Trên bản đồ Đại Đường, Lĩnh Nam vẫn luôn là một vùng đất đặc biệt. Từ khi Tần Thủy Hoàng phái đại quân chinh phạt Lĩnh Nam, miền đất cằn cỗi, khép kín ấy cuối cùng cũng bị mở ra một lối. Ba trăm nghìn người Hán tràn vào, khiến Lĩnh Nam thay đổi tận gốc.
Nhìn mấy thành phố ít ỏi trên bản đồ Lĩnh Nam, Vân Diệp luôn bất giác nhớ tới câu tục ngữ nổi tiếng: “Hồ Quảng được mùa, thiên hạ đủ ăn.” Những đô thị phồn hoa ấy giờ vẫn chỉ là núi cao và đầm nước trải dài. Ngay cả vùng hai hồ cũng bị quan lại xem là chốn đáng sợ, huống hồ hai Quảng xa xôi. Triều đình ở đó chỉ tồn tại trên danh nghĩa; thực tế, các bộ tộc địa phương và thổ vương mới là người cai trị.
Ba dặm khác giọng, mười dặm khác tục. Mỗi bộ tộc là một nước nhỏ. Họ đời đời sống giữa núi non đầm nước, cách biệt với thế gian, tự cày cấy, tự cung tự cấp. Nếu nói Quan Trung của Đại Đường đã là vùng có nông nghiệp và công nghiệp tiên tiến nhất thời đại này, thì Lĩnh Nam vẫn còn ở vào thời kỳ nguyên thủy, đốt rừng làm rẫy.
Lượng nước dồi dào của Trường Giang đã tạo nên vô số hồ lớn ở vùng hai hồ vào thời đại này, có thể nói nơi nơi đều là đầm lầy. Chướng khí lan khắp vùng hoang dã, không chỉ con người không thích hợp sinh sống ở đây, ngay cả muông thú cũng chọn rời đi.
Những nơi hiếm hoi thích hợp cho con người cư trú cũng bị đám người rừng thấp bé chiếm giữ. Vân Diệp muốn khai phá Lĩnh Nam thì đành phải tìm một lối khác. Chỉ có người bị lưu đày mới đến Lĩnh Nam, người tử tế nào lại muốn tới cái chốn quỷ quái ấy?
Quan Trung đã thừa dân từ lâu, đất đai cũng trải qua nghìn năm canh tác nên sớm bạc màu. Ruộng khẩu phần của Đại Đường sớm muộn gì cũng sẽ bị chia hết ở Quan Trung. Ngụy Trưng là người đầu tiên đề xuất ý tưởng đưa dân Quan Trung đi lấp đầy vùng biên tái. Kết quả, ý tưởng vừa được nêu ra đã bị đánh đổ, còn bị giẫm đạp lên cả vạn lần.
Ngụy Trưng gan dạ không sợ trời đất, nhưng chẳng nhận được sự ủng hộ của dù chỉ một người, đành phải từ bỏ chủ trương đầy tầm nhìn xa ấy.
Dân số Đại Đường quá ít, chưa đầy hai triệu tám trăm nghìn hộ. Trong đó, phương Bắc chiếm hai triệu hộ; tám trăm nghìn hộ còn lại mới lẻ tẻ phân bố trên vùng đồng hoang mênh mông của Đại Đường.
Mấy thổ vương kia thú vị thật. Chẳng biết nghe từ đâu rằng chỉ cần xưng thần với hoàng đế Trung Nguyên là sẽ hưởng lợi mãi không hết. Thật ra chuyện ấy cũng đúng. Với những vùng không thể kiểm soát, hoàng đế luôn đặc biệt khoan dung khi họ tự nguyện quy phục.
Các đại thần cũng cho rằng đó là công lao của nền văn trị, vẻ vang hơn chinh phục bằng vũ lực nhiều. Cái gọi là đế vương ban bố ân đức rộng khắp, nhân từ với thiên hạ thì tám phương tự tìm đến quy phục — thật là lời lẽ kỳ quặc.
