Lão Trình đã ngây người. Có nằm mơ lão cũng chẳng ngờ trên đời lại có người nghiên cứu những thứ này, miệng há hốc, không thốt nên lời.
Thấy lão Trình ngẩn người, Vân Diệp vội lay cánh tay lão. Lúc này lão Trình mới hoàn hồn, không khỏi hỏi: “Còn dạy những gì nữa?”
“Số học, vật lý, hình học, vẽ kỹ thuật cơ khí, vẽ bản đồ, đúc kim loại, vân vân, toàn những môn học vặt vãnh.” Vân Diệp một hơi kể hết những kiến thức đã học ở trường.
“Làm muối thuộc môn học nào?”
“Vật lý. Chỉ cần hòa tan, lọc, khử độc, làm bay hơi, kết tinh đơn giản là làm ra muối. Tóm lại, vật lý là môn học nghiên cứu quy luật của vạn vật trời đất. Đợi sau này cháu lần lượt trình bày cho bá bá xem.”
“Lão phu xem được sao? Sư môn của cháu chẳng lẽ không có giới hạn gì về chuyện này ư?”
“Học vấn, học vấn, phải vừa học vừa hỏi. Một người thì làm được gì? Khi dạy ta, ân sư đã bảo rằng một khi có cơ hội, ta nhất định phải truyền bá học vấn trong môn phái ra khắp thiên hạ. Loạn lạc trong thiên hạ vừa chấm dứt, chính là lúc bắt đầu dùng văn trị. Bao năm binh đao, văn hóa Hán của ta đã thất truyền chẳng biết bao nhiêu. Đó đều là tâm huyết của người trước, là tài sản của người sau, sao không khiến người ta đau lòng cho được? Ta nào dám giữ làm của riêng.”
“Lão phu là kẻ thô lậu, chẳng ưa đám hủ nho suốt ngày chi, hồ, giả, dã. Nhưng với bậc đại gia thật sự có học vấn, lão phu không dám mảy may bất kính. Trong thành Trường An cũng có mấy vị, đợi về rồi lão phu dẫn cháu đến thăm, xin họ chỉ giáo. Nể mặt lão Trình, họ nhất định sẽ dạy bảo cháu. Lão Trình ta chờ ngày học vấn của cháu thành tài. Cháu đã học toán, vậy gọi mấy vị tham mưu trong quân đến thử xem cháu học đến mức nào, được chứ?”
Thấy lão Trình định thử tài mình, Vân Diệp thầm cười. Ở thời Đường mà “ba giếng khúc”, “gà thỏ cùng lồng”, “Hàn Tín điểm binh” đều được xem là bài toán cực khó thế này, Vân Diệp chẳng tin có bài toán nào làm khó được mình.
“Bá bá cứ gọi thêm vài vị, chuẩn bị thêm mấy câu đố khó cũng chẳng sao, tốn công một chút cũng không hề gì. Tiểu điệt vẫn chưa ăn cơm.”
Thấy Vân Diệp ngạo nghễ như thế, Trình Giảo Kim hiếm khi không nổi giận. Lão tiện tay móc từ trong ngực ra một miếng ngọc bội. Phỉ thúy xanh ư? Vân Diệp chỉ liếc mắt đã nhận ra đó là phỉ thúy xanh có nước ngọc cực tốt; ở đời sau, không có vài chục triệu thì đừng hỏi giá. Cậu cố nuốt nước miếng, hỏi: “Bá bá định tặng cho tiểu điệt ạ?” Vừa nói, cậu vừa định đưa tay lấy, nhưng lão Trình đã rụt tay về, nhét ngọc bội vào ngực. “Muốn à? Thắng được ba vị tham mưu thì nó là của cháu.” Nói xong, lão vén rèm trướng bước ra ngoài.
Cuối cùng Vân Diệp cũng không phải quỳ nữa. Tư thế quỳ ngồi ban nãy suýt lấy mạng cậu; đùi đau nhức vô cùng, mông căng tức như thể to thêm hai vòng. Cậu cẩn thận duỗi chân ra, ngồi xuống, gắp một miếng thịt kho bỏ vào miệng, nhai ngon lành. Không ngờ lại là thịt bò. Chẳng phải thời Đường giết bò sẽ bị xử phạt sao? Sao lão già này lại có thể tùy tiện giết bò như thế? Nghĩ lại thì chắc chẳng kẻ nào không biết điều đến doanh trại Tả Vũ Vệ bắt người phạm tội giết bò đâu. Ăn mấy miếng thịt bò, hai miếng thịt dê chín, thêm nửa cái đùi hươu, Vân Diệp lập tức cảm thấy cuộc đời đẹp biết bao. Cậu ôm ấm trà tu ừng ực nửa ấm. Trà thời Đường là trà tươi, còn được nghiền thành bột, mùi cỏ tanh xộc thẳng lên óc. Cậu cố nuốt xuống, coi như bổ sung vitamin. Lão Trình vẫn chưa về, Trình Xử Mặc cũng chẳng thấy bóng dáng đâu. Chán quá, Vân Diệp gối tay nằm trên tấm thảm, chẳng mấy chốc đã ngủ thiếp đi.
