Lão nông khép hai tay trong tay áo, ngồi một mình trên cối xay, tựa lưng vào chiếc cối đá lớn phía sau, trông càng thêm gầy yếu. Khách khứa trong nhà đã về hết. Niềm vui của nhà nông ngắn ngủi mà nồng nhiệt, có một bữa ăn thịnh soạn đã là vui sướng tột cùng; ăn xong, ai về nhà nấy, chỉ còn mấy người đàn bà tháo vát ở lại giúp chủ nhà dọn bát đũa. Họ cố tình tránh chỗ lão nông đang ngồi, dù ở đó vẫn còn chiếc bát một đứa trẻ nghịch ngợm để lại trên đất.
Cả nhà trốn trong nhà, lén nhìn lão nông, đoán xem trên mảnh giấy của vị hầu gia thiếu niên kia rốt cuộc viết gì, vì sao lão gia tử đọc xong lại đau buồn đến thế, ngồi trên cối xay suốt hai canh giờ mà nước mắt vẫn còn rơi?
Lão gia tử cả đời cứng cỏi, đừng nói con cháu chưa từng thấy ông rơi lệ, ngay cả anh em cùng thế hệ cũng chưa thấy ông khóc. Vậy mà giờ đây, gia chủ vốn cứng rắn như đá lại khóc như một đứa trẻ chịu bao uất ức.
Mấy hôm trước, lão gia chủ nhận được một bức thư. Chính bức thư ấy khiến ông vận dụng đường dây bí mật của gia tộc chưa từng dùng đến, chỉ để giao một chiếc hộp gỗ cho một vị hầu gia, rồi theo dõi sát động tĩnh của vị hầu gia ấy. Việc này nguy hiểm cho gia tộc, nhất là giao thiệp với quan phủ lại càng nguy hiểm. Gia tộc Công Thâu đã nếm đủ khổ sở do quyền quý gây ra, hà tất phải tự chuốc phiền phức? Cứ yên ổn ở nhà dạy dỗ con cháu chẳng phải tốt hơn sao?
Thang mây bại dưới tay Mặc Tử, câu và cự bại dưới tay Cầm Hoạt Ly; mỗi lần gia tộc Công Thâu thất bại đều có người trong tộc rơi đầu. Vì thế, họ sớm dứt ý định cầu tiến trên đường sĩ hoạn, chỉ ẩn mình giữa nhân gian, truyền nghề tổ tiên qua từng đời. Tuy thời Đại Nghiệp gặp đại nạn, nhân khẩu trong tộc tổn thất quá nửa, nhưng chẳng phải những năm qua cũng đã gượng dậy được rồi sao?
Bàn tay giấu trong tay áo của lão nông siết chặt mảnh giấy Vân Diệp viết. Nội dung trên đó rất đơn giản, chỉ có mười chữ.
“Lại thêm một tên ngốc muốn biến thành đá.” Đó là lời hồi đáp của Vân Diệp, giọng điệu cực kỳ vô lễ.
Lão gia chủ đọc mười chữ ấy, trong lòng lại dậy lên sóng cuộn ngàn trùng.
Đúng là đã biến thành đá, quả thật đã biến thành đá! Chỉ có đá mới bỏ vợ bỏ con; chỉ có đá mới trơ mắt nhìn người trong tộc gặp nạn mà chẳng đoái hoài; chỉ có đá mới vào lúc gia tộc nguy nan nhất, buông một câu “ta muốn trường sinh” rồi bỏ đi. Không nhìn đứa con thơ đang gào khóc đòi bú, không nhìn người cha già tóc bạc phơ, chẳng màng lời van xin của vợ; trên mặt còn nở nụ cười, đá văng đứa trẻ đang ôm chân mình. Ra đi mới dứt khoát làm sao!
Trước đây ta không hiểu. Mười chữ của Vân hầu đã gỡ sạch nỗi nghi hoặc suốt sáu mươi năm trong lòng lão phu. Cha ơi, lúc người ra đi, người đã hóa thành một khối đá rồi phải không?
