Tiếng mạt chược trong thành Trường An từ ngày xuất hiện đến nay chưa từng ngơi nghỉ. Từ hoàng gia, công khanh cho tới thương nhân, dân chúng, trò chơi đơn giản mà thú vị này chỉ chưa đầy một tháng đã lan khắp nơi. Ngụy Trưng lo lắng dâng sớ, nói mạt chược vừa ra đời thì văn võ đã mải vui chơi, lại còn làm bại hoại phong tục thiên hạ, cần phải cấm. Vân Diệp giơ cả tay lẫn chân tán thành. Dạo gần đây, vận mạt chược của hắn càng lúc càng tệ. Trình độ của Lý Uyên tiến bộ vượt bậc; số vàng khó khăn lắm mới thắng được mấy hôm trước lại quay về tay chủ cũ, còn bị ông cuỗm thêm không ít vàng nhà mình. Mấy hôm nay Lý Uyên cười rất sảng khoái, thỉnh thoảng lại hỏi người khác: “Tiểu Diệp Tử đâu rồi? Hai hôm nay sao cứ trốn lão phu thế? Gặp nó thì bảo một tiếng, bảy lạng vàng nó nợ lão phu cũng đến hạn trả rồi, ha ha ha!”
Thua tiền mạt chược với Lý Uyên thì thôi, nhà họ Vân còn chịu được. Chơi với Lý Nhị mới thật vô vị. Ba người nhà ông cùng Vân Diệp lặng lẽ ngồi quanh bàn đánh mạt chược, chẳng ai lên tiếng. Quân bài phải đặt cẩn thận, ngay ngắn, không được vứt lung tung. Đánh ra một quân rác mà hai vợ chồng họ không cần, họ liền nhìn chằm chằm vào ngươi với vẻ mặt quái dị; người không biết còn tưởng mình lạc vào cõi ma. Đổi được một quân bài tốt, Lý Nhị lại hài lòng hừ một tiếng, khiến Vân Diệp chỉ muốn lật bàn.
Đánh bài với Lý Nhị cùng lắm chỉ khó chịu một chút. Còn đánh với lão Trình, lão Ngưu và lão ngốc Uất Trì thì tốt nhất nên mặc giáp đội mũ, bất cứ lúc nào cũng có thể mất mạng. Bài bay qua bay lại trên bàn, chen lẫn những tiếng chửi rủa kiểu “đồ mẹ ngươi, đồ cha ngươi”. Vân Diệp muốn bịt tai mà không dám, vì còn phải dùng tai nghe tiếng gió. Đấy, một quân bài đang bay thẳng vào trán hắn. Hắn thuần thục đưa tay chộp lấy, đặt lên bàn. Bài đẹp! Sáu vạn, ù rồi!
Bà nội Vân ngày càng hiền từ. Rảnh rỗi hay bận bịu, bà cũng tăng tiền công cho gia nhân, nha hoàn, khiến cả nhà sôi sục khí thế. Đặc biệt là sáu thợ mộc được thuê riêng trong nhà, làm quên ngày đêm để kịp tiến độ.
“Đây là ba bộ của phủ họ Sài, đây là hai bộ của phủ Phàn công, đây là hai bộ nhà Thượng thư Lưu. Mạt chược nhà ta bán chẳng được bao lâu nữa đâu. Nghe nói Bác Nghệ Hiên đã có bài làm bằng ngọc rồi. Diệp nhi, con phải nghĩ cách, không thể cứ để đám người ngoài lấy phương thức của nhà ta kiếm chác mãi được. Còn có vương pháp hay không?”
Vương pháp ư? Cổ đông lớn của Bác Nghệ Hiên chính là hoàng hậu nương nương. Vương pháp là của nhà bà ấy. Dám nhắc vương pháp trước mặt bà ấy thì sẽ bị bắt ra đại lộ Chu Tước diễu phố thị chúng.
