Sáng sớm, Trường An yên tĩnh và thanh nhã, cả thành chìm trong màn sương khói xanh nhạt, tựa thiếu nữ e thẹn. Cổng các phường lần lượt mở ra, người người tốp năm tốp ba bước khỏi nhà, bắt đầu một ngày mới.
Tiếng đinh đinh cả đêm không ngớt ở phường Chiêu Quốc. Lão Thuyên quệt mồ hôi trên mặt, rót một bát trà nguội từ ấm rồi ngửa cổ uống cạn. Nước trà thô lạnh buốt khiến lão rùng mình, cơn buồn ngủ lập tức tan biến. Lão mò trong ấm lấy một miếng gừng bỏ vào miệng nhai ngon lành. Còn chưa đến giờ ăn, vợ con vẫn đang ngủ; đêm qua họ cũng mệt quá rồi. Lão Thuyên ngó đống than củi ở góc tường, viên nào viên nấy cỡ quả óc chó, đều tăm tắp. Đây là loại than gỗ cứng tốt nhất, nổi tiếng cháy lâu, chỉ có điều quá đắt. Nếu việc buôn bán không đắt hàng đến thế, có thế nào lão cũng chẳng dám dùng thứ than tốt này. Trong sân đặt ba chiếc lò kiểu mới nhất, là thành quả của lão và đồ đệ sau một đêm làm việc; hôm nay sẽ có người đến lấy. Tiền công mỗi lò ba trăm văn, cộng thêm tiền sắt tổng cộng những năm trăm văn! Trước kia, lão phải đóng mấy chục con dao bếp, đinh cửa, làm quần quật mới kiếm nổi năm trăm văn. Giờ đây, công việc một đêm đã bằng thu nhập cả tháng ngày trước, lại chẳng lo không bán được. Lão lấy từ chiếc hộp nhỏ giấu dưới đe một tờ giấy tiên. Đó là loại giấy tốt, nhà giàu dùng viết thư, viết thiếp, dày dặn, khó rách. Trên giấy chẳng biết dùng bút gì vẽ đủ kiểu lò: nhìn từ trên xuống, nhìn ngang, nhìn cả từ dưới lên, thậm chí còn có hình cắt bổ chiếc lò. Trên đó đầy chữ, lão Thuyên không biết chữ, nhưng giờ đã có thể đọc thuộc làu, không sai một chữ. Từng chữ một đều do lão phu nhân nhà họ Vân dạy. Đánh sắt cả đời, lão chưa từng thấy bản vẽ nào như thế. Hiểu được bản vẽ thì thợ rèn ngốc cũng chế ra được lò. Đây là bảo bối truyền gia, chỉ được đưa cho Thuyên Trụ; mấy đứa con khác cho thêm ít tiền là xong. Nghĩ đến đây, trong ngực lão nóng ran. Người nhà họ Vân thật tử tế! Năm xưa chỉ vì thấy nhà hàng xóm góa phụ côi nhi nên giúp đỡ đôi chút, nào ngờ báo đáp đến nhanh, đến dồn dập như vậy. Đây là đường sống cho mấy đời nhà lão Thuyên! Hầu gia Vân học được bản lĩnh từ lão thần tiên, mà vị thần tiên ấy tên gì nhỉ?
Người có cùng suy nghĩ với lão còn có Tôn Vượng ở tiệm thiếc bên cạnh. Hắn nằm mơ cũng không ngờ thiếc có thể cán ra như cán mì. Tuy chẳng bền bằng thứ được búa đập ra, nhưng cán thiếc nhanh lắm: chỉ cần đổ nước sắt vào phễu, hai người đẩy tời, giữa hai trục cán sắt sẽ dần dần ra tấm thiếc. Sửa mép một chút là có ngay tấm thiếc tốt. Chụp nó lên nón sắt rồi gõ cho cuộn lại thành một ống sắt dài ba thước, miệng trên hơi rộng hơn, chẳng tốn bao công. Giờ lò sắt của phường Chiêu Quốc bán khắp Trường An, ống khói bằng thiếc đương nhiên không thể thiếu. Thêm một chiếc ấm nước bằng thiếc to tướng, cả nhà lúc nào cũng có nước nóng, thật sung sướng. Hôm qua, lão phu nhân nhà họ Vân nói trong phủ muốn tìm người hầu cho mấy cô tiểu thư. Con gái nhà hắn sắp mười tuổi, không biết có thể đưa vào phủ làm nha hoàn không. Người nhà họ Vân hòa nhã, trong nhà lại toàn phụ nữ trẻ con; nghe nói người hầu nhà họ Vân mỗi ngày ăn ba bữa. Con bé vào đó đúng là được hưởng phúc. Vài năm nữa, khi nó lớn tuổi, dựa vào tình láng giềng lâu năm, nhờ lão phu nhân tìm cho nó một nhà chồng khá giả. Với lại, con bé hầu hạ tiểu thư trong hầu phủ, được rèn giũa mấy năm, chẳng phải tốt hơn làm đứa con gái hoang dại ở nhà nghèo sao?