Lão nông chắp tay trong tay áo, trở vào nhà, mỉm cười nói với người nhà: “Không sao đâu, ta chỉ gỡ được nút thắt trong lòng, hơi buồn một chút thôi, mọi người không cần lo.”
“Cha, trên mảnh giấy kia rốt cuộc viết gì vậy?” Một nông phu khoảng bốn, năm mươi tuổi hỏi ông.
Lão nông đưa mảnh giấy trong tay cho con trai, bảo anh tự xem.
Nông phu liếc qua mười chữ ấy, lập tức nổi giận.
“Cha, tên cẩu quan kia dám khinh miệt gia tộc Công Thâu ta đến thế! Con sẽ lấy nỏ lớn bắn chết hắn, xả cơn giận trong lòng!”
Lão nông khoát tay, bảo con trai đừng nóng vội, rồi nhìn hai người anh em cùng thế hệ với mình: “Tam đệ khi ấy còn nhỏ, không nhớ chuyện. Đại ca, huynh cũng cho rằng câu này đang sỉ nhục gia tộc Công Thâu ta sao?”
Một lão nông còn già nua hơn ngồi bên chậu than, nhìn mảnh giấy trong tay rồi nói với gia chủ: “Xét theo những việc thúc phụ làm năm đó, lời ấy không sai.”
“Đại ca, cha chúng ta lúc trẻ tài trí hơn người, gấp trăm lần chúng ta. Nếu trên đời thật sự có người thành tiên, cha hẳn là người có khả năng nhất. Vân hầu nói tiên nhân đều sẽ biến thành đá; xét những việc cha làm, lời ấy không sai.”
“Cha, chẳng phải cha từng nói ông nội mắc bệnh rồi qua đời sao?”
“Giáp nhi, đây là một đoạn nhục nhã của gia tộc Công Thâu. Cha không muốn con cháu đời sau lại xảy ra chuyện giống ông ấy, nên mới giấu kín chuyện cũ này. Giờ cũng đến lúc để các con biết rồi.”
Lão nông ngồi bên chậu than, kể cho đám con cháu trong nhà nghe cha mình đã dứt tình tuyệt nghĩa thế nào để cầu tiên đạo. Chuyện không dài, vậy mà khiến người nghe lạnh buốt tận xương. Lại nghe giọng lão nông nghẹn ngào kể chuyện, cả nhà già trẻ đều khóc òa.
“Kẻ nào trong nhà còn dám nhắc đến trường sinh, đuổi khỏi gia tộc.”
Đó là gia quy mới của gia tộc Công Thâu. Cả nhà đồng thanh hô lớn: “Kẻ nào còn dám nhắc đến trường sinh, đuổi khỏi gia tộc!”
Vân Diệp trốn trong nhà, sốt ruột như kiến bò trên chảo nóng, chốc chốc lại chạy ra sân ngó nghiêng, nhưng ngoài con phố vắng tanh và tuyết phủ đầy đất thì chẳng có gì. Mặt trời sắp lặn đến nơi mà vẫn chưa thấy ai tới. Rượu trong nhà đã hâm nóng tám lần, sắp chẳng còn mùi rượu nữa.
Lão Trang không biết hôm nay khách là ai, chỉ biết hầu gia rất coi trọng người ấy: chẳng những tự mình xuống bếp, còn đem rượu ngon nhất trong nhà ra đãi khách quý. Không rõ thân phận vị khách cao quý đến mức nào; lần trước Tổng quản Sài Thiệu tới nhà, hầu gia còn chẳng tự xuống bếp, huống chi là đem ra hai vò rượu ngon. Lão chẳng nghĩ ra trong thành Sóc Phương này còn ai đáng để hầu gia để tâm đến thế.
Vân Diệp khẳng định hôm nay sẽ có khách đến nhà, mà còn là bậc cao nhân thực sự có tài. Nếu mời được vị cao nhân này về thư viện, thực lực của thư viện Ngọc Sơn ắt sẽ tăng mạnh. Vì thế, chàng bỏ hẳn thói lười nhác thường ngày, không chỉ tự mình xuống bếp, đem cả rượu ngon ra, mà đến mấy luống rau non trong phòng mình cũng không tha. Chàng quyết phải để lại ấn tượng tốt nhất cho vị cao nhân ấy.
