Nhà họ Vân náo loạn cả lên. Bà cụ vừa nghe tin Vân Diệp sắp đi làm nông dân, lập tức nghẹn thở rồi ngất xỉu. Tỉnh lại, bà òa khóc nức nở, nói mình có lỗi với tổ tiên: đường đường là một vị hầu gia không làm, con trai duy nhất nhà họ Vân lại đi trồng trọt.
Vừa khóc bà vừa lén nhìn Vân Diệp. Đây là tuyệt chiêu bà dùng để đối phó với cháu trai, trăm lần trăm trúng: chuyện nhỏ thì khóc ít, chuyện lớn thì khóc to, chuyện không lớn không nhỏ thì xem tình hình rồi khóc. Giờ đến cả ngất xỉu bà cũng dùng rồi, bà không tin cháu trai vẫn khăng khăng làm theo ý mình.
Đầu Vân Diệp lúc này to như cái đấu. Chàng sợ nhất là bà cụ khóc: thứ nhất, sợ bà khóc hỏng người; thứ hai, từ ngày Vân Diệp về nhà, sự cứng cỏi tự lập của một người phụ nữ Quan Trung ở bà cụ đã biến mất không còn dấu vết. Bà chỉ muốn ở bên cháu trai, chờ nó phụng dưỡng đến cuối đời; tính tình cũng trở lại như hồi nhà họ Vân còn giàu có.
Ngày nào bà cũng dẫn theo một đám tay chân đi khắp nơi khoe khoang. Hôm nay thì bàn chuyện xưởng ở phường Chiêu Quốc với phu nhân Trình, ngày mai lại cùng phu nhân Ngưu đến chùa Từ Ân dâng hương. Giờ bà chỉ tin ngôi chùa ấy; vị trụ trì già đã dùng tiền nhà họ Vân để tu sửa chùa, nghe nói riêng lớp sơn vàng trên thân Phật Tổ đã dùng tới tám lạng bột vàng.
Vân Diệp vừa đấm chân cho bà cụ vừa thấy bà đã bớt co giật, bèn chậm rãi nói: “Bà lo xa quá rồi. Cháu đâu định từ bỏ tước hầu, mà muốn cho những người khổ cực trong thiên hạ một niềm hy vọng, hy vọng có thể thoát nghèo, sống những ngày tháng tốt đẹp. Cháu muốn để họ biết rằng cuộc sống khá giả cũng có thể tự tay làm nên theo cách này. Cứ còng lưng cúi mặt làm lụng trên ruộng, đào đất kiếm ăn thì mười nghìn năm nữa cũng đừng mong được ăn thịt.”
“Mấy hôm nay cháu đi quanh trang trại, thấy họ ngồi thu lu ở góc tường húp cháo loãng mà lòng chua xót. Họ đều là những người chăm chỉ, lương thiện, vì sao chỉ có thể ăn cháo loãng? Chẳng lẽ họ không biết thịt ngon à? Là vì không có cách nào kiếm được thịt. Cháu muốn dạy họ làm sao mới có thể ăn thịt.”
“Lúc nhà mình sa sút, Tiểu Nha đến cháo loãng cũng chẳng có mà ăn. Có ai thương hại chúng ta đâu?” Bà cụ hơi bất bình,
“Bà ơi, chuyện không thể nhìn như vậy. Chính vì bà đã sống lương thiện cả đời nên ông trời mới không để cháu phải chịu chút khổ cực nào, đi đâu cũng có quý nhân giúp đỡ. Bà thử nghĩ xem, nếu hồi đó cháu không được thầy nhìn thấy thì sẽ ra sao?”
Vừa nghe chàng nói, bà cụ đã bịt miệng chàng, không cho nói tiếp. Toàn thân bà run lên vì sợ; bà không dám tưởng tượng cảnh đứa cháu còn nằm trong tã khóc giữa gió lạnh.
“Không được nói bậy, tuyệt đối không được nói bậy. Chỉ cần con khỏe mạnh, bà có phải ăn cháo loãng cũng cam lòng.”
