“Vì sao cậu ta bán hạt giống cho bệ hạ mà không dâng lên? Chẳng lẽ cậu ta không hiểu dâng tặng và bán đi mang ý nghĩa khác nhau một trời một vực sao? Nhà họ Vân quả thật thiếu tiền, nhưng có Trình Tri Tiết ở đây thì hẳn chưa đến mức cháy nhà đến nơi, cớ sao cậu ta lại nóng lòng nhắc đến chuyện tiền nong? Dâng cho bệ hạ chẳng lẽ không được ban thưởng ư? Dẫu là người tài đức xuất chúng, vừa mới đến đã vội bày tỏ giữa mình và bệ hạ chỉ có giao dịch, không có tình nghĩa, rốt cuộc là vì điều gì? Một thiếu niên mười lăm tuổi, ngay lần đầu giao thiệp với bệ hạ đã nói rõ lập trường của mình, e rằng còn có mưu đồ khác. Thiếp rất tò mò về thiếu niên này, mong được gặp cậu ta.” Trưởng Tôn hoàng hậu làm như không thấy cây quân thứ Lý Nhị bệ hạ đang mân mê trong tay, cũng chẳng buồn để tâm đến phương pháp luyện bách luyện cương mới, chỉ chăm chăm nắm lấy chữ “bán” mà phân tích. Bà và Lý Nhị là vợ chồng từ thuở thiếu thời, đã cùng nhau nương tựa suốt mười lăm năm, từ lâu đã hiểu nhau sâu sắc. Những lời Lý Nhị khó nói, bà có thể nói; những nghi vấn Lý Nhị khó nêu ra, bà có thể hỏi. Ngay cả khi vợ chồng thủ thỉ riêng với nhau cũng vậy.
Cây quân thứ đang xoay trong tay hoàng đế khựng lại đôi chút, rồi lại xoay nhanh hơn. Một lát sau, ông nắm chắc cán dao, lấy khăn tay trong ngực áo ra lau lưỡi dao. Đến khi lau sạch cây quân thứ không còn một hạt bụi, ông dùng khăn bọc nó lại, đặt vào hộp gỗ, rồi để hộp lên long án mới nói với hoàng hậu: “Người xưa có câu kẻ áo vải khinh cả vương hầu. Người có bản lĩnh thường ít nhiều chống đối lễ giáo. Từ nhỏ Vân Diệp đã nương tựa thầy mà sống, hẳn cũng nhiễm đôi chút khí chất thoát tục, không hợp với thế tục cũng là chuyện thường. Nói cho cùng, cậu ta cũng chỉ là một đứa trẻ, hoàng hậu lo xa rồi. Ngưu Tiến Đạt dâng lên trẫm lai lịch của Vân Diệp, rõ ràng muốn trẫm vỗ về tộc nhân họ Vân, để ân huệ xuất phát từ bề trên. Ông ấy mong trẫm ban ân cho Vân Diệp thông qua tộc nhân họ Vân, thu phục lòng cậu ta, khiến nhân tài phục vụ cho trẫm; cũng đã tốn không ít tâm tư. Thôi được, vẫn phải nể mặt Tri Tiết và Ngưu Tiến Đạt. Người đâu!”
Hoàng môn cầm phất trần nghe gọi liền bước vào, khom người chờ hoàng đế sai bảo.
“Truyền Bách Kỵ Ty thu nhận tộc nhân họ Vân, không được bỏ sót một ai, bất kể họ đang ở nơi nào. Ai thuộc nô tịch thì lập tức xóa bỏ, ai thuộc tiện tịch thì nâng lên một bậc; tất cả đưa đến đất phong của Bình An huyện nam. Ra lệnh cho Giám tạo Bộ Công xây phủ Bình An huyện nam theo quy chế bá tước, mọi khoản tiền lương do Nội phủ cung cấp, trước Nguyên đán phải hoàn thành.”
Sớm dâng sớ lên chín tầng trời, chiều đã bị giáng chức, đày đi tám nghìn dặm đến Triều Dương; một lời định đoạt hưng suy, ấy chính là hoàng đế. Vân Diệp không gặp phải bi kịch của Hàn Dũ. Vì thời hạn gấp rút, nhiệm vụ nặng nề, Giám tạo Bộ Công nhanh chóng triệu tập thợ thủ công cùng đủ loại vật liệu xây dựng. Ba ngày sau, một đội xây dựng năm trăm người tiến vào đất phong Bình An huyện nam, bắt đầu dựng phủ Vân giữa bao lời bàn tán xôn xao.