Vân Diệp không biết câu “không đánh mà khuất phục được quân địch” trong binh pháp nghĩa là gì, nhưng biết rằng trong vương triều phong kiến, chiến tranh mới là thứ cuối cùng định đoạt vận mệnh. Không đánh mà khuất phục được quân địch có lẽ là cảnh giới tối cao của binh gia, nhưng những ví dụ thành công có ghi chép thì quả thực quá ít.
Trong triều không ai đồng ý với quyết sách ngu ngốc như xuất binh đánh Lĩnh Nam. Tốn bao tiền bạc và nhân mạng, thu về chỉ là một vùng hoang vu đến quỷ cũng chẳng muốn bén mảng. Ngoài Tần Thủy Hoàng ôm chí bao trùm thiên hạ, chẳng ai muốn đánh trận vì lý tưởng cả.
Lý An Lan nằm mơ cũng muốn có bầu trời của riêng mình. Để ý chí của nàng được thể hiện một cách trọn vẹn nhất, nàng chẳng tiếc dùng mọi thứ mình có để đổi lấy điều đó.
Nếu không có Vân Diệp để uy hiếp, thật ra nàng cũng không bài xích Mông Tra. Đêm mưa giông khiến nàng sợ hãi tột độ ấy đã cho nàng hiểu rằng mình thực ra chẳng có gì trong tay. Chỉ cần có người giúp nàng thực hiện ước mơ, nàng đều không muốn bỏ lỡ.
Vân Diệp có lẽ là một người thông minh, nhưng lại là kẻ thông minh chẳng có chí lớn. Hắn chỉ một lòng nghĩ đến thư viện của mình, thà rúc ở Ngọc Sơn nuôi lợn chứ không chịu tiến thêm dù chỉ một bước vào triều đình. Điều ấy khiến Lý An Lan vô cùng thất vọng. Thứ nàng mong muốn, Vân Diệp không thể cho nàng.
Từ khi giao chuyện này cho Vân Diệp, Lý An Lan hoàn toàn thảnh thơi, cùng Tiểu Linh Đang bắt đầu chuẩn bị hành trang cho chuyến đi xa.
Trong lúc Vân Diệp ngẩn ngơ nhìn bản đồ, Đường Kiệm đang run rẩy. Mấy thổ vương thì giận dữ đập phá mọi thứ có thể đập trong phòng ngủ; những món đồ sứ hôm qua còn khiến họ yêu thích đến độ không nỡ rời tay giờ đã vỡ vụn đầy đất.
Mông Tra lắc mạnh cánh cửa, gào lên đòi Đường Kiệm trả lại Vô Ưu thảo đã tịch thu. Mồ hôi vàng nhạt thấm ướt áo, gương mặt đen sạm trở nên điên cuồng, dữ tợn.
Đường Kiệm đứng trong sân, nhắm mắt lại. Cơn choáng váng từng đợt khiến ông gần như không đứng vững, lảo đảo được thuộc quan dìu đến ngồi trên chiếc sạp thấp dưới mái hiên.
Tiếng gầm giận dữ trong phòng dần nhỏ xuống, biến thành từng lời cầu xin. Qua lời người phiên dịch, Đường Kiệm biết được tình hình chẳng khác chút nào so với những gì Vân Diệp đã miêu tả. Để có được Vô Ưu thảo, các thổ vương không tiếc đưa ra hết điều kiện này đến điều kiện khác, những điều kiện mà trong mơ Đường Kiệm cũng chẳng dám nghĩ tới.
“Muốn sống không được, muốn chết cũng chẳng xong. Đây là hoa địa ngục, đúng là hoa địa ngục! Chỉ có ác quỷ mới trồng ra được thứ đáng sợ đến thế.” Lưng Đường Kiệm cũng ướt đẫm mồ hôi, gió lùa qua khiến ông lạnh buốt khắp người.
Ông gọi lão gia nhân tới, dặn dò: “Về nhà tìm phu nhân, lấy miếng Minh Nguyệt Quyết trong nhà, đặt vào chiếc hộp tốt nhất rồi để Thiện Thức đích thân mang sang Vân gia. Phải giữ trọn lễ nghĩa, bất kể thế nào cũng phải mời Vân hầu nhận lấy.”