“Cháu làm nông dân một thời gian, chỉ cho những nông dân khác con đường sống khá hơn. Bà thử nghĩ xem, như vậy tích được bao nhiêu đức! Nhà họ Vân muốn truyền thừa nghìn năm thì không thể thiếu đức hạnh lớn lao ấy. Vàng bạc châu báu trước dòng thời gian cũng chỉ là đống rác vô dụng, lại còn dễ chuốc họa. Chỉ có tích đức mới bảo đảm được ba đời con cháu bình an.”
“Diệp Nhi, bà không nhìn xa được như cháu. Cháu thấy việc đó tốt thì cứ làm đi. Bà chỉ thương cháu, sợ cháu chịu khổ. Từ bé cháu đã chưa từng nếm khổ, sao chịu nổi cuộc sống vất vả nhà nông?” Bà cụ lau nước mắt, nói với Vân Diệp.
“Cuộc sống vất vả của nhà nông ư? Cháu muốn làm nông dân, chứ có nói mình sẽ chịu khổ đâu. Nếu phải sống như nông dân thì bà cứ cầm dao chém cháu đi cho rồi.”
Một câu ấy khiến bà cụ bật cười. Đứa cháu này vừa có đầu óc thông minh mà người thường không có, vừa có lòng tốt mà người khác chẳng có, gần như là một đứa trẻ thập toàn thập mỹ. Chỉ có một điều: nó hoàn toàn không chịu nổi khổ. Nhưng ngay cả đứa trẻ tốt thế này mà cũng phải chịu khổ thì ông trời mù quáng quá. Cháu trai ta sinh ra là để hưởng phú quý cả đời.
Giải quyết xong chuyện trong nhà, Vân Diệp thở phào nhẹ nhõm. Đây là những người chàng quan tâm nhất, chàng không muốn họ buồn nên mới phải giải thích cặn kẽ đến thế. Càng là người mình quan tâm, càng phải để họ hiểu được suy nghĩ của mình; tình cảm giữa người với người được xây dựng qua những lần trao đổi qua lại như vậy.
Còn người khác thì Vân Diệp quan tâm họ nghĩ gì chắc? Đúng là chuyện nực cười!
Lý Thái tính toán tỉ mỉ thể tích đất trong ngục đất. Vì việc này, cậu đặc biệt nhờ thợ mộc nhà họ Vân đóng cho một chiếc hộp vuông ba thước mỗi cạnh. Cậu đổ đầy đất vào, nén thật chặt rồi cân trọng lượng. Cậu rất cẩn thận, có lẽ đó là truyền thống nhà họ Lý. Không tìm được cái cân lớn phù hợp, cậu bèn dùng cân nhỏ cân từng chút một để xác định trọng lượng đất, rồi ghi chép tỉ mỉ quá trình và kết quả. Cậu không để ý, nhưng Vân Diệp biết đây là một bản ghi chép thí nghiệm khoa học bài bản; có lẽ một nghìn năm sau, nó sẽ trở thành tư liệu sớm nhất để các nhà khoa học nghiên cứu mật độ.
Vân Diệp tính lại bài làm của Lý Thái, không sai. Xem ra cậu đã nắm được những điểm cốt yếu của hình học sơ cấp.
Vân Diệp chìm vào suy tư. Có lẽ bồi dưỡng Lý Thái thành một kẻ cuồng toán học cũng là một ý hay.
Chỉ không biết sức hấp dẫn của quyền lực đối với cậu lớn đến đâu. Nghĩ đến những bậc thầy toán học quái kiệt ở đời sau, có ai thể hiện ham muốn quyền lực mãnh liệt không? Hình như chẳng có ai. Họ đều đắm chìm trong vương quốc toán học của mình, tha hồ tung hoành; chắc chẳng rảnh mà để tâm đến những trò đấu đá quyền lực đầy mưu mô.
Lý Thái lúc này chẳng có thời gian bận tâm chuyện Vân Diệp có định làm nông dân hay không; cậu đang chìm đắm trong trò đấu trí với con chuột đồng, không sao dứt ra được. Lý Khác thì lại tò mò, chạy đến hỏi riêng Vân Diệp: “Anh Diệp, anh thật sự muốn làm nông dân à?”
