Từ trang viên nhà họ Vân đi về phía bắc có một con đường nhỏ lát đá xanh. Hai năm nay, xe ngựa xe bò lăn qua đã tạo thành một rãnh cạn, trên mặt đá còn phủ một lớp tuyết mỏng trắng như sương,
Rẽ vào con đường tắt chéo xuống, từ xa đã trông thấy hàng bách xanh rì bao phủ thư viện.
Khúc Trác giẫm lên lớp tuyết trơn trượt, cuối cùng cũng xuống tới cửa sau thư viện. Ngẩng đầu lên, hắn trông thấy hình kỳ lân và rồng cuộn khắc trên tấm biển cổng; bên tai lại vang lên tiếng đọc kinh thư ngân dài. Sau khi bước vào cửa, hắn không nhìn ngang ngó dọc, cũng chẳng liếc trái ngó phải, chỉ đi thẳng qua sân, mãi tới văn phòng của Vân Diệp chờ thầy tan lớp.
Văn phòng của Vân Diệp nổi tiếng là nơi gió mưa đều vào được, học trò thầy giáo đều vào được, chỉ riêng Ngụy Vương Lý Thái là không được vào. Vì thế Khúc Trác yên tâm ngồi xuống, tựa lưng vào ghế ngắm nghía căn phòng của Vân Diệp.
Căn phòng không lớn, từ trên xuống dưới đều quét vôi trắng, đơn giản thanh nhã. Bên trong kê từng hàng giá sách, trên giá chất đầy sách thành từng chồng; vừa bước vào đã ngửi thấy mùi giấy sách thanh tao. Phía tây ngăn thành một gian nhỏ, treo rèm vải thô màu lam dày dặn. Cạnh cửa sổ đặt một chiếc bàn sách rộng, một ống bút bằng ngọc chạm trổ tinh xảo, một giá bút ngọc cùng một cặp chặn giấy bằng ngọc, tất cả đều là vật Vân Diệp yêu thích. Ngoài những thứ ấy ra thì chẳng còn đồ bày biện nào khác; không thấy một quyển sách hay tờ giấy nào, bốn bức tường cũng chẳng có tranh thủy mặc hay câu đối nào, chỉ có bức bản đồ cương vực Đại Đường kỳ lạ treo trên tường phía tây.
Mỗi lần tới đây, Khúc Trác đều không khỏi nghĩ: những văn nhân học sĩ treo đầy sách vở, câu đối trên tường, phần lớn có lẽ chỉ là đám bao cỏ làm bộ phong nhã. Người thật sự có học vấn như thầy Vân Diệp thì tài năng chẳng phô ra ngoài, cứ cất trong bụng mình, cần gì phải treo lên tường dọa người.
Ngoài cửa sổ vang lên tiếng chuông. Vân Diệp kẹp một quyển sách dưới nách, tay cầm một cây thước gỗ cùng một chiếc ê-ke thật lớn, vội vã từ bên ngoài bước vào. Vừa đặt đồ xuống, Khúc Trác đã lập tức nâng ấm trà nóng vừa đủ, không lạnh không bỏng, đưa tới.
Vân Diệp cười nhận lấy trà, ngậm miệng ấm hút một ngụm rồi đặt ấm lên bàn, hỏi Khúc Trác: “Ngươi không ở chỗ Đường Công nghiên cứu học vấn, chạy tới chỗ ta làm gì?”
“Ba hôm trước tiên sinh đã dặn ta ở đây chờ. Sao giờ lại không nhận? Hôm tiễn biệt ba cái vỗ vai của thầy lên lưng học trò mà còn chưa đủ nói rõ vấn đề, thì tiểu tử này cũng chẳng biết nói gì nữa.”
“Ba cái vỗ ấy chỉ là khích lệ ngươi chăm chỉ học hành, đừng suy nghĩ lung tung. Làm người thật thà một chút vẫn tốt hơn. Đâu ra lắm tâm tư kỳ quặc như thế.”