Vân Diệp nằm dang chân dang tay trên thảm, tiếng ngáy lúc đứt lúc nối, thỉnh thoảng còn lẫn cả tiếng thút thít. Chẳng biết mơ thấy chuyện gì mà mặt đầy nước mắt. Trình Xử Mặc khẽ bước vào, thấy bộ dạng ấy của Vân Diệp thì lắc đầu, rồi nhẹ tay vén rèm trướng đi ra ngoài. Ngoài trướng có một văn sĩ trung niên đang khoanh tay, vẻ mặt đầy kiêu ngạo. Vốn dĩ ông ta đã không vui khi Trình Giảo Kim bắt mình đấu với Vân Diệp. Ông ta tự nghĩ mình đã nghiên cứu toán học gần hai mươi năm, vậy mà giờ lại phải so tài với một hậu sinh còn hôi sữa. Nếu không phải đại tướng quân ra lệnh, ông ta đã phất tay áo bỏ đi từ lâu. Đã hạ mình đến đây chỉ điểm cho thằng nhóc này, vậy mà nó lại ngủ khò khò, thật chẳng ra thể thống gì. Trình Xử Mặc nhìn khuôn mặt xanh mét của văn sĩ trung niên, trong lòng không vui. Huynh đệ mình ngày đêm làm muối cho cả quân doanh, hôm nay còn đi hơn sáu mươi dặm đường; một đứa bé mới mười bốn, mười lăm tuổi ngủ thiếp đi thì có gì thất lễ? Khoảng thời gian này huynh đệ mình khổ sở biết bao, chẳng thấy sao, ngủ rồi mà còn rơi nước mắt đấy. Một kẻ thư sinh chua ngoa như ông, ngoài viết lách tính toán ra thì còn bản lĩnh gì? Nghĩ đến đó, sắc mặt Trình Xử Mặc càng khó coi.
“Hiệu úy, tên nhóc này thật vô lễ, giả vờ ngủ để trốn khảo hạch. Ban đầu tại hạ còn định chỉ điểm cho nó, xem ra gỗ mục không thể đẽo gọt. Tại hạ xin cáo lui!” Văn sĩ trung niên chẳng buồn để ý vẻ mặt âm trầm của Trình Xử Mặc, cứ thế chắp tay đầy ngạo nghễ, định lui xuống.
Trình Xử Mặc đưa tay túm lấy tay áo văn sĩ: “Tiên sinh Hoàng, xin hãy bình tĩnh. Đại tướng quân đã hạ lệnh rồi, tiên sinh cứ ở lại thì hơn.”
“Tên nhóc này vô lễ, tài đức hẳn cũng chẳng có bao nhiêu; một đứa nhà quê mà cũng xứng bàn chuyện toán học sao? Từ ngày búi tóc đi học đến nay, ta là Hoàng Chí Ân đã trải qua bao gian truân mới được bái lão tiên sinh Lưu ở Quốc Tử Giám làm thầy. Nghiên cứu suốt bảy năm, ta mới chỉ hơi hiểu được đôi chút về toán học. Cầu học chẳng dễ dàng gì. Nể mặt Đại tướng quân, Hoàng Chí Ân ta mới miễn cưỡng nhận lời, vậy mà lại phải chịu nỗi nhục lớn thế này. Hoàng mỗ xin cáo từ!” Trình Xử Mặc lấy Đại tướng quân ra nhắc nhở, nhưng Hoàng Chí Ân chẳng thể kìm nén cơn giận thêm nữa, phất tay áo bỏ đi. Vừa quay người, ông ta đã nghe thấy một giọng nói uể oải vọng đến.
“Học bảy năm, quả thật không dễ. Ngươi biết giải Cửu Cung cách không? Biết cách dùng dây đo giếng chứ? Có biết phép tính Câu Cổ không? Thái Sơn cao bao nhiêu? Hoàng Hà mang theo bao nhiêu cát?”