“Bà nội, vốn dĩ đây chỉ là món làm ăn một lần, bán được mấy bộ thì bán. Triều đình đã có ngôn quan nhìn mạt chược không vừa mắt, nói gì mà văn võ mải vui chơi, làm hỏng phong khí. Nhà họ Vân không đứng ở đầu sóng ngọn gió đó, Bác Nghệ Hiên nhảy ra lại là chuyện tốt, vừa hay thay nhà ta gánh tiếng xấu.” Có vài chuyện Vân Diệp phải giải thích rõ với người nhà. Bà nội xuất thân nhà nghèo, khó tránh khỏi tầm mắt hơi hạn hẹp.
“Không được nói là bán, nhà ta đều đem tặng. Mua bán là việc thương nhân mới làm, nhà ta không dính vào.” Bà nội luôn quên mất thân phận quý tộc hiện giờ của mình, từ lâu đã coi thường nhà họ Vân thuở trước. Bà thường lải nhải bên bài vị ông nội, có khi nói suốt nửa đêm; nếu ông nội còn sống, chắc sống không bằng chết. Giờ bà còn biết treo đầu dê bán thịt chó, chẳng lẽ đây cũng là môn bắt buộc khi nhập môn quý tộc?
Trong nhà mời một thầy đồ lớn tuổi, mấy cô em gái đều đang học. Thứ các cô học lúc này là “Bách gia tính”; tiếng đọc Triệu, Tiền, Tôn, Lý, Chu, Ngô, Trịnh, Vương vang lên sớm hơn mấy trăm năm.
Vân Diệp đáp: Nhà họ Lý ngươi ngồi thiên hạ được bao nhiêu năm đâu. Sư phụ ta nói cuốn sách này đã viết xong từ hai mươi năm trước rồi. Hơn nữa, họ Lý đứng đầu câu vì cần gieo vần bằng, thế còn chưa đủ cho ngươi vênh váo sao? Lải nhải gì mãi thế, thiên hạ rộng lớn lắm, ngươi tưởng nhà họ Lý có thể chiếm hết mọi lợi ích trên đời à?
Cô cô cất áo choàng lông của Vân Diệp đi, quần áo trên người hắn cũng đổi hết sang áo kép. Tháng hai ở Trường An gió mát trời trong, sáng nào cũng có chim nhỏ bắt đầu hót bên cửa sổ. Người đi đường trên phố thưa dần, nhà nhà đều bận chuẩn bị cày cấy mùa xuân. Tiền Thông đã đến trang trại từ sớm, lão Trang cũng dẫn sáu hộ vệ về đất phong trước để lo liệu chuyện an ninh. Ai nấy đều bận rộn, chỉ có Vân Diệp là nhàn rỗi. Lý Thừa Càn nói chàng chuẩn bị bắt đầu nghe chính sự, vừa khéo lấy Cục Cách Vật ra luyện tay. Cục Cách Vật hiện đang trong thời kỳ xây dựng, mọi việc rối ren: phải giao thiệp với đủ loại nhân vật, xử lý những chuyện vặt kỳ quái, còn phải để ý tiến độ sao chép đủ thứ tài liệu. Quan trọng nhất là phải dùng ít tiền làm được nhiều việc, điều ấy cần con mắt tinh tường và tài giao tiếp thuần thục. E rằng chẳng mấy ngày nữa Lý Thừa Càn sẽ khóc.
Suốt mùa đông, Vượng Tài lớn lên nhiều, cổ dài, bốn chân khỏe khoắn. Bộ lông nâu mọc ra từ đầu đông mượt mà như tơ lụa. Người giữ ngựa nói Vượng Tài đã mọc sáu chiếc răng sữa, có thể cưỡi đi những quãng ngắn. Nếu hầu gia muốn thử, ông ta sẽ thắng bộ yên cương cho Vượng Tài ngay.
Giọng ông ta hơi ngọng, thấy hầu gia nhìn miệng mình thì cười nói: “Mấy hôm trước đóng móng ngựa cho Vượng Tài, tôi không nỡ trói nó lên giá, nên để nó đứng rồi dùng dao gọt lớp sừng già trên móng. Kết quả…
Người giữ ngựa rất tận tâm. Vân Diệp ném cho ông ta một mẩu bạc, bảo đi tìm đại phu xem có cách nào lắp răng giả không, cũng chẳng biết có được hay không.