“Tiên sinh đừng lừa ta. Tiểu tử xuất thân nô lệ, được tiên sinh không chê, cất nhắc từ giữa đám thứ dân, chẳng biết lấy gì báo đáp. Tấm lòng uống nước nhớ nguồn thì vẫn có. Chỉ cần tiên sinh ra lệnh, dù núi đao biển lửa ta cũng không sợ.”
Vân Diệp kéo Khúc Trác đang quỳ rạp dưới đất đứng dậy, cười nói: “Thư viện xưa nay không lấy ơn ban cho người rồi lại dùng ơn ấy ép buộc họ. Những việc chúng ta làm đều có thể bày ra dưới trời xanh mây trắng, mặc cho người ta xét. Ngươi là học trò thông minh, nói không sai. Ba cái vỗ ấy đúng là để thử ngươi. Nếu ngươi hiểu được ý, tự nhiên sẽ có nhiệm vụ cực kỳ quan trọng giao cho ngươi. Nhưng hiện giờ việc quan trọng nhất là học cho giỏi bản lĩnh của Đường Kiệm. Sau này ngươi sẽ có dịp thi thố tài năng. Có một chức vụ tốt đang cần người như ngươi đảm đương.”
“Tiên sinh gọi ta đến chỉ để nói những chuyện này thôi sao?”
Vân Diệp cười gật đầu, nói với hắn: “Thứ quý giá nhất trên đời này không phải vàng bạc châu báu mà là con người. Ta nghĩ vậy, thư viện cũng nghĩ vậy, bệ hạ hẳn cũng nghĩ vậy. Mỗi khi xuất hiện một nhân tài có triển vọng, người ấy đều phải trải qua thử thách tương xứng. Hãy chuẩn bị đi, vì thử thách ấy sẽ rất khổ sở, đôi khi còn nguy hiểm đến tính mạng.”
Uống một ngụm trà, chàng lại nói: “Ngươi nghe ra được ý ngoài lời từ ba cái vỗ ấy, ta rất tự hào về ngươi. Tiểu tử, cứ đón lấy đi. Vô số phiền phức sẽ nối đuôi nhau kéo đến, mong là ngươi chịu đựng nổi.”
“Mẫu thân ta vừa thoát khỏi thân phận nô tịch, không chịu nổi sóng gió. Còn bản thân tiểu tử, ngài cứ coi ta không phải người cũng được. Từ nhỏ ta đã lang bạt trong cảnh khốn cùng, từng suýt bị bò cày húc chết, cũng suýt chết cóng giữa gió tuyết. Sống được đến giờ đã là trời thương. Tiểu tử có thể sống sót chính là vì chưa từng coi mình là người. Tiên sinh, ngài không nên nói cho ta biết mới phải; để ta bùng nổ giữa nỗi sợ chẳng phải tốt hơn sao?”
“Ngươi nghe nói thư viện từng áp đặt ý chí của mình lên ai chưa? Con đường là do ngươi tự chọn, đừng hối hận. Đi đi, đã nhận lời rồi thì cứ đón lấy. Chúng ta sẽ không giúp ngươi, cũng không tự ý tăng độ khó. Nếu chịu đựng được, ngươi sẽ được tiến cử; nếu không chịu nổi, thư viện sẽ không quản ngươi nữa, mặc ngươi tự sinh tự diệt.”
Nhìn theo Khúc Trác rời đi, Vân Diệp cười lớn, lẩm bẩm: “Tiểu tử, thầy chỉ có thể giúp ngươi đến đây thôi.”