Năm nay Vân Hà thị đã sáu mươi mốt tuổi. Bà quấn mái tóc hoa râm bằng tấm vải gai xanh, ngồi trong căn nhà tranh gió lùa bốn phía, vội vã dệt mẻ vải gai mới. Quần áo của Đại Nha và Nhị Nha đã rách nát, nếu trước khi mùa đông đến không kiếm đủ lương thực, hai đứa trẻ gầy yếu ấy có thể sẽ không qua nổi mùa này. Thức trắng cả đêm qua làm người đàn bà già nua cạn kiệt chút sức lực cuối cùng. Bà cắt bỏ nút rối trên tấm vải vừa dệt, thở dài: đúng là già rồi, chẳng còn dùng được nữa, mắt ngày càng kém, sợi gai vừa se đã đứt. Bà cụ xoa bờ vai đau nhức, nhìn bài vị trên chiếc bàn gỗ rồi chậm rãi đứng dậy, tháo khăn trùm đầu, lần lượt phủi bụi trên các bài vị. Nam đinh nhà họ Vân đều ở đây cả. Bà vẫn nhớ rõ cảnh náo nhiệt thuở xưa trong đại trạch họ Vân. Chỉ sau một đêm, trời đất sụp đổ: cha chồng, chồng, bác cả, chú út đều nằm rạp trên đất, máu đỏ thẫm chảy khắp nơi. Đứa con trai cả gào khóc, lăn lộn trong vũng máu; vết đao dài trước ngực phun trào máu tươi, bà lấy tay bịt thế nào cũng không ngăn nổi. Bà trơ mắt nhìn con trai dần im bặt, nằm bất động. Nghĩ đến đó, tim Vân Hà thị vẫn đau như bị dao cứa. Trong mắt bà chẳng còn nước mắt, bao năm qua đã khóc cạn rồi. Ba nhà chỉ còn lại những đứa con nhỏ bị què chân; đáng tiếc chúng chỉ để lại hai đứa cháu gái bé bỏng rồi cũng lìa đời. Ác mộng chưa dứt, cô con gái đã đi lấy chồng cũng bị nhà chồng ruồng bỏ. Nếu không còn hai đứa cháu nhỏ cần bà nuôi nấng, Vân Hà thị đã chẳng muốn sống nữa, đã muốn rời khỏi thế gian tàn khốc này từ lâu. Không còn hy vọng nối dõi tông đường, chẳng nhà nào chịu cưới con gái nhà họ Vân. Ngay cả khi triều đại mới đã lập, sao chổi vẫn là danh xưng dành cho tất cả phụ nữ họ Vân. Cơ nghiệp tổ tiên để lại ở Lam Điền bao năm qua cũng bị quan lại, nhà giàu và tá điền chiếm gần hết. Không ai thương xót nhà họ Vân, không ai muốn cưới con gái họ Vân, đến quan phủ cũng ngoảnh mặt làm ngơ trước cảnh ngộ của họ, bởi nhà họ Vân là quân phản loạn; phản tặc vẫn là phản tặc, dù là triều trước hay triều này. Những người con gái đáng thương nhà họ Vân chỉ còn cách làm nô tỳ, hạ mình thành ca kỹ.
“Bà ơi, cháu đói rồi.” Giọng trẻ thơ khe khẽ kéo Vân Hà thị ra khỏi dòng hồi ức dài dằng dặc. Đại Nha và Nhị Nha ôm chân bà, ngước đôi mắt đen láy nhìn bà. Vân Hà thị bỗng thấy mình lại tràn đầy sức lực. Phải rồi, còn hai đứa nhóc cần bà nuôi kia mà.
Bà cúi xuống ôm lấy hai thân hình gầy guộc. Trong lòng chỉ toàn chua xót, nhưng dù thế nào cũng phải nuôi hai đứa nhóc này khôn lớn. Thầy bói từng nói hai đứa trẻ sinh ra đã có số phú quý; khổ đến mấy rồi cũng sẽ có ngày chịu hết, cửa ải khó khăn đến đâu rồi cũng sẽ qua. Nhà họ Vân ta chưa từng làm chuyện hại trời hại đất, dựa vào đâu mà đời đời phải chịu khổ nạn như vậy?
Giữa cõi trời cao xanh, dường như mọi chuyện đều đã có an bài. Đúng lúc Vân Hà thị đang khẩn cầu trời xanh cho mình sống thêm vài năm, để nuôi hai đứa trẻ khôn lớn, một đoàn kỵ sĩ khỏe mạnh hộ tống chiếc xe ngựa song mã từ đầu thôn tiến về phía nhà họ Vân. Xe dừng trước cửa nhà Vân Hà thị. Một lão bộc áo xanh hai tay nâng danh thiếp, gõ lên cánh cổng tre xiêu vẹo của nhà họ Vân.
Nghe tiếng gõ cửa, Vân Hà thị không biết là ai, bởi chẳng ai gõ cửa nhà họ Vân cả; thường người ta cứ xông thẳng vào. Bà đặt bó củi trong tay xuống, dẫn cháu gái ra ngoài.
“Lão nô phụng mệnh gia chủ, đến bái kiến Vân lão phu nhân.” Lão bộc nói xong, hai tay dâng danh thiếp lên.
Đã mười lăm, mười sáu năm Vân Hà thị chưa nhận danh thiếp lần nào. Lần trước có người gửi thiếp đến bái kiến là khi cha chồng và chồng bà còn sống. Bà nghi hoặc mở thiếp ra, thấy bên trên ghi “Bùi thị nhà họ Trình”, phía dưới đề phủ Lư Quốc Công. Vân Hà thị kinh ngạc: cớ sao phủ quốc công lại gửi thiếp bái kiến một bà lão góa bụa như mình? Bà vừa định nói họ gửi nhầm thiếp thì thấy một người phụ nữ đầu cài đầy châu ngọc bước xuống xe, đến trước mặt bà, cúi người hành lễ: “Thiếp là Trình Bùi thị, xin bái kiến Vân lão phu nhân.”
Vân Hà thị kinh ngạc đến há hốc miệng, chợt thấy Trình Bùi thị lấy từ trong tay áo ra một tấm thẻ gỗ, hỏi bà: “Lão phu nhân có biết vật này là gì không?”
Một tấm thẻ gỗ đào dài một tấc, rộng nửa tấc, dày một phân hiện ra trước mặt Vân Hà thị. Bà chộp lấy thẻ, lật ra xem, chỉ thấy bên trên viết: “Nam đinh họ Vân, Diệp.” Vân Hà thị nắm chặt tấm thẻ, bật khóc nức nở.