Vượng Tài không cần dây cương, Vân Diệp cũng chẳng muốn dùng dây buộc nó. Hai anh em lững thững ra khỏi phủ Vân. Lưu Tiến Bảo bị bà nội mắng, vội vàng chạy theo. Ra khỏi phường, Vượng Tài đi trước một mình, thỉnh thoảng dùng miệng ngậm tay áo Vân Diệp, như thể chê hắn đi chậm. Sắp thành tinh rồi.
Trên phố phường, Vượng Tài vẫn được chào đón như trước. Đám tiểu nhị đứng mời khách ở cửa tiệm từ xa thấy nó liền quay người chạy vào trong. Chẳng mấy chốc, một chậu rượu đặc ấm nóng thơm mùi hoa quế đã được đưa đến bên miệng Vượng Tài. Nó khoan khoái hít hà, để hơi rượu tràn vào mũi, say sưa một lúc, rồi đột ngột cắm cái mõm dài vào chậu. Như máy bơm hút nước, chỉ trong chớp mắt, cả chậu rượu đặc đã biến mất không còn dấu vết. Tiểu nhị dùng giẻ lau vắt trên vai hầu hạ đại gia Vượng Tài lau miệng, rồi thò tay xuống túi tiền dưới cổ nó, móc mười văn tiền ra, đếm từng đồng trước mặt Vượng Tài, cứ như trước mặt mình là một vị khách thực thụ. Đếm xong, hắn lại móc từ túi tiền ra hai đồng, bảo là cảm ơn Vượng Tài thưởng cho.
Toàn bộ quá trình hoàn toàn phớt lờ hầu gia Lam Điền đi bên cạnh cùng Lưu Tiến Bảo đang há hốc miệng. Một người một ngựa vui vẻ hoàn tất giao dịch. Tiểu nhị gãi bụng Vượng Tài hai cái, coi như dịch vụ thêm.
Đại gia Vượng Tài uống rượu xong, đi thêm vài bước rồi thò cái đầu to tướng vào một cửa tiệm treo rèm vải thô. Bên trong chẳng có tiếng hét kinh hãi; khách đang uống rượu cứ uống rượu, đang ăn cơm cứ ăn cơm, chẳng ai thấy lạ. Còn có hai người chào nó như chào người quen. Bà chủ tiệm khanh khách cười, bày một đĩa kẹo ra rồi đút từng viên cho Vượng Tài. Xong xuôi, bà lại lấy tiền từ túi tiền…
Ở đời sau, câu “trẻ không gạt, già không lừa” chỉ là chuyện cười. Còn ở đây, đừng nói người già trẻ nhỏ, đến một con ngựa cũng chẳng ai lừa. Ngay cả đám trẻ ăn xin bên đường cũng phải chăm chỉ vuốt lông, xoa bụng cho Vượng Tài rồi mới lấy hai đồng trong túi tiền mua bánh hồ ăn.
Vân Diệp nhận ra mình đã yêu cái thời đại không ô nhiễm này. Trong thời đại không cần khế ước, giữa người với người tràn ngập niềm tin; một lời đáng giá ngàn vàng, đúng là ngàn vàng thật! Trước kia, hắn từng lập ra những quy tắc chặt chẽ mà mình lấy làm tự hào, khiến mọi người ở Cục Cách Vật kính ngưỡng hầu gia như nước sông tràn bờ. Chẳng ai lo những điều khoản nghiêm ngặt sẽ trói buộc mình, cũng không một ai phản đối hầu gia. Khi ấy hắn còn tưởng mọi người sợ uy quyền của mình, giận mà không dám nói. Bây giờ nghĩ lại, hóa ra họ đang cười nhạo sự ngu ngốc của hầu gia Lam Điền; bắt người khác tuân theo những nguyên tắc vốn chỉ là thói quen thường ngày của mình, thật buồn cười biết bao. Có lẽ, có thể, đại khái, cũng có khi chính mình mới là nguồn ô nhiễm lớn nhất của triều Đại Đường. Vân Diệp bất giác nghĩ…
Sự xa hoa suốt cả mùa đông, những ngày tháng vô định, chẳng ra đâu vào đâu; bề ngoài có vẻ thành công, thực chất đầu óc mụ mẫm, xoay xở bên cạnh đám quyền quý, qua lại giữa vương công quý thích, ăn cắp tinh hoa của đời sau mà chẳng mảy may hổ thẹn. Từ bao giờ mình đã thành kẻ như vậy? Bao giờ mình mới có thể dốc lòng làm một việc, làm một việc thật sự có ích? Làm một việc của chính mình?
