Nước quân tử

Chiến tranh là hành vi bạo lực nhằm cưỡng ép kẻ địch phục tùng ý chí của chúng ta. Từ lâu Vân Diệp đã biết câu này, hơn nữa còn rất tâm đắc.

Càng đến gần Lý Tĩnh, xác người Đột Quyết trong bụi cỏ càng nhiều. Phần lớn họ mặc áo da cừu rách nát, cứ thế nằm lẻ loi hoặc tụ thành từng đám. Băng tuyết không che phủ họ, chỉ khoác lên người họ một lớp áo ngoài long lanh. .

Đám phụ binh trong đội xe càng lúc càng phấn khởi. Hễ trông thấy một cái xác mới là họ dừng chân, bàn tán xem người ấy bị giết thế nào, nhát đao kia dùng sức mạnh đến đâu, mũi thương ấy đâm vào từ góc nào. Chà, người này bị giết cũng khó nhằn đây, cả đầu nổ tung rồi, bị búa đập vỡ chăng? Nhất định là kiệt tác của mãnh tướng. Sức mạnh ấy, độ chuẩn xác ấy, đám lính quèn chúng ta chỉ có thể ngước nhìn.

Thần sắc Na Nhật Mộ hôm ấy rất kỳ lạ. Cứ thấy một cái xác là nàng lại bước tới, lẩm bẩm một tràng rồi lấy than vẽ một vệt đen sì lên khuôn mặt nhỏ nhắn. Chưa đầy nửa ngày, mặt nàng đã đen kịt. Xác chết thực sự quá nhiều, Vân Diệp đoán dù có tô cả người nàng thành dáng vẻ phụ nữ châu Phi cũng chẳng thể bày tỏ hết nỗi thương tiếc.

Người Đột Quyết có tục dùng dao rạch mặt để gửi gắm nỗi thương tiếc dành cho người chết. Na Nhật Mộ chỉ dùng than, đã văn minh hơn nhiều. Có lẽ cái chết của những người Đột Quyết này không giáng vào nàng đòn quá nặng, chỉ cần tùy tiện bày tỏ đôi chút là được.

Mãi đến lúc cơm tối nấu xong, Na Nhật Mộ dường như vẫn chưa lấy lại vẻ vui tươi thường ngày. Bình thường, cơm tối vừa chín, nàng đã như chú chó con quanh quẩn bên nồi lớn, tay xách một cái thau cơm khổng lồ, tràn đầy mong đợi chờ đầu bếp xới cho một thau thức ăn ngon thật đầy.

Hôm nay thì không. Nàng trốn trong góc tối nhất, ôm gối khóc. Gã đầu bếp béo bưng đến cho nàng một thau cơm thật lớn, bên trên còn chan nước thịt nàng thích nhất, một miếng đuôi cừu béo ngậy đặt chễm chệ trên cùng. Nếu là ngày thường, hẳn nàng đã vui vẻ gọi đầu bếp béo là ca ca rồi.

Nhìn khuôn mặt lem luốc nước mắt của Na Nhật Mộ, gã đầu bếp béo lại thở dài như một ông già từng trải, chửi một câu cái thời buổi chết tiệt này, rồi đặt thau cơm bên cạnh nàng và bỏ đi. Na Nhật Mộ ôm thau, xúc cơm ăn từng miếng lớn. Vừa ăn, nàng vừa rơi nước mắt…

Vân Diệp hiểu rất rõ, Đại Đường muốn phát triển yên ổn thì không thể thiếu một môi trường bên ngoài an toàn. Những người đang chém giết ngoài kia đều là những chàng trai Hán gia tốt đẹp. Na Nhật Mộ chỉ nhìn thấy người Đột Quyết chết trận, không nhìn thấy những nấm mồ người Hán phấp phới cờ trắng. Những người nằm trong mồ lạnh lẽo ấy, hẳn cũng có người thương nhớ họ.