Ráng đỏ nơi chân trời dần sẫm lại, màn đêm cũng buông xuống. Lão Trang chọn hai chiếc đèn lồng, treo sáng rực trước cửa, mong khách nhìn thấy đèn sẽ biết chủ nhà vẫn đang chờ.
Vân Diệp cố ý cho rút lính gác trước cửa, chỉ để khách tiện đường đến. Xem ra mọi chuyện đều uổng công rồi.
Chàng đang định bảo lão Trang mang rượu thịt trong nhà đi ăn thì bỗng nghe tiếng gõ cửa.
Thiếp mời ghi rõ Công Thâu Mộc dẫn con trai là Công Thâu Giáp đến bái kiến. Tim Vân Diệp suýt nhảy khỏi lồng ngực. Cứ tưởng chỉ câu được một con cá lớn, không ngờ lại là cá voi khổng lồ, còn dẫn theo cá voi con. Hậu nhân của Lỗ Ban, Vân Diệp quá rõ giá trị của những người này: họ đâu còn là thợ khéo thông thường, mà là những nhà vật lý học và kỹ sư tài ba có sẵn. Dù phải trả giá lớn đến đâu cũng phải giữ họ lại; không được thì bắt cóc. Vân Diệp đã hạ quyết tâm.
Chàng chỉnh lại y quan, dặn mọi người ra đón. Hậu duệ của Lỗ Ban xứng đáng để chàng dùng nghi trượng của hầu tước.
Lão nông cũng không còn ăn mặc như nhà nông nữa. Ông khoác một bộ Hán phục màu nâu, khiến dáng vẻ càng thêm cổ kính. Ông cố ý không mặc áo cổ tròn, chân đi guốc gỗ, tóc cài trâm bằng cành mây cổ. Người trung niên phía sau cũng mặc Hán phục, ánh mắt kín đáo liếc qua lễ nghi đón khách của nhà họ Vân, xem ra khá hài lòng.
Vân Diệp ăn mặc chỉnh tề, đúng bộ y phục lên triều, đứng trong cửa từ xa đã mỉm cười chắp tay hành lễ: “Công Thâu tiên sinh đại giá quang lâm, nhà tranh của tại hạ thật rạng rỡ vô cùng. Hậu học vãn sinh Vân Diệp xin ra mắt tiên sinh.”
“Ha ha ha, Vân hầu là kỳ tài hiếm có trên đời. Lão phu may mắn được gặp, cũng là phúc ba đời!”
Thì ra Vân Diệp vẫn luôn tưởng mấy lão cáo già thời cổ nói chuyện là chưa mở miệng đã cười, cho rằng đó là do tiểu thuyết gia thêm vào. Sau này ở Đại Đường lâu rồi, chàng mới phát hiện chuyện ấy là thật. Đám cáo già nói chuyện bất kể có gì đáng cười hay không, đều quen miệng thêm mấy tiếng “ha ha”, như Lý Uyên, Lý Hiếu Cung, Phòng Huyền Linh. Tiêu biểu nhất là Trưởng Tôn Vô Kỵ; gương mặt ông ta dường như lúc nào cũng nở nụ cười, tròn trịa, trông rất thật thà. Bề ngoài, ông ta đối với ai cũng thân thiết; còn sau lưng có hỏi thăm cha mẹ người ta hay không thì chỉ mình ông ta biết. Gặp kiểu người vừa mở miệng đã cười ha ha như thế, Vân Diệp luôn thấp thỏm. Vị trước mặt này nom cũng là một lão hồ ly nghìn năm, tối nay nhiệm vụ nặng nề đây. Chàng âm thầm phát sầu.
“Lão tiên sinh nói quá lời rồi. Người tài giỏi là sư phụ của vãn sinh; năm nay tiểu tử mới mười sáu tuổi, sao dám nhận hai chữ kỳ tài? Ngài khen thế này, e làm hư tiểu tử mất.” Lão già này, xét thân phận lẫn tuổi tác, đều xứng đáng để chàng gọi như vậy. Ai bảo tổ tiên người ta là Lỗ Ban chứ?