Trong cơn mơ màng, hắn đến phủ đệ của Tống Liêm. Ông lão đang dùng bữa, chỉ có cơm trắng, rau khô và một bát thịt.
Nhìn ông lão ăn cơm cứ như đang xem một cuốn sách giáo khoa về cách ăn: tao nhã, gọn gàng, nhịp nhàng. Ăn hết hạt cơm cuối cùng, miếng rau khô cuối cùng, ông đặt đũa xuống, dặn thị nữ để bát thịt ấy lại tối dùng.” Hầu gia Vân đến thăm, chẳng hay có điều gì chỉ giáo?” Ông lão ngồi quỳ ngay ngắn sau chiếc bàn thấp,
“Thưa thầy Tống, gần đây tiểu tử bỗng sinh lòng mơ hồ, không sao thoát ra được, đặc biệt đến xin thầy chỉ bảo.” Vân Diệp chẳng màng nỗi đau khi ngồi quỳ, cố nhẫn nhịn để thỉnh giáo.
“Ngươi đã theo học cao nhân ngoài thế tục, còn điều gì không hiểu mà phải cầu giáo lão phu?”
“Vì ở ngoài thế tục nên chẳng hiểu việc đời. Mấy hôm nay làm việc lộn xộn, tuy trong lòng muốn làm cho tốt nhưng đành chịu dòng đời cuốn trôi, chỉ có thể thuận theo sóng mà không tự chủ được. Gia sư từng nói, dù phải ở trong căn phòng tồi tàn cũng nên giữ vững bản tâm. Tiểu tử tự nhận chưa từng để lòng mình yếu mềm dù chỉ một chút, vì sao vẫn không thoát khỏi lạc lối? Là vì lẽ gì?”
“Rất tốt! Lão phu thấy ngươi tính tình phóng khoáng, vốn tưởng ngươi còn cần thời gian mới tự ngộ ra. Không ngờ chỉ vừa bước vào chốn phồn hoa, ngươi đã tỉnh ngộ, đáng mừng, đáng chúc!”
“Có gì đáng mừng ạ?”
“Trong lòng ngươi tự có tiếng chuông cảnh tỉnh ngân vang, giúp ngươi không sa vào đường ma. Như vậy còn không đáng mừng sao?”
“Tiểu tử phải quay đầu thế nào?”
“Ngươi đã quay đầu rồi, cần gì lão phu chỉ điểm.”
“Nam Sơn có thể đi được không ạ?”
“Lòng đã xa thì chốn ở tự nhiên thành hẻo lánh.” “Tiểu tử cũng đã trưởng thành, xin thầy Tống ban cho một tự.”
“Ngươi đa tài đa nghệ, lại thông hiểu trăm nhà. Khổng Tử nói: quân tử không phải đồ vật chỉ có một công dụng. Vậy lấy chữ Bất Khí làm tự đi!” Lão Tống suy nghĩ hồi lâu mới ban cho hắn chữ ấy.
“Tiểu tử xin đa tạ. Từ nay tiểu tử tên Vân Diệp, tự Bất Khí.”
“Quân tử không nên giống đồ đựng, chỉ có một công dụng. Quân tử phải gánh vác trọng trách trị quốc an bang. Đối nội có thể xử lý ổn thỏa mọi loại chính vụ; đối ngoại có thể ứng phó bốn phương, không làm nhục mệnh vua. Ngươi học rộng biết nhiều, có tài cán nhiều mặt, cái tên Bất Khí rất hợp với ngươi.”
Từ biệt lão Tống, hắn lẩm bẩm cái tự của mình: “Bất Khí, Vân Bất Khí, tên hay đấy. Khí là đồ đạc à? Thế cả tên chẳng phải là Vân không phải đồ vật sao?”
“Lão Tống, ta với ông không thù không oán, sao ông lại mắng ta?”