Lần này đến thảo nguyên, nói Vân Diệp đến để chiến đấu chi bằng nói hắn đến để chứng kiến lịch sử. Trong thời đại huy hoàng này, những tuấn mã phi nước đại, những quân nhân dũng mãnh có lẽ sẽ khơi dậy trong hắn ngọn lửa nhiệt huyết đã ngủ quên từ lâu.

Con người không thể sống mà không có tình cảm, không có mục tiêu. Chỉ khi dồn toàn bộ sự chú ý vào việc mình cần làm, người ta mới quên được nỗi đau trong đầu. Bây giờ Na Nhật Mộ chỉ muốn ăn hết thau cơm kia, còn Vân Diệp thì mong quân Đại Đường cứ tiến thẳng một mạch, đánh đâu thắng đó.

Thật buồn cười, khi nhân cách ngang nhau, một thau cơm và lòng dũng cảm của quân Đại Đường lại có giá trị ngang nhau.

Hà Thiệu dẫn đám phụ binh như bầy sói đồng hoang ăn xác thối. Họ gom hết những chiến mã ngã chết, chỉ lấy bốn chân ngựa, còn lại vứt trên thảo nguyên hoang vu, mặc cho thú dữ ăn thịt.

Trên xe trượt chất một lớp chân ngựa cao ngất, tất cả đều bị cưa ra. Nhìn cảnh tượng ấy, Vân Diệp thật chẳng biết phải diễn tả cảm giác kỳ lạ trong lòng thế nào: có chút thê lương, có chút bi ai, thậm chí còn thấy ghê tởm.

Không thể trách Hà Thiệu, chính Vân Diệp đã dặn hắn trước lúc xuất phát: thứ gì tận dụng được thì phải tận dụng đến cùng. Vốn dĩ đời sau vẫn thường làm thế; một con lợn, từ lông đến phân đều được tận dụng, bộ phận nào cũng có giá trị, đều có thể tạo ra lợi ích. Chỉ là người ta chưa tính đến ý muốn của con lợn mà thôi. Nếu quân Đại Đường ăn thịt người, Vân Diệp tin Hà Thiệu sẽ chẳng chút do dự cưa chân những cái xác kia rồi chế biến thành món xúc xích thơm ngon.

Từ đó về sau, Vân Diệp không bao giờ ăn xúc xích Hà Thiệu làm nữa, cho dù nó ngon tuyệt.

Hứa Kính Tông tỉnh dậy sau cơn mê man, suốt hai ngày không nói không rằng. Đến ngày thứ ba, ông bảo lão bộc mời Vân Diệp đến, nói rằng có chuyện muốn nói.

“Vân hầu, trước đây ta cứ nghĩ những điều ngài nói trên triều đều là lời giả dối, chẳng để trong lòng, chỉ thấy hơi buồn cười, cho rằng cả triều văn võ đều là kẻ ngu muội. Chuyện thiên đạo hư vô mờ mịt, vậy mà thật sự có người đi tìm chứng cứ. Kết quả tìm hiểu khiến ta kinh ngạc: chỉ nhìn trộm nơi ở của thần tiên một lần thôi mà đã gặp đại nạn nước lửa, muôn vàn hiểm trở. Nhân vật anh hùng như Dạ Đà cũng bị giày vò đến suýt mất mạng, giờ sống chẳng bằng chết. Vân hầu, xin nể tình đồng liêu, hãy nói thật cho ta biết: trên đời này thật sự có thần tiên không?” Hai trận bệnh nặng liên tiếp trong một mùa đông khiến Hứa Kính Tông già đi trông thấy. Mấy hôm nay lại suy nghĩ quá độ, tóc mai đã lấm tấm vài sợi bạc.