Hoàng Chí Ân không thể tin nổi, nhìn Vân Diệp đang tựa bên cửa lều, run giọng nói: “Hai, bốn làm vai; sáu, tám làm chân; trái bảy, phải ba; đội chín, đạp một—đó là cách giải đúng Cửu Cung. Không biết giếng sâu bao nhiêu, dây dài bao nhiêu; gập ba lần thả xuống giếng thì còn thừa bốn thước, gập bốn lần thì còn thừa một thước. Giếng sâu tám thước, dây dài ba mươi sáu thước. Thiên Câu Cổ trong 《Cửu Chương Toán Thuật》 nói: cạnh góc vuông ba, cạnh đáy bốn, cạnh huyền năm. Ta biết thế là thế, nhưng chẳng hiểu vì sao lại như vậy. Thái Sơn cao bao nhiêu? Hoàng Hà cuốn theo bao nhiêu cát? Trời mới biết.”
“Trong thiên hạ chẳng có gì là không thể đo lường. Lấy bóng núi để đo độ cao của núi, dùng đấu nước để ước lượng Hoàng Hà, tiên sinh không biết sao? Theo chỗ Vân Diệp biết, có đến hơn năm trăm cách chứng minh phép Câu Cổ. Học được thì phải vận dụng linh hoạt, bằng không học để làm gì?”
“Sao ngươi biết được? Sao ngươi lại biết? Quốc Tử Giám giữ kín không cho người ngoài xem, ta chỉ nghe ân sư nhắc qua, vậy mà ngươi biết tường tận đến thế, là lẽ gì?”
“Cao thủ toán học trong thiên hạ nhiều biết bao, sao ngươi chỉ biết mỗi Quốc Tử Giám? Giải được Cửu Cung thì giải được Thập Lục Cung không? Giải được Tam Thập Nhị Cung không? Ngươi biết một nguyên, hai nguyên, vậy có biết ba nguyên, nhiều nguyên không? Vài câu đố vui mà các ngươi đã xem như báu vật, giữ kín không cho người ngoài biết, thật buồn cười làm sao. Những bài toán kiểu này chỉ là trò chơi hồi nhỏ của ta. Ếch ngồi đáy giếng mà ngông cuồng đo trời rộng bao nhiêu, thật đáng cười.”
Hoàng Chí Ân chỉ cảm thấy trong tai ong ong. Những điều Vân Diệp nói, có thứ chỉ nghe kể trong truyền thuyết, có thứ thì chưa từng nghe qua. Ông là người trong nghề, biết Vân Diệp không hề nói bừa. Đừng nói đến ông, e rằng ân sư có mặt ở đây cũng chẳng khá hơn ông là bao.
Vân Diệp lững thững đến trước mặt Hoàng Chí Ân, nhặt một cành cây, tiện tay vẽ xuống đất hình vuông tròn câu cổ cùng hình vuông mở rộng câu cổ, rồi vứt cành cây đi, phủi bụi trên tay, hờ hững nói: “Hôm nay tại hạ thất lễ trước, hình vuông tròn câu cổ của bậc tiên hiền Triệu Sảng, hình vuông mở rộng câu cổ của gia sư, cứ tặng ngươi vậy, coi như tạ lỗi.”
Tâm trí Hoàng Chí Ân đã chẳng còn bận tâm chuyện Vân Diệp vô lễ nữa. Ông nằm rạp dưới đất, miệng lẩm nhẩm, ngón tay viết viết vẽ vẽ, nào còn để ý Vân Diệp và Trình Xử Mặc đang làm gì.
Trình Xử Mặc vỗ mạnh vào lưng Vân Diệp: “Đúng là huynh đệ của ta, ta biết ngay đệ chẳng thua đám mọt sách ấy mà. Quả nhiên là vậy! Trong quân không cho uống rượu, bằng không huynh đệ ta phải say một trận mới thôi.”
Vân Diệp xoa vai, vẻ mặt đầy oán trách. Hai cha con nhà này, một người đánh mông, một người vỗ vai, chẳng hề quan tâm người ta chịu nổi hay không. Chàng vội chặn bàn tay lại đang định vỗ xuống; vỗ nữa là rã rời mất.
