Từ khi Dương phi và Âm phi đích thân đưa con trai đến thư viện cầu học, truyền thuyết về thư viện Ngọc Sơn đã lan khắp Trường An, tòa thành khổng lồ có tám trăm nghìn dân này. Đến cả hoàng tử cũng bắt đầu theo học ở thư viện Ngọc Sơn, vậy còn nơi nào tốt hơn được nữa?
Thư viện chỉ nhận con cháu hoàng thân quốc thích và các nhà công huân thế gia, gạt đám địa chủ giàu có trong thành Trường An ra ngoài. Các thế gia công huân Quan Lũng đã hưởng thụ mọi thứ của đất nước này, giờ đến cả điểm xuất phát của con cái cũng cao hơn con nhà mình, bảo sao chấp nhận cho được? Chẳng lẽ tổ tiên nhà ta đời đời chỉ đáng làm tầng lớp dưới đáy hay sao?
Quốc Tử Giám đã mở cửa cho con em quan viên dưới ngũ phẩm; Hoằng Văn Quán cũng hạ bỏ vẻ cao cao tại thượng, bắt đầu tìm kiếm nhân tài trong số con em quan viên phẩm trật thấp, chuẩn bị dốc sức bồi dưỡng để phân cao thấp với thư viện Ngọc Sơn.
Tranh giành học sinh ư? Hồi ở đời sau, lúc tìm trường cho con trai, Vân Diệp đã quá rành chuyện này. Ngu Thế Nam, Lưu Chính Hội dù học vấn thông thiên, mưu trí kinh người, cũng chẳng thể hiểu nguyên lý hút người như cầu vồng là gì. Lại thêm Khổng Dĩnh Đạt, Tống Liêm, Tiêu Vũ và các tiên sinh khác ra sức phá đám, Quốc Tử Giám cùng Hoằng Văn Quán chỉ có thể nuốt hận trong cuộc chiến giành học sinh này.
Chẳng có gì phức tạp: thư viện Ngọc Sơn chỉ cần tung ra một bản thông báo tuyển sinh. Học sinh có tài, chỉ cần tự tiến cử là được dự thi vào thư viện; thi đỗ thì có thể theo học, chẳng khác gì những học sinh khác. Người nhà khó khăn còn được miễn học phí, thậm chí có thể tranh học bổng, vừa học vừa làm, chỉ cần đủ xuất sắc.
Khí phách thư sinh mà! Chẳng ai nghĩ mình kém người khác; ai cũng chỉ có một cái đầu trên vai, cậu thông minh hơn tôi chắc? Nực cười. Thi rồi mới biết. Tháng Năm, Ngọc Sơn đông nghịt người; nhà nông dưới chân núi cũng chật kín sĩ tử từ khắp nơi đến dự thi, thậm chí có người vội vã lặn lội từ phương xa tới.
Kỳ thi lớn ở Ngọc Sơn khiến cuộc tuyển chọn nhân tài thường niên của triều đình đồng thời diễn ra trở nên lu mờ, những sĩ tử nhà nghèo không có thế lực để nhờ người tiến cử cũng chẳng còn mấy hy vọng. Họ chỉ có thể gửi gắm hy vọng vào thư viện Ngọc Sơn. Các vương gia cần thuộc quan, quân doanh cần thư ký quân vụ, Công bộ cần nhân tài chuyên môn; kém nhất thì các hào môn thế gia cũng cần người làm môn khách. Đường ra rộng hơn nhiều so với chức chủ bạ tòng bát phẩm ở triều đình.
Hoàng đế chẳng buồn đoái hoài chuyện này. Ngay cả khi Ngụy Trưng hùng hồn khẳng khái giữa triều, nói về hậu quả nghiêm trọng của việc thư viện tranh giành nhân tài với triều đình, Lý Nhị vẫn nheo mắt, cười tủm tỉm nghe. Quan viên trong triều ngày một đông, nhưng người dùng được chẳng có mấy ai. Ông đích thân khảo hạch mấy người được gọi là nhân tài, sắp sửa đến các nơi làm quan phụ mẫu; kết quả khiến ông giận không thể tả. Bọn họ thật sự viết ra cả nghìn lời, nhưng trong bụng chẳng có nổi một kế sách. Gặp hạn hán thì chẳng biết ứng phó thế nào; gặp dân biến thì chẳng biết vỗ về, chỉ biết một mực cầu viện. Chuyện ăn mặc sinh kế của dân thì mù tịt, chỉ còn lại tấm lòng son báo quốc.