“Trên đời này không có thần tiên. Những trải nghiệm kỳ lạ của ta có thể nói là độc nhất vô nhị, ta cũng chưa từng gặp thần tiên. Dao Trì chẳng qua chỉ là một hồ nước. Dạ Đà là một kẻ xui xẻo, chẳng có việc gì lại đi Thiên Trì giữa mùa đông; giá mà đi vào mùa hè thì tuyệt đối đã không gặp những chuyện xui xẻo ấy. Chu Mục Vương cưỡi tám tuấn mã hội ngộ Tây Vương Mẫu chẳng qua chỉ là một phen tưởng tượng bậy bạ nhất thời; Vu nữ gặp Tương Vương cũng chỉ là một giấc mộng xuân. Loại mộng ấy ông chưa từng mơ, hay ta chưa từng mơ? Chỉ vì chuyện xảy ra với người đặc biệt, ở nơi đặc biệt, nên mới thành thần thoại. Nếu ông nằm mơ xuân ở Tam Hiệp rồi kể cho người khác, chỉ chuốc lấy tiếng cười. Sở Tương Vương, Chu Mục Vương thì khác, họ là vua, mọi người bèn mù quáng tin rằng những chuyện nhà vua trải qua trong mộng đều là thật.”

“Thần tiên sinh ra như thế sao? Một hành động nhỏ vô tình của người có quyền thế lại bị thổi phồng đến mức ấy?” Hứa Kính Tông hơi thất vọng, nhưng cũng có phần nhẹ nhõm.

“Đại Đường ta có hàng triệu bá tánh, ông tìm được một ví dụ nào về người tỉnh táo mà nhìn thấy thần tiên không? Lão Hứa, lần này về nếu ông không muốn trở lại triều đình, ta sẽ xin bệ hạ cho ông ở lại thư viện làm viện phán.” Vân Diệp nói ra quyết định đã cân nhắc kỹ.

Hứa Kính Tông bật dậy khỏi chiếc giường nhỏ, nhìn Vân Diệp nói: “Vân hầu, nếu ta nhớ không lầm thì ngài cực lực phản đối ta ở lại thư viện, sao giờ lại tiến cử ta đến đó, còn để ta giữ chức viện phán? Đó vốn phải là chức vụ của ngài. Vân hầu, nói cho ta biết vì sao?”

Cuộc trò chuyện câu nào cũng đánh trúng chỗ đau thế này, có lẽ từ ngày làm quan đến nay Hứa Kính Tông chưa từng có lần nào.

“Lão Hứa, người khác nghĩ thế nào ta không biết, ta chỉ nói suy nghĩ của mình. Thư viện là nơi gửi gắm lý tưởng của ta, ta tuyệt đối không để nó chịu chút tổn hại nào. Lý do ta coi trọng ông chính là năng lực của ông. Bây giờ thư viện có trăm công nghìn việc, đang lúc dựng nghiệp. Ta tin nó nhất định sẽ rạng danh muôn đời. Hứa Kính Tông ông có năng lực, có dã tâm, có thủ đoạn; đó chính là những gì thư viện đang cần nhất. Nếu trong thư viện toàn là chính nhân quân tử đoan chính như tiên sinh Lý Cương, thì đó không phải phúc của thư viện mà là tai họa.” Vân Diệp nói thật lòng, lúc này chẳng giấu Hứa Kính Tông điều gì, nói hết ruột gan.

Hắn hơi lúng túng. Cũng phải thôi, bất kỳ ai bị người ta chỉ mặt gọi tên là kẻ tiểu nhân đê tiện thì vẻ mặt cũng sẽ đặc sắc vô cùng; người hẹp lượng có khi còn lôi cả gia đình ông ra hỏi thăm sau lưng. Hứa Kính Tông chỉ hơi lúng túng, có thể xem là cực phẩm trong đám tiểu nhân. Đúng là nhân tài thư viện đang cần, phải dựa vào người như vậy để điều hòa đôi chút bầu không khí chính trực đoan trang của thư viện.

“Đừng tưởng ta đang mắng ông, ta cũng là loại người ấy, cho nên hai ta cùng một giuộc. Ông từng nghe nói về nước quân tử chưa?”

Hứa Kính Tông vắt óc cũng không tìm ra điển tích ấy, đành lắc đầu. Ông rất bất mãn với lối suy nghĩ nhảy cóc của Vân Diệp.