Phường Chiêu Quốc chưa bao giờ nhộn nhịp đến thế. Ai nấy đều bận túi bụi. Hầu gia Vân đã dặn: người nhà biết là được, đừng đi khoe khoang khắp nơi; kiếm tiền thì cứ âm thầm mà làm, không được nổ súng. Tuy chẳng hiểu “nổ súng” nghĩa là gì, nhưng ngậm miệng thì ai cũng làm được. Quan phường Chiêu Quốc đích thân canh ở cổng, người không liên quan tuyệt đối không được vào, còn cảnh cáo dân trong phường: có họ hàng đến thì cứ ra cổng nói chuyện, muốn trọ lại thì sắp xếp vào khách điếm, không được dẫn vào phường.
Một trăm bảy mươi lăm hộ trong cả phường hợp thành dây chuyền sản xuất sơ khai nhất: thợ rèn làm lò, thợ tán đinh làm ống khói, thợ nề mua bột than chẳng ai thèm lấy, trộn với bùn sét làm bánh than. Bánh than tổ ong ư? Với Vân Diệp thì chẳng có gì khó.
Phu nhân họ Trình dẫn cô Vân mấy hôm nay hết sang nhà này lại ghé nhà khác, chẳng mấy chốc đã thân thiết với các phu nhân, tiểu thư trong nội trạch; tiện thể rao bán lò than. Loại lò không khói này lập tức lan khắp Trường An, Đại Đường, chẳng ai muốn dùng chậu than nữa. Người đẹp nào muốn sáng ngủ dậy mà lỗ mũi đầy tro than. Các cụ ông quây quanh lò, hâm một bình rượu chua, nướng đôi chiếc bánh bột, đắc ý ngắm tuyết lớn ngoài trời, thỉnh thoảng kể điển tích “tuyết lớn báo năm được mùa” để dụ cháu nhỏ. Các bà nội trợ thích nhất là nước trên lò lúc nào cũng nóng, chẳng còn lo giặt giũ nấu nướng khiến tay cóng đến đỏ tấy. Mà bánh than cũng không đắt.
Vân Diệp hơi phiền muộn, nhìn khói than lơ lửng phía trên Vân phủ nhuộm bầu trời sau trận tuyết thành một màu bẩn thỉu, lòng cứ thấp thỏm không yên. Không biết mấy chuyên gia bảo vệ môi trường đời sau có lấy mình làm tấm gương xấu không?
Đám bé gái chơi đùa trên chiếc giường đất lớn trong phòng anh trai, làm tấm đệm da cừu non cô vừa trải xong rối tung cả lên. Tiểu Nha đeo mặt nạ khỉ, cầm chổi lông gà đuổi giết yêu tinh chuột do Tiểu Tây đóng. Tiểu Bắc không chịu đeo mõm lợn, nhất quyết đòi đổi vòng Càn Khôn với Tiểu Đông. Đại Nha ngoan nhất, đôi tay nhỏ cầm kim chỉ, đang học chị Nhất Nương may quần áo. Quần áo của anh trai đều là kiểu bó sát, chẳng cần áo rộng tay dài; đã không ấm lại còn tốn vải. Làm hai bộ kiểu đó thì đủ cho Vân Diệp làm ba bộ. Thật chẳng hiểu nổi, vật chất rõ ràng còn chưa dư dả, sao không chịu động não, dùng ít vải đi? Nhà họ Vân đã không quấn khố nữa, nhà họ Trình cũng thôi dùng thứ đó; có lẽ nhà họ Ngưu, cả Đông cung cũng không dùng nữa. Thế mới chứng minh người xưa tiếp nhận cái mới cũng giỏi lắm chứ.
Phường Chiêu Quốc chỉ là nơi Vân Diệp nhất thời nổi hứng dựng lên làm điểm thí nghiệm, tiện thể kiếm ít tiền tiêu cho nhà mình. Hàng xóm chỉ kiếm chút tiền công lao động mà thôi. Ban đầu Vân Diệp định trả mỗi người ba mươi văn một ngày, đã cảm thấy lòng dạ mình nhân hậu đến mức có thể đem đốt làm than. Hàng xóm không chịu, Vân Diệp tưởng họ chê ít, định tăng thêm mười văn, nào ngờ bà con lại nghĩ nhà họ Vân đang làm từ thiện, lòng tự trọng không cho phép. Họ nói tiền công mà quá hai mươi văn thì thà đi ăn xin chứ không nhận của bố thí.
