Mỗi ngày của đời người đều bắt đầu từ buổi sớm. Tháng Sáu ở Quan Trung, mặt trời còn chưa ló dạng, hơi nóng ẩm ngột ngạt đã lan khắp đồng bằng. Chiếc chuông cổ trong thư viện vẫn ngân vang theo nhịp thường ngày. Dù mới thành lập chưa lâu, thư viện Ngọc Sơn đã phảng phất vẻ cổ kính, điềm đạm.
Nơi này chẳng vì có thêm một người mà thay đổi chút nào. Mùa hè ngồi lâu vốn đã là chuyện khổ sở, sau mỗi tiết học, ghế dài đều ướt sũng, nên mỗi ngày phải có người dùng nước sạch lau một lượt. Vốn đã có học sinh trực nhật, nhưng từ khi Đơn Ưng tới, việc lau bàn ghế ở lớp dưới đã thành phần việc riêng của hắn.
Hôm qua, lúc xếp hàng lấy cơm, hắn vô ý va phải huyệt tê trên cánh tay Lý Hựu, khiến gã hất cả chậu cháo loãng lên đầu Lý Ám đứng phía trước. Dù là vô tình, hắn vẫn bị phạt lau cả lớp học suốt ba ngày.
Còn lần trước, lúc gánh nước, cái móc trên đòn gánh bỗng tuột khỏi thùng, văng lên rồi móc trúng mông Mạnh Bất Đồng. Có vẻ khá nghiêm trọng, Mạnh Bất Đồng phải nằm sấp trên giường hai ngày mới đứng dậy được. Từ đó, hễ gặp Đơn Ưng là gã ôm mông tránh thật xa.
Còn chuyện Lý Thái gặp phải trong giờ võ thì đủ khiến người kể đau lòng, người nghe rơi lệ. Ban đầu, hắn tụ tập cả đám cao thủ, định ra oai với học sinh mới một phen. Nào ngờ chỉ sau một khắc, tất cả cao thủ đã nằm chồng đống dưới đất, mà Lý Thái nằm dưới cùng.
Vắt khô giẻ lau xong, hắn phơi nó lên sợi dây ở góc tường, rồi đứng thẳng, xách thùng gỗ đổ nước bẩn vào bể. Sau đó hắn định ra con sông trước cửa rửa thùng; việc này cũng là quy định.
Thật ra hắn thích làm việc. Có khi cả ngày không làm chút gì là người ngứa ngáy khó chịu. Trong lớp, tuổi hắn lớn nhất, còn đám nhóc mới mười một, mười hai thì sùng bái hắn hết mực. Đơn Ưng bảo vệ chúng rất tốt, không những đánh đám học bá lớp trên tơi bời, mà còn luôn tranh làm việc. Người như vậy không làm đại ca thì ai làm?
Vì thế, trong túi sách của Đơn Ưng chẳng bao giờ thiếu các loại bánh trái. Đó đều là thứ học sinh lớp dưới cố ý mang tới cho hắn khi về nhà. Đứa nào đứa nấy lén lút như ăn trộm, bởi thư viện không cho phép học sinh mang đồ ăn từ nhà tới, thường sẽ bị lục soát tịch thu. Những kẻ thi hành quy định ấy là đám công tử bột lớp trên, làm việc rất công minh chính trực. Còn bánh trái bị lục ra rồi món ngon đi đâu, thư viện chẳng bao giờ hỏi.
Không ai dám lục túi sách của Đơn Ưng. Lần trước, kẻ lục được bánh trái bị cánh cửa kẹp tay, từ đó chẳng ai đụng vào túi hắn nữa. Vì vậy, cả thư viện chỉ mình hắn được mang thức ăn ở nhà tới; đám đàn em dĩ nhiên nhao nhao nhờ vả, dù phải mất một nửa cũng cam lòng. Đơn Ưng xem chuyện ấy là lẽ đương nhiên. Cha hắn, ông nội hắn đều là đại đạo tặc chia chác ngay tại chỗ, hắn thì sao có thể khác được?
Sau khi chịu thiệt lớn, Lý Thái trở nên ngoan ngoãn hơn nhiều. Hắn đặc biệt mời Đơn Ưng tới xông mê trận, coi như bồi thường cho việc mình đã cười nhạo người khác. Cứ bảy ngày hắn lại mời một lần. Mỗi lần mời xong, hắn còn tặng một bình thuốc trị thương lớn, rồi tìm riêng Mạnh Bất Đồng bôi thuốc cho Đơn Ưng. Đó là rượu thuốc do tiên sinh Tôn đặc chế; muốn thuốc ngấm thì phải xoa thật mạnh. Mạnh Bất Đồng xoa rất hăng, có lúc còn nghiến răng mà xoa. Dù biết hai người này chẳng có ý tốt, Đơn Ưng vẫn rất vui vẻ nhận lời.
Tất cả những chuyện ấy đều lọt vào mắt Vân Diệp, nhưng chàng không ngăn cản. Đơn Ưng cần cuộc sống tập thể. Tam quan của thằng nhóc này lệch lạc nghiêm trọng, muốn uốn nắn sẽ rất khó; có lẽ chỉ thời gian mới từ từ xoa dịu được những tổn thương nó từng chịu.
