức: “Con có hỏi đâu? Chính chú tự dưng nói cho con nghe còn gì.” Hai người phụ nữ khúc khích cười trộm, đưa cho Vân Diệp một miếng vải gai trắng. Cậu nhìn tới nhìn lui mà chẳng hiểu để làm gì. “Khố đấy, nhìn ngó cái gì?” Trương Thành vừa nói vừa giật áo rách của mình xuống. Giữa tiếng la oai oái của Vân Diệp và tiếng cười ầm ĩ của mọi người, hắn thoắt cái đã quấn miếng vải trắng quanh hông cậu. Lúc này Vân Diệp mới hiểu, hai gã béo trần như nhộng kia quấn thứ này rồi vật nhau trên đài. Hóa ra có mỗi món đồ bé tí này thôi, cũng học từ tổ tiên ta mà ra.
Vượng Tài cũng hí hí hí, rõ ràng là đang cười. Vân Diệp tức quá, tát nó một cái. Cậu lấy miếng thịt cừu hun khói quý không nỡ ăn trong ba lô ra, xiên lên cành cây rồi đặt lên lửa nướng. Chẳng mấy chốc, mỡ đã rịn ra, xèo xèo, xung quanh vang lên một loạt tiếng nuốt nước miếng. Cảm giác thỏa mãn tăng vọt. Cậu bảo Trương Thành tìm một tấm ván, dùng dao nhỏ gọt thành lát mỏng, lấy bánh bột mì trong tay họ, bổ làm đôi, kẹp thịt vào giữa, thế là một chiếc bánh kẹp thịt ngon lành đã xong. Cậu hai tay đưa cho Trương Thành. Hắn đón lấy chiếc bánh bằng hai tay, hít sâu một hơi, mặt đầy vẻ say mê. Sau đó hắn nghiêm mặt: “Chia làm hai lượt ăn. Lượt này ăn xong, lượt kia mới ăn.” Rồi đưa bánh thịt cho hai người phụ nữ. Hai người họ thản nhiên nhận lấy, cúi đầu ăn ngấu nghiến. Vân Diệp thầm cười, hiểu ra Trương Thành sợ thịt có độc, nên sau khi kẹp xong chiếc bánh thứ hai mới không đưa cho hắn. “Chú Trương, con đói lả rồi, con ăn trước nhé.” Nói rồi cậu cắn một miếng thật to. Con cừu này vốn đã béo, cắn một miếng, mỡ lập tức chảy xuống khóe miệng. Đúng là sung sướng! Không biết mặt Trương Thành có đỏ lên không, trời tối nên chẳng nhìn rõ. Nhưng hắn vẫn giơ tay vỗ bốp vào đầu Vân Diệp: “Thằng nhóc con mà lắm tâm tư ghê.” Nói xong, hắn tự cầm dao xẻ thịt cừu. Quả không hổ là kẻ kiếm cơm bằng dao, chỉ trong chớp mắt, một cái đùi sau cừu đã biến thành cả đống lát thịt dưới lưỡi dao của hắn. Trương Thành cắn một miếng bánh thật to, Vân Diệp thậm chí còn nghe thấy hắn sảng khoái rên lên. Cậu không khỏi lắc đầu cười khổ. Đây mới đúng là bánh kẹp thịt. Nếu làm thêm mấy món ngon nữa, chẳng phải hắn sẽ sung sướng bay lên trời sao? Ủa? Vừa nuốt miếng đầu tiên, hắn đã kêu lên đầy ngạc nhiên. Hắn rút một lát thịt khỏi bánh, thè lưỡi liếm thử, khiến Vân Diệp thấy hơi buồn nôn. “Muối! Thằng nhóc thối, sống kiểu gì mà cho lắm muối thế này?” Nói rồi hắn định đánh Vân Diệp. Cậu ôm đầu chạy biến. Bàn tay to ấy mà quất trúng người thì chẳng khác nào bị gậy nện, né được phát nào hay phát nấy. “Muối thôi mà, nhiều lắm.” Nói xong, Vân Diệp lấy từ ba lô ra một túi vải nhỏ. Trong túi là bốn năm cân muối cậu nhặt được dọc đường trên mấy vách đá. Mắt Trương Thành trợn tròn. Hắn giật phắt lấy túi, cẩn thận mở ra bên đống lửa rồi ngẩn người nhìn thứ bột màu xám trắng bên trong. Vân Diệp bước tới, huých hắn: “Muối thì có gì đáng xem?” “Thằng nhóc thối, tinh muối ngon thế này mà dám lãng phí, phí phạm như vậy!” Trương Thành hoàn toàn nổi giận. Thấy Vân Diệp trốn sau lưng hai người phụ nữ, khó mà bắt được, hắn từ từ hít một hơi, rồi hỏi: “Thằng nhóc thối, ngươi kiếm đâu ra ngần ấy muối?” Vân Diệp hơi ngơ ngác. Hai người phụ nữ cũng nắm tay cậu, lo lắng nhìn hắn.