Giặc đến thì ta chết là xong. Quan viên thanh bần, giữ đạo an phận, như vậy thiên hạ ắt thái bình. Những viên quan ấy khiến Lý Nhị vừa yêu mến vừa lo lắng. Họ không đem lại lợi ích gì cho địa phương, nhưng cũng chẳng gây hại; nơi họ cai trị tám trăm năm vẫn chẳng đổi thay.
Nhìn lại học sinh thư viện thì khác. Học sinh lớn tuổi hơn ở các lớp trên đều phải tham gia đủ loại thực tập: người quản lý một lò nung đá, người trông coi một nhóm thợ, người tham gia xây cầu, người phụ trách phân phát lương thảo trong quân doanh; có người đến vùng hạn hán tham gia cứu trợ, đến nơi ngập lụt giúp tháo nước. Cũng có người quản lý khu chợ nhỏ ở trang trại nhà họ Vân; riêng công trường xây cung điện thì càng có nhiều gương mặt trẻ tuổi tất bật qua lại.
Học sinh thư viện tham gia xây dựng phường Hưng Hóa đã công khai chất vấn quan viên Trường An chỉ biết chiếm chỗ mà chẳng làm việc. Một cuộc phản loạn đốt phá chỉ có mấy chục người mà đã khiến cả tòa thành khổng lồ tám trăm nghìn dân rơi vào hỗn loạn, hậu quả nghiêm trọng như vậy, ngày thường quan viên làm gì?
Ngụy Trưng nói đến mệt, Khổng Dĩnh Đạt lại tiếp tục oanh tạc trên triều. Còn trong đầu Lý Nhị, ông đang ngẫm lại chuyện Vân Diệp từng mời mình làm viện trưởng thư viện Ngọc Sơn. Khi ấy ông cho là nói nhăng nói cuội: trách nhiệm của hoàng đế là cai quản thiên hạ, đâu phải đi đảm nhiệm mấy chức vụ cụ thể; bằng không cần quan viên làm gì?
Giờ nghĩ lại, quả thật ông cần làm viện trưởng này. Chỉ cần giữ chức viện trưởng, học sinh trong thư viện đều là học trò của ông. Trong thứ bậc trời, đất, vua, cha mẹ, thầy, ông có thể chiếm hai vị trí; đó là cách thu phục lòng người tốt nhất.
Lý Nhị bỗng bật cười. Chẳng trách lúc trước ông bảo thái tử làm viện trưởng, Vân Diệp nhất quyết không đồng ý, thà để trống chức ấy hai năm cũng không chịu cho Thừa Càn nhúng tay vào thư viện. Ai ngờ chỉ vì một phút hứng khởi của ông hai năm trước mà lại có thể tạo nên một thế lực khổng lồ. Lý Thừa Càn à, Lý Thừa Càn, vận may của con thật xưa nay chưa từng có. Bạn con đã lo lắng cho con đến mức này, mai sau con mà không làm nên một vị hoàng đế tử tế thì đúng là có lỗi với tất cả mọi người.
Nghĩ đến Vân Diệp, sắc mặt Lý Nhị trở nên kỳ quặc, nắm tay siết đến khục khục: “Thằng nhóc, lợi dụng hoàng gia ta dễ thế sao? Dâm loạn cung đình là tội chém đầu đấy. Có dịp, trẫm sẽ nói chuyện tử tế với ngươi.”
Trên triều lại nổi tranh cãi, khiến Lý Nhị tạm thu hồi tâm tư. Chỉ thấy Uất Trì Cung nắm chặt nắm đấm, mặt mày hung thần ác sát, túm lấy Khổng Dĩnh Đạt gầy nhỏ, nom như sắp động thủ.
“Kính Đức, dừng tay! Động thủ giữa triều là đạo lý gì?”
“Bệ hạ, lão họ Khổng này thật đáng ghét. Nói chuyện khác thì thôi, thần cũng chẳng buồn chấp ông ta. Vậy mà ông ta bảo con thần không dùng trụ cầu, chỉ tùy tiện lấy mấy tảng đá xây cầu Thượng Tân là coi mạng người như cỏ rác. Thần đang định nói cho ông ta rõ trắng đen.”