Chuyện bắt đầu rất bình thường, bình thường như chuyện ngày nào chúng ta cũng phải ăn cơm. Trong chuyến đi sứ lần này, tiểu tử kia gần như chiếm hết phần lợi. Quan viên Hồng Lư Tự vốn đã ôm hận trong lòng, nhất là con trai út của Đường Kiệm là Đường Thiện Trị cũng bất mãn vì cha mình truyền bản lĩnh gia truyền cho người ngoài, còn tuyên bố sẽ cho thằng chăn bò kia biết tay,
Vân Diệp không ngại giúp hắn một tay, nhưng càng mong hắn vượt qua được phen sóng gió này. Xét về lễ pháp hay địa vị, hắn đều không phải đối thủ của những người kia. Chỉ có thể khiến hắn lầm tưởng đây là một kỳ thi, may ra hắn mới vượt qua được. Trên đời chẳng có gì tự nhiên mà được. Nếu ngay cả những chuyện này cũng xử lý không xong, còn trông mong hắn làm được chuyện gì khác?
Người cần giúp đỡ không chỉ có Khúc Trác. Qua kẽ hoa, một nam tử áo xanh cao lớn đang ôm một quyển sách lặng lẽ bước đi. Các học trò khác bước nhanh lướt qua bên cạnh, chẳng ai thèm nhìn hắn lấy một cái, coi hắn như không khí.
Nếu không biết sau này hắn sẽ thăng tiến hiển đạt thế nào, Vân Diệp đã định để hắn dạy học cả đời trong thư viện cho xong. Trong cuộc đụng độ với một đám con ông cháu cha, hắn thua tan tác. Vấn đề thâu tóm ruộng đất dường như đã thành bài toán không lời giải; ai nấy đều cho rằng Đại Đường có vô số đất đai, đủ để mọi người đều có phần.
Khác biệt cùng lắm chỉ là đất ở gần hay xa. Mã Chu không nghĩ vậy. Ông cho rằng thế gia hào môn được hưởng tôn vinh vô thượng thì phải gánh vác thêm trách nhiệm, chẳng hạn đất ở nơi xa nên chia cho quý tộc chứ không phải bình dân; người bình dân vốn yếu thế càng nên được quan tâm hơn.
Mấy ngày nay Vân Diệp lạnh lùng đứng ngoài quan sát, nhìn Mã Chu bị người ta công kích bằng lời lẽ mà không bước tới giúp một tay. Giờ đây, học trò nghèo ấy dường như đã lâm vào cảnh khốn cùng.
Đội ngũ của chính ông bị đám con ông cháu cha đáng ghét kia chia rẽ, lôi kéo. Sau khi bị dụ dỗ, họ như đàn sẻ gặp đại nạn, ùa lên rồi tản đi sạch.
Đám con ông cháu cha ấy không dùng thủ đoạn cứng rắn, chỉ tận dụng ưu thế của mình để giải quyết những nỗi lo trước mắt cho các học trò kia mà thôi.
Trong thư viện, chuyện đó là hợp lý. Mỗi người tận dụng đầy đủ nguồn lực của mình cũng là hợp lý. Dùng thế ép người không phải không được, miễn là không đe dọa, hăm dọa họ.
Con nhà nghèo muốn đạt được mục đích thì phải tìm lối đi khác. Trông chờ người khác bố thí không phải kế lâu dài. Quốc tế ca cũng nói, xưa nay chưa từng có vị cứu tinh nào; cao tăng cũng từng nói, bái Phật là dựa vào chính mình. Vân Diệp mê tít những lời thoái thác trách nhiệm ấy.
Sức mạnh của trí tuệ là vô hạn. Mã Chu rõ ràng vẫn chưa phát hiện sơ hở của đối phương. Thấy Vân Diệp đi tới, ông định xin chàng nói giúp một câu công bằng cho dân nghèo. Trong mắt ông, tiên sinh công chính vô tư như thế, nhất định sẽ ủng hộ mình. Chỉ là ông quên mất tiên sinh cũng là con ông cháu cha, lại còn là kẻ lớn nhất trong đám ấy.
“Vân Hầu, ngài là tiên sinh của thư viện, chẳng lẽ cũng trơ mắt nhìn Đại Đường từng bước đi xuống vực sâu mà không kéo nó lên sao?” Mở miệng đã nói chuyện đại nghĩa; có lẽ ông tưởng tiên sinh cũng là người khảng khái sôi nổi, mắt không chịu nổi một hạt cát như mình. Tuy cầu nhầm người, nhưng giờ đã biết cầu viện người khác, vậy cũng là khởi đầu tốt.