――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――――
“Bên bờ sông có mỏ muối, cứ đào lên là được.”
“Nói nhảm! Ta biết bên bờ sông có mỏ muối, nhưng đó là muối độc, không ăn được. Ăn vào thì tiêu chảy đến chết, chưa kể ăn thứ ấy cả người sẽ tím bầm. Ta hỏi muối trong túi ngươi kia kìa, còn tốt hơn cả muối quan, ngươi lấy ở đâu?” Hai mắt Trương Thành đã đỏ hoe, hắn lớn tiếng chất vấn Vân Diệp. Vân Diệp hết sức khâm phục tinh thần thử nghiệm của người xưa. Ăn muối thì chẳng sai, nhưng ăn luôn cả nitrat, phốt pho, kali lẫn tạp chất trong mỏ muối thì đúng là tự tìm đường chết. Ăn nitrat thì có lẽ còn cầm cự được một thời gian; ăn nhiều phốt pho, kali mà cả người không tím mới là chuyện lạ. Ở đời sau, Vân Diệp từng thấy người ta bổ sung canxi, bổ sung sắt, chứ chưa thấy ai bổ sung nitrat, phốt pho, kali bao giờ.
“Chú Trương, muối trong mỏ sao có thể ăn ngay như vậy? Phải nghiền nhỏ, hòa tan, lọc, phân giải, cuối cùng kết tinh ra mới thành muối ăn được. Cũng như có vài loại thảo dược rõ ràng có độc, nhưng qua một số cách chế biến đặc biệt thì lại hết độc, còn có thể chữa bệnh. Muối cũng vậy. Vạn vật trên đời đều được chuẩn bị cho con người, chỉ cần tìm ra cách làm đúng, phù hợp, thì vạn vật trong trời đất đều có thể dùng được. Chỉ là một phương pháp làm muối nhỏ bé mà thôi.” Nhìn vẻ mặt đầy dấu hỏi của Trương Thành, Vân Diệp biết những lời vừa rồi coi như nói uổng.
“Nói vậy, ngài biết cách lấy muối ăn được từ muối độc?” Không ngốc, biết rút ra ý chính, hỏi trúng điều cần hỏi, chưa bị cậu lừa cho choáng váng.
“Chẳng phải ta đã bảo chỉ là chuyện nhỏ thôi sao?” Không cần làm khó người thật thà, Vân Diệp trả lời thẳng thắn, cố ra vẻ một bậc cao nhân.
Dù kiếp trước hay kiếp này, người có ích cho kẻ khác, hay nói cách khác là người có thể đem lại lợi lộc cho người khác, luôn dễ hòa nhập vào đám đông và được họ tiếp nhận nhất. Việc cấp bách trước mắt của Vân Diệp là gia nhập đại gia đình vương triều nhà Đường, có được hộ tịch, trở thành một viên gạch trong vương triều phong kiến vĩ đại này. Dù sao, một nghìn năm sau, cậu cũng chỉ là một viên gạch; làm gạch ở đâu mà chẳng như nhau.
Trương Thành mừng ra mặt, định mở miệng rồi lại thôi. Hắn đỏ bừng mặt, cuống quýt xoa tay, đi đi lại lại trước mặt Vân Diệp như con lừa kéo cối. Thân phận thấp kém kìm hãm niềm háo hức muốn biết bí phương của hắn. Hắn chẳng thể hứa hẹn gì với Vân Diệp. Cách biến đồ bỏ đi thành vật quý như phép điểm đá thành vàng ấy liên quan đến quá nhiều lợi ích, tuyệt không phải một đội suất nhỏ bé như hắn có thể nhúng tay. Vân Diệp là cao đồ của ẩn sĩ, chỉ mới để lộ một góc đã khiến người ta kinh ngạc như gặp bậc thiên tài. Nếu cậu bộc lộ hết tài năng, chẳng biết học vấn sẽ cao đến mức nào.