“Tương truyền thuở thượng cổ có một nước tên là nước quân tử. Nước quân tử là một nước lễ nghĩa, nơi người ta ‘thích nhường nhịn, không tranh giành’. Trên cổng thành viết bốn chữ ‘chỉ lấy điều thiện làm báu’. Quốc chủ vốn có lệnh nghiêm: ‘Thần dân nếu dâng châu báu, sẽ đốt món ấy đi, rồi luận tội theo hình pháp.’ Tể tướng ở đó ‘khiêm cung hòa nhã’, gần gũi dễ mến, ‘rũ sạch thói quan trường’, khiến người ta cảm thấy thân thiết, đáng kính. Người dân nhường nhịn lẫn nhau, ‘sĩ, thứ dân, bất kể giàu nghèo sang hèn, cử chỉ lời nói đều cung kính lễ độ’, ‘người cày nhường bờ ruộng, người đi đường nhường lối’. Người bán cố sức đòi ít tiền, giao hàng thượng hạng; người mua cố sức trả giá cao, lấy món hàng thứ phẩm, hai bên nhường nhau mãi không thôi.”

Mắt Hứa Kính Tông đã hiện vòng xoáy nhang muỗi, nhưng rốt cuộc ông vẫn là một đại gian thần thiên cổ, lập tức vặn lại: “Vân hầu giỏi thuận miệng bịa điển tích, lão Hứa ta thật lòng khâm phục. Chỉ một câu đã kéo chuyện đến tận thượng cổ, khiến người ta không thể phân biệt thật giả. Có điều, trong đó có một sơ hở nhỏ: bốn chữ ‘chỉ lấy điều thiện làm báu’ xuất phát từ câu trong sách Lễ ký, thiên Đại học: ‘Nước Sở không có gì làm báu, chỉ lấy điều thiện làm báu.’ Nước quân tử cổ mà ngài nói hẳn phải xuất hiện sau câu này. Điển tịch Xuân Thu, Chiến Quốc nhiều như lông trâu, lão Hứa ta cũng coi như học rộng, sao chưa từng nghe nói? Lần sau muốn lừa lão Hứa, ngài cũng phải lấy chút học vấn thật ra chứ; như vậy ta còn có thể cam lòng mà mắc lừa.”

Nói xong, cả hai cùng ôm bụng cười lớn.

“Kể ông nghe điển tích này không phải để ông bắt bẻ, mà là để nói với ông rằng một đất nước lý tưởng như vậy, ngoài diệt vong ra sẽ chẳng có con đường thứ hai. Ông đồng ý chứ?” Đợi Hứa Kính Tông cười xong, Vân Diệp tiếp tục hỏi.

Thần sắc Hứa Kính Tông đặc sắc vô cùng. Ông thật sự không muốn xếp mình vào đám tiểu nhân, nhưng biết rõ bản tính mình chẳng thể làm một chính nhân quân tử, đành ngầm thừa nhận. Dù sao bên cạnh còn có một vị hầu gia bầu bạn; chuyện tự nhận mình là tiểu nhân, đánh chết cũng không thể để người thứ ba biết.

“Không sai, lời này chí lý. Nước quân tử mà có ngoại địch thì tất nhiên sẽ bị diệt. Mở đầu binh thư đã nói: ‘Binh là việc trá ngụy.’ Muốn đánh thắng trận thì không thể làm quân tử. Cuộc chiến nhân nghĩa của Tống Tương Công cũng chứng minh điều đó.” Hứa Kính Tông không nói bừa; những ví dụ ông nêu đều có căn cứ để tra cứu, không như ví dụ Vân Diệp đưa ra, chẳng thể kiểm chứng.

“Về chuyện này, chúng ta đã thống nhất. Ông còn cho rằng thư viện không cần một người lão luyện thế sự trấn giữ sao?” Vân Diệp cười híp mắt nhìn Hứa Kính Tông.

Hứa Kính Tông chỉ thấy hồn vía lên mây. Ở trước mặt Vân Diệp, ông có cảm giác kinh hoàng như thể mình đang trần truồng.