Nhà Uất Trì khó khăn lắm mới có được một đứa biết chữ nghĩa, giờ lại có thể dẫn mấy chục người xây một cây cầu dài mười trượng. Cầu xây xong còn có kẻ lải nhải chê bai, đương nhiên ông ta nổi giận.
“Cầu do ai xây?” Lý Nhị tưởng mình nghe nhầm. Cầu do Uất Trì Bảo Lâm xây mà người đi qua được sao? Chẳng trách Khổng Dĩnh Đạt nói nhà Uất Trì coi mạng người như cỏ rác; bao giờ thì kẻ nửa ngốc cũng bắt đầu xây cầu lớn thế này?
“Khuyển tử Uất Trì Bảo Lâm dẫn theo bảy mươi ba thợ, mất hai mươi sáu ngày bốn canh giờ mới xây xong.” Uất Trì Cung ngoác miệng cười, vẻ đắc ý không sao tả xiết.
“Bệ hạ, cầu Thượng Tân là vị trí trọng yếu để ra vào cửa Kim Quang. Uất Trì Bảo Lâm không dùng trụ, không dùng gỗ, chỉ xếp chồng mấy trăm tảng đá lớn mà thành. Tuy phía trên chạm khắc tinh xảo nhưng không chịu nổi sử dụng; một khi sập xuống sẽ chết người. Thần trách y coi mạng người như cỏ rác, có gì không phải?”
Lý Nhị lo lắng nhìn Uất Trì Cung, rồi lại nhìn Lý Đại Lượng, Thượng thư Công bộ, chờ xem hai người giải thích thế nào.
Lý Đại Lượng đứng dậy bẩm với hoàng đế: “Khải tấu bệ hạ, Công bộ đã kiểm tra cầu Thượng Tân. Cầu được xây đẹp đẽ, vững chắc, bền lâu, không có vấn đề gì.”
Uất Trì Cung tiếp lời: “Thần cũng lo cây cầu khuyển tử xây không chịu nổi, nên ngay ngày nó hoàn thành, thần là người đầu tiên lên cầu. Cầu rất vững. Thần còn cho năm mươi gia tướng mặc giáp nặng, thúc ngựa phi nước đại qua cầu; cầu chẳng rơi lấy một hạt bụi. Rồi thần cho mấy cỗ xe nặng ngàn cân nối từ đầu này sang đầu kia, cây cầu vẫn nguyên vẹn. Thần xin lấy đầu mình bảo đảm, cầu không có vấn đề.”
Uất Trì Cung chưa bao giờ nói dối ông, Lý Nhị biết rõ điều ấy nên đã tin đến tám phần. Ông đang định lên tiếng thì Trưởng Tôn Vô Kỵ bước ra khỏi hàng tâu: “Bệ hạ chẳng lẽ quên cầu Triệu Châu? Cây cầu ấy cũng không có trụ, làm bằng đá xếp chồng, đến nay vẫn nguyên vẹn.”
“Cây cầu đó do danh tượng thời Tùy là Lý Xuân xây dựng. Uất Trì Bảo Lâm có tài đức gì mà đòi sánh với ông ấy?” Khổng Dĩnh Đạt vẫn không chịu nhượng bộ.
“Khuyển tử nói bản vẽ là từ thế gia xây dựng Công Thâu gia truyền ra. Nhà ấy tùy tiện cử một người cũng đủ sánh với Lý Xuân.”
Ngu Thế Nam ở bên dưới sốt ruột giậm chân. Rõ ràng hôm nay đã bàn trước là phải công kích thư viện Ngọc Sơn, ai ngờ lại bị Khổng Dĩnh Đạt vừa cứng đầu vừa khó chịu dẫn trật sang chuyện khác. Hoàng đế rõ ràng biết chuyện, cũng chẳng nhắc lại nữa, chỉ mải truy hỏi những chuyện thú vị về cây cầu. Kế hoạch hôm nay lại đổ bể.