“Tại hạ chỉ là một võ phu, không xứng biết bí phương. Xin công tử thương xót cảnh khốn khó của chúng tôi, cho phép tại hạ bẩm báo việc này với đại nhân hiệu úy. Công tử ắt sẽ được triều đình khen thưởng, việc thiện của công tử cũng sẽ vang danh thiên hạ.”
“Chú Trương, muối các chú ăn trông như thế nào?”
Trương Thành cẩn thận lấy trong ngực ra một gói vải, mở từng lớp một. Một khối tinh thể màu vàng nâu to bằng quả óc chó hiện ra trước mắt. Vân Diệp cầm lên nếm thử. Ngoài vị mặn, còn có đủ thứ mùi vị quái gở, khiến cậu suýt thì sung sướng đến chết. Cậu cầm bầu nước lên, súc miệng liên tục mấy lần, mùi vị quái đản mới nhạt đi.
“Đây mà là muối à? Đây là thuốc độc!” Nói xong, cậu tiện tay ném đi. Khối muối vừa rời tay, Trương Thành vốn đang nhìn chằm chằm miếng muối trong tay Vân Diệp đã chớp nhoáng chộp lại. Hắn bọc nó vào vải, nhét lại vào ngực. Ánh mắt hơi buồn bã, hắn cười khổ, chỉ những người xung quanh đang nghe họ nói chuyện:
“Cậu ấm, ngươi tưởng ai cũng giống ngươi, từ nhỏ đã ăn sung mặc sướng, hai tay chẳng dính nước xuân, ngoài học hành ra thì chẳng màng chuyện gì khác sao? Cho dù bây giờ sa cơ, ngươi vẫn có cách sống do tổ tiên để lại, vẫn sống sung túc. Cậu tướng mạo khôi ngô, thông minh, lại hiểu đối nhân xử thế; hai năm nữa lớn lên, ăn sung mặc sướng sẽ như mọc trên người cậu, có muốn gỡ cũng chẳng gỡ ra được. Đó là số mệnh! Chúng ta thì khác. Cha mẹ chỉ dạy chúng ta bới đất kiếm ăn, chứ chẳng dạy gì khác. Cục muối ngươi tiện tay ném đi là phần thưởng của đại nhân hiệu úy sau khi ta chém chết hai tên phản tặc. Ngươi hỏi họ xem, có mấy người từng thấy khối muối lớn như vậy?” Mấy người đàn ông đứng gần đó đồng loạt lắc đầu, hai người phụ nữ cũng ngượng ngùng cúi mặt.
“Đã là niên hiệu Trinh Quán rồi, sao cuộc sống vẫn khổ thế này?”
“Công tử không biết đấy thôi, thiên hạ vừa mới yên bình trở lại. Không còn binh tai, ngày thường rau dại trộn với lương thực cũng chỉ đủ ăn lưng bụng. Mấy năm trước, muối tuy đắt nhưng thỉnh thoảng vẫn mua được vài lạng. Mấy năm nay người Đột Quyết năm nào cũng xâm phạm biên giới, đốt phá cướp bóc, không việc ác nào không làm. Đường buôn bán bị cắt đứt, muối từ Sơn Đông không chở vào được, còn các hồ muối trên thảo nguyên thì không cách nào khai thác. Tả Vũ Vệ chúng tôi đóng ở Lũng Hữu đã ba năm, năm nào cũng đánh trận. Trong quân thiếu muối, phải dùng vải tẩm giấm để nêm nếm, sức khỏe binh sĩ năm sau kém hơn năm trước. Đại tướng quân biết người Đột Quyết từ Diên Xuyên quay về thảo nguyên, nhưng binh sĩ mệt mỏi, suy yếu, chỉ đủ sức giữ thành, không thể truy kích. Nghe nói đại tướng quân tức đến nỗi bẻ gãy bảo đao, thề nhất định phải giết sạch người Đột Quyết. Công tử giấu tuyệt kỹ trong người, một khi thi triển, trong quân sẽ không còn thiếu muối. Đợi chúng tôi dưỡng sức xong, giết sạch lũ chó Đột Quyết chẳng khó gì.”