Trả tiền công cao hơn mà còn phải xin lỗi ư? Hầu gia Vân tức giận phất tay áo bỏ đi. Dân trong phường thắng lợi, reo hò vang trời. Một dây chuyền sản xuất lò than có thể nuôi sống một trăm bảy mươi lăm hộ, số người làm lên đến hơn sáu trăm, chưa kể thợ rèn, thợ tán đinh, thợ đồng tự mở cửa tiệm. Cuộc sống giản dị tạo ra việc làm giản dị. Những dân thành thị tổ tiên đã sinh sống trong Trường An từ bao đời, những người vô sản đầu tiên, làm công việc cực nhọc nhất trong thành phố mà chẳng nhận được sự tôn trọng đáng có. Họ không có đất; chế độ phân chia đất đai mới ban hành đầu thời Đường lại quên mất riêng họ. Chế độ thợ hộ đáng sợ, sự kỳ thị thương nhân kinh khủng. Không được làm công, không được buôn bán, cũng chẳng thể làm ruộng. Họ chỉ có thể tồn tại như một tầng lớp phụ thuộc. Đó là lý do nhà Tôn Vượng chẳng thiếu miếng ăn cho con gái, vậy mà hắn vẫn khăng khăng đưa con bé vào Vân phủ.
Đầu lĩnh thị vệ của Lý Nhị là một người rất tốt bụng, họ Lưu, tên là Hiến. Tính tình hào sảng, ông bảo Vân Diệp cứ gọi mình là Lưu Nhị. Thân thế không rõ, trải nghiệm cũng chẳng rõ, còn bí hiểm hơn cả Vân Diệp. Một buổi sáng, ông ta xách nửa cái đầu heo hớn hở xông đến Vân phủ, nghe đâu muốn bàn cho ra nhẽ một chủ đề kỳ bí: vì sao người Hán bị rút máu mà không chết, còn người Khương bị rút máu thì chết.
Vân Diệp thật sự không muốn bàn chuyện rút máu. Bản thân cậu cũng chỉ biết lơ mơ, sao làm thầy người khác được, nhất là một tay lang băm trông như đồ tể thế này? Lưu Nhị tự nhận cực kỳ hứng thú với y học; năm xưa trên chiến trường, ông ta nghiên cứu cơ thể người không ít. Có lần, ông dùng hoành đao mổ phanh một người ra, nghiên cứu suốt ba ngày, đến khi ấy người kia mới chết. Ông tò mò không biết đám não trắng nhầy nhụa trong đầu dùng để làm gì. Trong tim toàn ống lớn ống nhỏ, sao lại giúp người ta nhớ được bao nhiêu chuyện? Rốt cuộc suy nghĩ của con người nằm ở đâu? Hỏi xong, ông nghiến hai tay, xé toạc nửa cái đầu heo, mỗi người một nửa làm món nhắm rượu.
Không nghi ngờ gì nữa, đôi tay ấy từng chạm vào não, cũng từng móc tim người; giờ lại cầm đầu heo. Vân Diệp cố nhịn buồn nôn, lặng lẽ chuyển chủ đề. Cậu đâu phải kẻ biến thái, vừa bàn chuyện não người với ông ta vừa dùng đũa gắp óc heo ăn sao? Cậu kể cặn kẽ cho ông nghe thế nào là khủng bố tâm lý, rồi lấy một ví dụ nhỏ: trói một người vào cột, không cho hắn nhìn thấy tay mình; rạch một đường trên cổ tay, nhưng đừng rạch đứt da, rồi bảo hắn rằng ngươi đã cắt đứt mạch máu, máu đang chảy không ngừng, một canh giờ nữa sẽ cạn sạch. Bên cạnh đặt thêm một cái thùng gỗ, đục một lỗ nhỏ để nước nhỏ xuống chậu đồng, bảo hắn đó là tiếng máu của hắn nhỏ vào chậu. Khi nước trong thùng chảy hết, người này chắc chắn sẽ chết. Thực ra trên người hắn chẳng có lấy một vết thương. Đó là khủng bố tâm lý; chính hắn đã giết chết mình.
Lưu Nhị cảm thấy mình đã có thể xuống núi, vì đã kế thừa được một phần học vấn của bậc cao nhân. Giờ ông sẽ về ghi chép lại, truyền cho con cháu, để tiếng thơm lưu truyền muôn đời.
Tiễn ông ta đi, Vân Diệp cười rồi trở về hậu đường chơi tiếp với các em gái. Có điều cậu không biết rằng, lúc cậu sắp đi ngủ, Lưu Nhị đang bẩm báo với Lý Nhị,
“Khải tấu bệ hạ, những gì Lam Điền hầu nói không sai chút nào. Cả ba tên phạm nhân đều đã chết, trên người không có lấy một vết thương.”