Vân Diệp đứng dưới chân núi đón các sĩ tử đến dự thi, nụ cười chẳng lúc nào tắt. Nhìn đám học sinh cũ, sinh viên đại học, học sinh tiểu học nối nhau không dứt, y chỉ thiếu điều ngửa mặt cười vang. Người đọc sách ở Đại Đường vốn đã ít, giờ ai ở Trường An tự cho mình có chút bản lĩnh đều đến cả; thư viện muốn không lớn mạnh cũng khó. Hứa Kính Tông ngồi sau bàn đích thân ghi danh, cũng cười khẩy mãi không thôi. Chỉ cần thấy Hoằng Văn Quán từng vứt bỏ y gặp xui xẻo, y đã đủ hưng phấn đến mất ngủ cả đêm.
“Học sinh Mã Chu bái kiến Vân hầu.” Một người đàn ông thấp bé, nước da đen sạm, nói năng sang sảng. Gặp Vân Diệp, hắn không hề tỏ vẻ bối rối; tuy mặc áo vải thô, chân đi dép cỏ, vẫn kiên trì hành lễ học trò với Vân Diệp.
“Áo quần tuy cũ rách, nhưng lòng ham học không đổi, chí ấy đáng khen. Học sinh thư viện tuy đều xuất thân từ nhà hào môn thế gia, nhưng bước qua cổng thư viện thì chỉ có một thân phận, đó là học sinh. Ngươi không cần mang gánh nặng tâm lý nào. Thư viện Ngọc Sơn chỉ xét tài năng, không xét xuất thân. Hãy đem hết tài học ra cho đám con nhà giàu trong thư viện mở mang tầm mắt.”
Mã Chu còn chưa kịp lên tiếng, Hứa Kính Tông đứng bên cạnh đã nói trước. Vân Diệp thấy lạ: những học sinh khác chỉ gật đầu tán thành, chẳng bao giờ nói thêm một câu; sao vừa có một đứa con nhà nông tới, y đã nói cả tràng dài thế này? Nhất định có điều mờ ám.
“Mã Chu học sinh, trông ngươi khí vũ hiên ngang, mai sau ắt thành tài. Thôi được, thư viện sẽ giúp người thì giúp cho trót. Thấy hành trang của ngươi đơn sơ, chẳng có gì đáng giá, hẳn là định ngủ ngoài trời một đêm. Đêm ở Ngọc Sơn lạnh lắm. Ta viết một phong thư, ngươi đem đến cho quản sự thư viện, bảo ông ấy sắp xếp cho ngươi ngủ đêm nay trong lầu tàng thư. Cơm nước thì cứ đến nhà ăn nhận. Nào, cầm thẻ ăn của ta đi, đợi thi đỗ rồi trả ta cũng được.”
Nói rồi, y nhanh tay viết một hàng chữ lên giấy, đưa cho Mã Chu, đồng thời nhét cả thẻ ăn của mình vào tay hắn. Chẳng đợi Mã Chu đỏ hoe mắt lên tiếng, y đã giục hắn mau lên núi, kẻo lỡ giờ ăn.
Mã Chu không nói một lời, cúi mình thật sâu hành lễ với Vân Diệp và Hứa Kính Tông, rồi sải bước lên núi, chân bước nhẹ nhàng hơn hẳn.
“Lão Hứa, sau này không được tranh với ta cơ hội làm ơn.” Thấy Mã Chu khuất sau góc núi, Vân Diệp nói với Hứa Kính Tông.
Hứa Kính Tông gãi cằm, hỏi Vân Diệp: “Hầu gia, sao ngài chắc chắn Mã Chu, Mã Tân Vương này nhất định là nhân tài?”
“Người làm nên nghiệp lớn ắt có vận lớn; kẻ có vận lớn trên đầu ắt hiện mây lành. Vị sĩ tử vừa rồi tuy nghèo túng, nhưng khí chất phú quý rực thẳng vào mắt ta. Sau này hắn sẽ là đồng liêu của ta, giờ kính cẩn đôi chút, mai sau còn dễ gặp mặt.”
“Hầu gia đối đãi với hạ quan cũng quá hậu hĩnh. Chẳng lẽ sau này hạ quan cũng sẽ có vận lớn?”
“Ngươi đương nhiên có vận lớn, chỉ có điều mây lành trên đầu ngươi đen sì. Ta phải trông chừng ngươi cho kỹ, sơ sẩy một chút là ngươi chạy ra ngoài hại người ngay. Hai ta chẳng ai trong sạch, cứ tạm sống qua ngày vậy.”
Nghe vậy, Hứa Kính Tông trợn mắt, tròn như hai chiếc chuông đồng. (Còn tiếp!)