“Mã Chu, ông cầu nhầm người rồi. Theo lý luận của ông, ta cũng là một bên được lợi. Ông đang duyên mộc cầu ngư, xin người được lợi sẵn giúp đỡ, chẳng khác nào đòi con hổ giết con sói ăn thịt người; sói ăn thịt người, chẳng lẽ hổ không ăn thịt người?”
Vỗ vỗ lưng Mã Chu, Vân Diệp bỏ đi, chẳng buồn để ý đến vẻ mặt như cha mẹ chết của ông. Nếu chính ông không nghĩ ra cách thì chẳng ai giúp nổi; nhưng Vân Diệp tin ông. Danh thần lưu danh thiên cổ không thể chỉ có bản lĩnh đến thế.
Quán nhỏ trước cổng thư viện vẫn náo nhiệt như cũ. Đây là chỗ duy nhất để học trò có thể buông thả. Dù họ ồn ào thế nào, Hoàng Thử vẫn cười híp mắt, nằm sau chiếc quầy bóng loáng nhìn họ cười đùa. Lúc này, lão thường đặt lên quầy một chén rượu nhỏ, nhắm với vài hạt đậu nành nướng chín trên lò, uống chén rượu mỗi ngày của mình.
Lão thích những ngày tháng thế này. Vợ bảo mỗi ngày chỉ được uống hai lạng, lão liền uống hai lạng, tuyệt đối không uống thêm một lạng, cũng chẳng uống thiếu một lạng.
Hôm nay đậu nành nướng rất khô, nhai trong miệng giòn tan. Một cô bé thanh tú nằm bò bên cạnh lão, gom những hạt đậu rơi rớt lại với nhau, chỉ để cha mình tiện tay nhặt lấy hơn.
Vân Diệp chẳng khách sáo, vốc hết đậu nành qua, từng hạt một ném vào miệng nhai. Chàng không uống rượu, chỉ thích giành đậu của Hoàng Thử ăn.
Người có tật này không chỉ có mỗi Vân Diệp, Lý Thái cũng vậy. Vì chuyện này, ông không biết đã phải nhận bao nhiêu cái nguýt của cô bé. Quá thân quen rồi; một đứa trẻ đang tuổi lớn, mới bắt đầu vươn cao, còn chưa biết Vương gia với Hầu gia đại diện cho điều gì, chỉ biết hai kẻ xấu xa này đều thích tìm cách bắt nạt cha mình.
“Hoàng Thử, mấy hôm nay ngươi nhàn quá nhỉ. Thư viện mỗi tháng trả ngươi hai quan tiền đâu phải để lúc rảnh ngươi trông nom cửa tiệm nhà mình. Giờ bao nhiêu nhà trong trang viên đang đào hầm, ngươi không đi xem chừng à? Lỡ hầm sập chết người, xem ngươi tính sao, mặt mũi để đâu?”
“Hầu gia, dân trong trang viên mình giờ phát điên cả rồi, nhà nào nhà nấy cũng đào hầm. Có mấy nhà đào cái hầm đủ chôn cả gia đình xuống mà vẫn chưa vừa ý, còn chống gỗ rồi đào sâu thêm. Chẳng phải tại ngó sen với khoai tây gây ra sao? Năm ngoái nhà nào cũng kiếm được tiền, năm nay ai cũng muốn trữ thêm ngó sen, chỉ trông vào đầu xuân đổi lấy nhiều tiền hơn. Ngó sen quèn mà cũng dám đòi hai văn một cân. Trang viên này giờ đâu đâu cũng có hầm lớn nhỏ; có mấy nhà còn đào thông cả sang hầm khác. Cứ thế này, trang viên sẽ bị đào rỗng mất. Đến lúc có lũ, đất sụt xuống thì phiền to.”
“Ta vừa mắng mấy nhà, tham tiền đến mức chẳng cần mạng nữa rồi.”