“Ta đã vỗ tay thề ba lần với tiên sinh Lý Cương rồi, đệ tưởng ta sẽ nuốt lời sao?” Vân Diệp đáp, giọng mất kiên nhẫn. So với Lý Thừa Càn và Lý Thái, tên nhóc này thiếu một phần hào sảng, lại thêm hai phần âm nhu. Dường như từ trong xương cốt cậu đã coi thường người khác, vì cho rằng huyết thống của mình cao quý hơn bất kỳ ai chăng? Chẳng biết mẫu phi Dương Phi đã dạy dỗ cậu thế nào, nhồi vào đầu cậu những thứ gì. Cứ tiếp tục thế này, bị Trưởng Tôn Vô Kỵ hại chết cũng chẳng có gì lạ.
“Vân hầu, sao ngài lại tự hạ thấp thân phận, trà trộn với đám nhà quê? Làm vậy mất thể diện của bậc quân tử chúng ta.”
“Năm nào bệ hạ cũng phải chân trần xuống ruộng cày cấy, Hoàng hậu nương nương cũng phải tự tay nuôi tằm. Vì sao đệ lại cho rằng làm ruộng là công việc thấp hèn?” Vân Diệp hơi nổi giận.
“Phụ hoàng và mẫu hậu chỉ làm những việc đó mỗi năm để tế trời thôi, những lúc khác thì không làm.” Lý Khác tủi thân đáp.
Lòng Vân Diệp mềm lại. Rốt cuộc cậu vẫn chỉ là một đứa trẻ; những lời đại nghịch bất đạo như nói Hoàng đế và Hoàng hậu chỉ đang diễn trò sao có thể thốt ra từ miệng cậu được.
Chàng biết Lý Khác không quá đề phòng mình; cậu tin chàng nên mới nói năng không suy nghĩ. Đã được người ta tin tưởng thì phải làm tròn trách nhiệm của bậc thầy và bậc trưởng bối. Chuyện sau này để sau này tính; ít nhất hiện giờ, cậu vẫn chỉ là một thiếu niên ngây thơ chưa hiểu chuyện.
Vân Diệp kéo Lý Khác ra ngoài. Hai người đứng trên bãi cỏ trước cổng thư viện, chàng vỗ vai cậu rồi hỏi:
“Đệ nói cho ta biết, thế nào là quân tử, thế nào là tiểu nhân?”
“Tiên sinh Tống nói, người nhân từ không lo lắng, người sáng suốt không mê muội, người dũng cảm không sợ hãi; đó là quân tử. Tiểu nhân là những người không thuộc về quân tử.”
Cậu cũng có chút thông minh vặt đấy. Vân Diệp bật cười, khẽ gõ lên đầu cậu rồi nói: “Khôn lỏi.”
Lý Khác khá thích kiểu cử chỉ nhỏ ấy của Vân Diệp, nghiêng mắt hỏi chàng: “Anh Diệp cho rằng quân tử là gì? Chẳng lẽ là nông dân?”
“Tiểu Khác, đệ nhớ cho kỹ, ta cũng chẳng biết quân tử là gì. Suốt mấy nghìn năm qua đã có vô số cách giải thích; điều đệ vừa nói cũng là một cách. Ta luôn cảm thấy sự cao quý của một người nằm ở tâm hồn, chứ không phải thân phận. Ai hoàn thành được trách nhiệm của mình trên đời, ta đều cho rằng người đó cao quý: đưa cha mẹ đã nuôi nấng mình về nơi an nghỉ, nuôi con cái mình nên người, có tình yêu với vợ, có lòng tin với người khác, đóng góp cho thế giới chúng ta đang sống; như thế mới là một con người trọn vẹn. Dù ở địa vị nào, người ấy cũng cao quý.” Vân Diệp nói cho Lý Khác nghe suy nghĩ của mình; cậu lĩnh hội được bao nhiêu thì còn tùy vào tạo hóa.
Huyết thống của cậu chính là kẻ thù nguy hiểm nhất. Nếu không làm nhạt đi được ý niệm ấy, bất kể ai lên ngôi hoàng đế, cậu cũng khó thoát chết. Cho dù Trưởng Tôn Vô Kỵ không ra tay, cũng sẽ có Lý Vô Kỵ, Vương Vô Kỵ hay kẻ nào đó nhảy ra giết cậu. Phải biết rằng khắp triều đình đều là những tên phản nghịch đối với ông ngoại cậu