Hiện giờ Vân Diệp không có thời gian nghĩ đến chuyện giáo dục Đơn Ưng. Chàng có một nhân vật rất quan trọng cần tiếp đãi: một cao nhân được ba mươi mốt hộ trong trang viên nhà họ Vân cùng tiến cử. Nghe nói người này vừa nhân hiếu vừa có tài học, là nhân tài hiếm có thể đào tạo.
Đám tá điền nhà họ Vân bây giờ đều là những nhân vật mắt mọc trên trán, gặp người ngoài cũng lười chào hỏi. Vậy mà người này lại được tất cả bọn họ quý mến, còn nhờ người nhà đặc biệt đến cầu xin lão phu nhân giúp đỡ. Mặt mũi quả là lớn hết mức.
Tình nghĩa của tá điền không thể không nể. Chỉ cần nhà họ Vân không muốn mang tiếng khinh thường người làm ruộng, Vân Diệp nhất định phải gặp kẻ này, lại còn không thể thất lễ. Muốn được vào cửa, có kẻ quỳ mãi trước cổng, có kẻ ăn vạ làm mình làm mẩy; còn nhờ vả, đi cửa sau thì đều được xem là đường lối chính đáng. Đây là người đầu tiên nhờ tá điền mở đường.
Một thiếu niên nho nhã, chiếc áo vải gai màu lam đã bị giặt đến bạc trắng, ống tay áo sờn tưa từ lâu. Dưới chân là đôi dép cỏ, tuy sơ sài nhưng hoa văn trên đó đẹp hơn dép của người khác. Tóc tai chải chuốt ngay ngắn, buộc bằng một miếng vải gai, trông như vừa xé tạm từ quần áo. Nếu lúc này Vân Diệp vén áo hắn lên, hẳn sẽ thấy một chỗ nào đó bị xé mất một mảng lớn.
Điều khiến Vân Diệp chú ý nhất là đôi mắt kia. Chúng đảo liên hồi trong hốc mắt, hiếm khi dừng ở một chỗ cố định. Đây không phải kẻ an phận thủ thường. Chén nước của Vân Diệp đã bị gã này đứng dậy châm thêm tám lần; về cơ bản, cứ uống một ngụm là hắn lại châm một lần.
Suốt lúc ấy, Vân Diệp không nói một lời. Không phải chàng không muốn nói, mà là chẳng biết bắt đầu từ đâu. Bài thi thư viện dùng để khảo sát học sinh mới đến giờ vẫn trắng tinh, nghĩa là gã này chẳng biết gì cả. Vì sao lời từ chối lại khó nói ra đến thế?
Cuối bài thi chỉ viết một câu châm ngôn: Trời vận hành mạnh mẽ, người quân tử phải không ngừng tự cường!
“Ngươi biết câu này có ý nghĩa gì không?” Cân nhắc hết lần này đến lần khác, Vân Diệp mới lên tiếng.
“Vãn sinh biết đôi chút. Ý câu này là: Trời làm chuyện bỉ ổi thì chúng ta nên cho rằng đó là nói nhảm. Đương nhiên phải bịt mũi, nín thở, chịu đựng một thời gian rồi sẽ qua. Tiên sinh thấy vãn sinh trả lời thế nào?” Thiếu niên nhìn Vân Diệp đầy mong đợi.
Sắc mặt Vân Diệp hơi xanh lại. Chàng nhìn dòng chữ có vài phần phép tắc kia, rồi nhìn gương mặt mong chờ của thiếu niên, cố nén tính khí hỏi tiếp: “Ngươi từng đi học chưa? Tiên sinh của ngươi là ai? Ta muốn gặp người đó.”
“Vãn sinh chưa từng đi học. Câu này là vãn sinh nghe thiếu gia nhà họ Trương nói, thấy rất khí phách nên nhớ lấy. Không hiểu nghĩa, vãn sinh bèn hỏi thiếu gia nhà họ Trương. Thiếu gia nhà họ Trương giảng cho vãn sinh như vậy. Vãn sinh ghi lòng tạc dạ, không dám quên.” Nói rồi, hắn còn chắp tay hướng ra ngoài cửa, như thể đang cảm tạ tên khốn nhà họ Trương.
“Ngươi không phải lương gia tử?” Vân Diệp lại hỏi. Lương gia tử ở Đại Đường không đến nỗi bị người ta lừa đến mức này. Thiếu gia nhà họ Trương dám sỉ nhục học vấn như vậy, chỉ có một nguyên do: thiếu niên này thuộc tiện tịch.
Không ngờ thiếu niên lại móc từ trong ngực ra một tờ giấy hộ tịch, mặt đỏ bừng, lớn tiếng nói: “Vãn sinh là lương gia tử, từ một tháng trước đã là rồi. Mẹ vãn sinh cũng vậy, từ một tháng trước đã là rồi. Đây là giấy tờ huyện nha Trường An cấp.”