“Ôi, Vân hầu nói vậy là sai rồi. Tuổi trẻ tài cao khiến người ta ngưỡng mộ; tuổi còn trẻ đã làm đến hầu tước, thật khiến người khác ghen tị, ha ha ha.”
Lại cười nữa. Lão già này từ lúc vào cửa đến giờ chẳng nói mục đích, cũng không bàn chuyện thực chất, chỉ tuôn một đống lời khách sáo, sáo rỗng, khiến Vân Diệp sốt ruột. Mấy lão già trong thư viện vẫn tốt hơn; dù lời hay ý dở, họ đều nói thẳng, chẳng bao giờ phí lời kiểu này.
“Vị này hẳn là Công Thâu tiên sinh. Vãn bối xin ra mắt.” Thấy lão hồ ly kia khó mở lời, Vân Diệp muốn xem con hồ ly lớn nhỏ này có dễ dụ hơn không.
“Vân hầu khách sáo rồi. Trước mặt cha ta, nào đến lượt ta được gọi là tiên sinh.” Công Thâu Giáp cũng cười đáp lễ.
Có cơ hội rồi. Lão hồ ly trơn như lươn, còn hồ ly con ban nãy lén nhìn nghi trượng nhà họ Vân rồi gật đầu. Xem ra có cửa.
“Công Thâu tiên sinh đến thật đúng lúc. Tiểu tử đích thân xuống bếp làm vài món, mong được khiến tiền bối vui lòng.”
“Vân hầu đã sớm liệu lão phu sẽ đến, lại còn chuẩn bị sẵn rượu thịt. Thịnh tình như vậy, lão phu sao dám không làm phiền đôi chút?”
Rượu thịt được bày ngay trong phòng khách nhà Vân Diệp. Bộ đồ ăn là chàng đặc biệt mượn từ Sài Thiệu; ở Trường An thì chẳng thể gọi là tốt, nhưng tại Sóc Phương tuyệt đối thuộc hàng cao cấp nhất. Tiếc là không có thị nữ, người bưng thức ăn chỉ toàn mấy ông đàn ông thô kệch.
“Ở trong quân doanh, điều kiện có phần sơ sài, mong lão tiên sinh thông cảm.” Nếu ở Trường An, Vân Diệp nhất định sẽ sắp xếp bữa tiệc này xa hoa vô cùng, tiếc rằng ở Sóc Phương chỉ đành liệu cơm gắp mắm. Lão Công Thâu không đáp, chỉ chăm chú xem mấy chiếc ghế, còn ngồi thử lên một chiếc rồi ngắm sang bàn, gật đầu, dường như khá hài lòng.
“Vân hầu nói quá lời. Đồ ăn thức uống tinh xảo thế này, lại thêm món ngon, sao có thể gọi là sơ sài? Huống hồ trời tuyết lớn mà còn có rau xanh để ăn, thật hiếm có. Một kẻ quê mùa nơi sơn dã như lão phu được đãi ngộ thế này, quả thực vừa mừng vừa lo, ha ha ha.”
Lão cáo già lại bắt đầu cười ha ha. Có lẽ ông ta đã sớm muốn bước ra đời, chỉ là chưa tìm được dịp thích hợp. Ông ta là người giỏi kỹ thuật, ở quan trường không thể có tiền đồ lớn; nếu không ai tiến cử, làm đến chết cũng chỉ là một tay đứng đầu thợ thủ công. Ông ta đã tìm hiểu gốc gác của Vân Diệp, biết chàng cùng một loại người với mình nên mới mạnh dạn đến tận cửa. Dù sao một gia tộc cũng không thể ẩn thế quá lâu, nếu không đã sớm bị lịch sử lãng quên; mà như thế thì giữ gìn gia tộc lâu dài chẳng còn ý nghĩa gì. Ông ta biết, Vân Diệp cũng biết, chỉ là cả hai chẳng ai nói toạc ra, cứ như hai tên ngốc vậy.