“Huynh đệ, tiểu đệ đi đường suốt buổi sáng, người ngợm hôi mùi mồ hôi, giờ mà gặp Trình bá bá thì thật thất lễ. Để tiểu đệ tắm rửa thay đồ rồi hẵng tính.” Đến lúc này Vân Diệp mới thấy mông đau như bị kim châm; cái tát của lão Trình đâu phải ai cũng chịu nổi. Vân Diệp đang xoa mông, Trình Xử Mặc thì đầy vẻ đồng tình, nom bộ cái tát ấy mình cũng ăn không ít. “Đi cùng đi. Ngày nào không tắm là ta thấy cả người khó chịu. Lạ thật, trước kia ở kinh thành, mẹ ta phải cầm chổi lông gà đuổi ta đi tắm, giờ chẳng ai ép nữa, ta lại thấy không tắm thì khó chịu. Thế là cớ làm sao? Chẳng lẽ ta là con lừa da dày, đánh thì không đi, quất roi lại lùi?”
“Đây là chuyện thói quen thôi. Một người chỉ cần mười lăm ngày là có thể hình thành một thói quen. Không tin à? Đệ tìm một con lợn, mỗi ngày trước khi cho ăn cứ gõ vào máng một cái. Hơn mười ngày sau, dù đệ không cho ăn, chỉ cần gõ máng, lợn cũng sẽ chạy tới.”
“Chuyện này kỳ diệu thật đấy. Nếu ta gõ vào bát cơm của đệ, hơn mười ngày sau, đệ có nghe tiếng là chạy tới chỗ ta không?”
Hai huynh đệ khoác vai nhau đi ra trướng sau tắm rửa, chuyện ấy tạm không nhắc đến. Đại tướng quân Trình ngồi trong trướng chính, đợi mãi vẫn chẳng thấy người, trong lòng thầm nghĩ: Chẳng lẽ thằng nhóc kia thật sự có tài học? Lão không đích thân đến khảo nghiệm, cũng là muốn chừa cho Vân Diệp vài phần thể diện. Không ngờ thằng nhóc này có thể đấu với Hoàng Chí Ân lâu đến vậy, giỏi thật! Hoàng Chí Ân cũng là người xuất sắc trong giới toán học ở kinh thành. Để giải quyết vấn đề hậu cần của đại quân, lão đã phải hạ mình tìm Lưu Tín mấy lần, lão già đáng chết ấy còn làm mặt lạnh với lão. Thật sự không tiện từ chối, lão mới sai Hoàng Chí Ân đến giúp. Hoàng Chí Ân quả nhiên không phụ danh tiếng, hậu cần trong quân đã trôi chảy hơn nhiều. Giờ Vân tiểu tử có thể so tài với hắn đến tận lúc này, quả là không dễ. Lão già này nhìn nhầm rồi. Một đứa trẻ mười bốn tuổi đã có thể đấu với người trung niên bốn mươi tuổi mà không hề lép vế; lớn lên rồi sẽ thành yêu nghiệt đến mức nào đây?
Nghĩ đến đây, lão Trình không ngồi yên được nữa, đứng dậy đi về phía trướng ngủ. Từ xa đã thấy một đám người vây quanh cửa trướng, nhưng im phăng phắc. Chúng quân sĩ thấy đại tướng quân đến, lập tức tản ra. Chỉ thấy Hoàng Chí Ân nằm sấp dưới đất, miệng lẩm bẩm, tay viết viết vẽ vẽ, khắp người đầy bụi đất, như đã nhập vào cơn mê loạn. Nhưng chẳng thấy bóng dáng Vân Diệp đâu. Lòng hiếu kỳ của lão Trình nổi lên. Lão giơ tay gọi thân vệ canh trướng ngủ tới, hỏi đã xảy ra chuyện gì, Vân Diệp đi đâu rồi. Người thân vệ ấy cũng từng theo Trình Xử Mặc đến mỏ muối, chứng kiến chuyện khai thác muối kỳ diệu, lại nghe chuyện Tề Thiên Đại Thánh, từ lâu đã khâm phục Vân Diệp sát đất. Anh ta chờ đại tướng quân hỏi mình mãi, bèn làm ra vẻ khinh khỉnh, kể đầu đuôi chuyện Vân Diệp chỉ dùng dăm ba câu đã khiến Hoàng Chí Ân phát điên.
Lão Trình liếc nhìn Hoàng Chí Ân vẫn đang nằm dưới đất tính toán không ngừng, dặn thân vệ che nắng cho hắn bằng một chiếc ô, lại chuẩn bị sẵn một ấm trà, rồi quay người trở về soái trướng. Vừa bước vào trướng, một tràng cười sảng khoái tột độ đã vang ra ngoài.