Tạm chưa bàn đến lời lẽ dụ dỗ của Trương Thành; người thô lỗ dùng mưu kế cũng thẳng thắn, đáng yêu. Cách làm nhất định phải nói ra, nhưng nói với ai, nói thế nào, đó mới là chuyện lớn. Cấp trên của cấp trên Trương Thành tên là Trình Xử Mặc, con trai cả của Trình Giảo Kim, Ma Vương Hỗn Thế lừng danh, hiện giữ chức hiệu úy Chiết Xung ở Lan Châu. Hắn là một cậu ấm nhà quan chính hiệu, tính tình hào sảng, trọng nghĩa khí; mới mười tám tuổi đã theo cha chinh chiến sa trường nhiều năm, đúng là hạng ăn chơi trác táng xuất chúng nhất. Dâng phương pháp làm muối thông qua hắn cũng là một con đường tắt đến núi Chung Nam. Quan trọng hơn, nghe nói lão Trình sống thọ hơn trăm tuổi, đúng là cây trường xuân của Đại Đường. Thôi kệ, trước tiên cứ bám lấy một chân to đã.
Thế là cậu đứng dậy, nghiêm trang hành lễ với Trương Thành và mọi người: “Nghe lời chú còn hơn đọc sách mười năm. Hôm nay Vân Diệp nghe lời dạy bảo của chú Trương, nhất định sẽ ghi lòng tạc dạ, không dám quên dù chỉ một chút.” Không phải cậu thích khoe chữ, mà thật sự kính trọng họ. Gạt chuyện đại tướng quân nhà họ Trình thề thốt sang một bên, những lời khác quả thật khiến cậu chấn động. Trời ơi, thịnh thế Trinh Quán hóa ra lại là thế này: binh tai, đói khát, nơi nào cũng có. Đòi hỏi của Trương Thành và những người kia thấp đến thế: chỉ cần không đánh trận, có cái ăn no bụng, họ đã sẵn sàng liều mạng vì điều đó. Hạng dân đen thiếu phẩm chất như mình, nâng bát ăn thịt, đặt bát xuống lại chửi đổng, có tư cách gì mà ra vẻ ta đây trước mặt họ? Cậu ấm ư? Nực cười!
“Rầm” một tiếng, đám đàn ông kia đồng loạt né sang bên. Tay Trương Thành vung loạn như chong chóng: “Những kẻ làm lụng cực nhọc như chúng tôi thì biết dạy công tử điều gì? Chỉ tiện miệng nói bừa thôi. Công tử là người có bản lĩnh lớn, sau này ắt sẽ làm tướng hoặc làm tể tướng. Được ở bên công tử đã là phúc lớn của chúng tôi rồi.”
Xem ra người đọc sách gây cho họ áp lực quá lớn. Theo sử liệu, vào đầu nhà Đường, sĩ tử trong thiên hạ chỉ chiếm một hai phần nghìn dân số. Học vấn xưa nay đâu phải thứ mà dân thường, nhà nghèo có thể mong mỏi; các thế gia hào tộc nắm giữ cánh cửa tri thức. Trong thời đại phần đông còn chưa được khai hóa này, người có học vấn đương nhiên có địa vị xã hội cao hơn hẳn. Mà chính những người bình thường khao khát tri thức ấy cũng tự nâng cao địa vị của họ; chỉ nhìn cách Trương Thành gọi Vân Diệp là thấy. Từ “nhóc con”, “thằng nhóc thối”, đến “Vân lang quân”, “công tử”, cách xưng hô cứ mỗi lần lại được nâng lên theo mức độ hiểu biết của hắn về Vân Diệp. Làm tướng hay làm tể tướng? Họ cũng dám nghĩ thật. Vân Diệp âm thầm bật cười. Có vị tướng hay tể tướng nào còn không nhận đủ mặt chữ chứ? Thời Trinh Quán là thời đại nhân tài khắp nơi. Với một kẻ mù tịt chuyện quan trường như mình, gặp Lý Nhị, Phòng Huyền Linh, Đỗ Như Hối hay Trưởng Tôn Vô Kỵ thì thuần túy là tự tìm đường chết; bị người ta bán đi còn giúp họ đếm tiền là chuyện chắc như đinh đóng cột. Thương nhân ư? Hạng người thấp kém đến cả gấm vóc cũng không được mặc. Trong vương triều phong kiến, nhiều tiền chẳng phải phúc, mà chỉ biến mình thành con lợn béo chờ bị làm thịt.