Qua lời hắn, Vân Diệp nghe ra manh mối. Chàng không nói gì, nhận lấy giấy tờ mở ra xem. Quả nhiên, đây là văn thư phóng thích nô tịch, mới có hiệu lực từ một tháng trước. Nhưng những điều ghi trên đó khiến Vân Diệp kinh ngạc vô cùng.
Vì người mẹ nô tỳ què chân, giá trị chỉ tám trăm văn, thiếu niên tên Khúc Trác đã làm thuê cho nhà họ Trương, một nhà buôn gạo, suốt hơn mười năm. Không biết vì sao ban đầu Khúc Trác lại ký khế ước như vậy. Nhìn vào khế ước, khi ấy hắn mới tám tuổi, đáng lẽ là lương gia tử chứ đâu phải nô tỳ.
Thân thế của hắn thật đáng thương, nhưng học thức lại còn xa mới đạt tiêu chuẩn tuyển vào thư viện. Nếu nhất thời mềm lòng mà nhận hắn, sẽ là điều bất công lớn nhất đối với những học trò đã thi cử để vào đây.
“Khúc Trác, học vấn của ngươi còn kém xa lắm. Thư viện không thể nhận ngươi, mà ngươi cũng đã lỡ kỳ thi rồi, vậy hãy về đi, học cho vững căn bản rồi hãy đến.”
Vân Diệp hơi không nỡ nhìn vẻ thất vọng của Khúc Trác, bèn cố ý cúi đầu xuống. Cảnh ngộ và sự kiên cường của hắn phần nào đã khiến Vân Diệp có thiện cảm.
Chàng không nghe thấy tiếng thở dài thất vọng, cũng chẳng nghe thấy tiếng khóc. Chỉ có một tiếng reo vui. Vân Diệp kinh ngạc ngẩng đầu, thấy Khúc Trác đang cười sung sướng. Hắn chẳng hề ủ rũ, chỉ đơn thuần reo vui, cười lớn.
Có lẽ nhận ra vẻ mặt kỳ lạ của Vân Diệp, Khúc Trác lớn tiếng nói: “Tiên sinh, thư viện Ngọc Sơn là thư viện tốt nhất Đại Đường. Tiên sinh nói ta bị từ chối vì học vấn không đủ, đúng không ạ?”
“Đúng vậy. Học vấn của ngươi không đạt tiêu chuẩn, không phải vì nguyên nhân nào khác.” Vân Diệp chợt nhận ra vì sao hắn reo vui, cũng không khỏi bật cười.
“Xin tiên sinh đừng cười, chữ ta biết không nhiều, chữ viết cũng chỉ đồ theo bia đá. Ta biết học vấn mình không đủ, nên vãn sinh đâu có đến xin làm học trò. Ta muốn làm tạp dịch trong thư viện, tiên sinh thấy thế nào?”
Lời này khiến Vân Diệp tức đến muốn hộc máu. Chàng bị một kẻ chẳng biết gì về học vấn dẫn dắt vòng vo đến tận đây. Hắn cứ một câu vãn sinh, hai câu vãn sinh, khiến chàng đinh ninh rằng gã này muốn làm học trò. Ai ngờ hắn chỉ muốn làm tạp dịch. Không đủ tư cách làm học trò, chẳng lẽ đến tạp dịch cũng không có tư cách?
Từ chối người ta một lần rồi, khó mà từ chối thêm lần thứ hai. Nhất là khi gã này còn lôi cả kinh nghiệm xin việc chốn công sở đời sau ra dùng. Vân Diệp thật sự muốn xem kẻ kỳ quặc thế này sẽ đi đến đâu trong thư viện.
Dù sao thư viện hiện giờ toàn những kẻ kỳ quặc. Vừa có một người xách thùng nước đi qua; dưới thác nước còn có một người đang mày mò món đồ sắt; trong thư viện lại có một kẻ ngoài ăn, ngủ, lên lớp thì chẳng rời đi đâu. Trên bãi cát lúc nào cũng có hai tên ngốc đánh nhau. Ở chỗ Tôn Tư Mạc còn có một người cứ thích ném sắt, đồng, thậm chí cả bạc mượn từ Uất Trì vào axit sulfuric, chỉ để xem có biến đổi gì.
Mạnh Bất Đồng suốt ngày ngắm trời, mơ một ngày nào đó mình sẽ bay lên. Kim Trúc thì ngày nào cũng lôi Hoàng Thử đi khắp nơi tìm mộ cổ. Ly Thạch ngồi trong căn phòng có bộ xương rồng, nghĩ về quá khứ và tương lai. Triệu Diên Linh ngày nào cũng dùng cân cân nước. Còn nhà Công Thâu thì dùng que củi dựng cung điện nhỏ.
Những kẻ đeo dù lượn nhảy từ vách đá xuống, tự châm kim lên người, thao thao diễn thuyết với cây đại thụ, ở thư viện đã chẳng còn là chuyện gì lạ.
Khúc Trác khom lưng, rụt cổ, co rúm lại, nom rõ ra dáng nô bộc, nhưng đôi mắt thì tham lam nhìn chằm chằm vào giá sách. Vân Diệp mỉm cười: Đã có bao nhiêu kẻ kỳ quặc rồi, thêm một người nữa thì đã sao?