Lão gia nhân thấy rất lạ. Minh Nguyệt Quyết xưa nay là vật yêu quý của lang quân, bình thường ông còn chẳng cho người khác ngắm, vậy mà giờ lại phải cung kính đem tặng người ta. Lão ngẩng đầu nhìn chủ nhân, thấy lang quân nhắm mắt không nói, đành khom người một cái rồi vội quay về báo tin cho lão phu nhân.
Lão gia nhân không nhìn thấy ngón út của lang quân vẫn luôn run rẩy.
Hít sâu một hơi, Đường Kiệm cho một khối thuốc phiện lớn vào hộp gỗ, dặn thuộc quan bao vây kín trạm dịch, không cho một con chim nào bay ra. Ông tự mình lên xe ngựa, vội vã hướng về hoàng cung.
Nhìn thuốc phiện trong hộp, Lý Nhị không tỏ vẻ kinh ngạc lắm, nói với Đường Kiệm: “Ái khanh lo xa rồi. Nếu là các khanh dâng thứ này cho trẫm, hễ chứng đau đầu phong thấp phát tác, trẫm ắt sẽ dùng loại thuốc thần kỳ này. Khi ấy, mưu kế như vậy chưa chắc đã không thành công. Nhưng chúng tìm mấy con khỉ đất dâng thuốc, khanh nghĩ trẫm sẽ để chúng được như ý sao?”
Thấy Đường Kiệm thấp thỏm lo âu, Lý Nhị dịu giọng an ủi ông.
“Việc này là sơ suất của Bách Kỵ Ty, không liên quan đến khanh. Khanh vẫn có thể vạch trần chuyện này giữa lúc bận trăm công nghìn việc, đủ thấy lời khen ‘tâm tư tinh tế như tóc’ dùng cho khanh chẳng gì thích hợp hơn. Có Đường khanh ở đây, trẫm không phải lo.”
“Bệ hạ quá đề cao vi thần rồi. Chuyện này là công chúa An Lan phát hiện trước, vi thần chỉ ngồi mát ăn bát vàng mà thôi. Xin bệ hạ hạ chỉ khích lệ công chúa mới phải.”
Đường Kiệm vẫn là người rất giữ chữ tín. Chuyện đã hứa với Vân Diệp, ông làm đâu ra đấy.
“An Lan là người đầu tiên phát hiện chuyện này? Sao có thể được? Nàng quanh năm ở sâu trong cung, làm sao biết thứ này? Ngay cả trẫm cũng mới nghe nói lần đầu, sao nàng lại biết được? Đường khanh, không cần thay người khác kể công. Rốt cuộc là chuyện thế nào, mau nói rõ đi.”
“Hầu gia Lam Điền Vân Diệp đến Hồng Lư Tự làm khách, tình cờ phát hiện thứ này rồi báo cho vi thần. Cậu ta còn dùng chuyện ấy uy hiếp, lừa mất miếng Minh Nguyệt Quyết trong nhà vi thần, cuối cùng mới nói với vi thần rằng chuyện này là công chúa phát hiện, không liên quan đến cậu ta.”
Nếu Vân Diệp có mặt ở đây, nhất định sẽ bóp chết Đường Kiệm để hả giận.
“Hừ, đến Hồng Lư Tự nhà khanh làm khách ư? E rằng cậu ta chỉ muốn bóp chết Mông Tra thì có. Đứa con gái bất tài của trẫm mà biết thứ này sao? Lại còn tùy tiện đổ công lao lên đầu người khác. Chẳng lẽ ban thưởng của Đại Đường ai cũng có thể nhận vơ à? Đường khanh lui xuống. Việc này giao cho Bách Kỵ Ty xử lý, khanh giao toàn bộ đám phạm nhân cho Hồng Thành. Dạo này Bách Kỵ Ty lơ là quá rồi.”
Rời Thái Cực cung, Đường Kiệm mới thở phào một hơi dài. Lời lẽ đầy ẩn ý của Lý Nhị khiến ban nãy ông không dám giấu giếm nửa lời. Trong lòng, ông nói một tiếng xin lỗi với Vân Diệp; nhưng vừa nghĩ đến miếng Minh Nguyệt Quyết gia truyền, chút áy náy lập tức bị cơn đau nhói trong tim nhấn chìm.
Vân Diệp xuất thân kỹ sư thích nhất là ngắm những công trường nhộn nhịp. Đặc biệt, đội xây dựng của trang viên Vân gia làm việc đâu ra đấy, nhìn mãi cũng không chán.
Các hộ dân Vân gia mặc áo ngắn quần dài bằng vải thô, luôn tay luôn chân bận rộn trên công trường. Có người đang đào giếng, chuẩn bị nước dùng cho công trường. Vì đã có một ít xi măng nên xây nhà cần rất nhiều nước. Địa thế Trường An cao, đào được một cái giếng không dễ, mà hơn nửa số giếng đào lên lại cho nước mặn, không thể uống. Vì thế, ở Trường An, nhà nào có giếng nước ngọt thì giá cao hơn nhà khác một khoản lớn.
Con sông Kim Thủy chảy qua Trường An, sau khi băng ngang nửa thành đã sớm ô uế không chịu nổi. Dân chúng Trường An xưa nay cứ đổ nước thải sinh hoạt trong nhà xuống sông là xong, khiến nửa thành hôi thối nồng nặc, chẳng kém gì cống Long Tu ở Bắc Kinh đời sau.
Đáng sợ là vẫn có rất nhiều người phải dùng nước con mương hôi thối ấy để giặt giũ, nấu ăn. Vân Diệp tận mắt thấy nhà ở thượng nguồn cọ bô, còn người ở hạ nguồn thì rửa rau, nấu cơm ngay dưới sông.
Bịt miệng, Vân Diệp quay đầu nhìn đám gia nhân nhà mình. Những người vốn quá rành tâm tư của chủ nhân khinh miệt liếc nhìn nhà đang rửa rau trong nước bẩn, ngẩng cao đầu nói với Vân Diệp: “Hầu gia, nhà mình mà còn bắt ngài uống nước bẩn thì bọn tiểu nhân đáng bị lôi ra đánh chết. Nước các chủ nhân uống đều do xe chở nước nhà mình ngày nào cũng chở từ mạch nước ngoài thành về. Ngay cả nước bọn tiểu nhân uống cũng là nước giếng trong nhà. Quy củ nhà mình là nước phải đun sôi mới được uống. Ai như bọn họ, thứ nước nào cũng mang ra uống. Tiểu nhân từng thấy họ uống cả nước mưa đọng trong dấu móng lừa, đúng là một lũ quỷ bẩn thỉu.”
Giờ đây, gia nhân Vân gia có đủ lý do để cười nhạo những người hàng xóm cũ. Mỗi năm họ được cấp ba bộ đồng phục làm bằng vải gai: xuân có áo xuân, hè có đồ hè, đông có áo bông. Những nhà nghèo mặc một bộ quần áo suốt mấy năm sao sánh được.
Ngoài việc có nhiều quy củ khiến người ta không quen, chẳng hạn như không được uống nước sống, không được khạc nhổ bừa bãi, cứ ba ngày phải tắm một lần, thì sau khi bắt đầu phạt mấy người, đám gia nhân dần hình thành thói quen để khỏi bị chủ nhà lấy lại tiền đồng của mình. Giờ đây, dù khát đến đâu cũng chẳng ai uống nước sống; dù mệt thế nào cũng phải tắm một lần. Bây giờ gặp những người quen cũ đầu tóc bù xù, họ cũng chẳng muốn chào hỏi, sợ mất giá.
Thế này không ổn rồi. Bảo sao dịch bệnh trong thành Trường An chẳng bao giờ dứt; chỉ tính những lần được ghi vào sử sách đã có tới mười sáu lần.
Các hộ dân Vân gia cũng không có thói quen uống nước sống. Trong nhà liên tục đưa nước đun sôi để nguội ra công trường. Mỗi người có một ống tre cỡ lớn, đổ đầy là đủ uống cả ngày. Những người quê mùa ấy giờ cũng bắt đầu khinh miệt những người thành thị mà trước đây họ phải ngước nhìn.