“Cuộc chiến này không cần nhắc lại nữa. Khanh phụng mệnh đi đón hài cốt các tướng sĩ tiền Tùy về, đó là việc công đức vô lượng. Trẫm không nhớ có cuộc chiến nào cả. Còn chuyện xảy ra chút xung đột nhỏ với người Cao Ly thì quên đi. Trên đời có biết bao chuyện đáng để chúng ta nhớ, một gợn sóng nhỏ nhoi ấy, ai còn nhớ làm gì.”
Vân Diệp gật đầu vâng lời. Hoàng đế đã nói chuyện này không tồn tại, vậy thì nó tuyệt đối chưa từng xảy ra. Chàng rất thích cách Lý Nhị xử lý; dù sao chàng cũng là tiên sinh thư viện, mang danh đồ tể trên lưng thì chẳng hay ho gì. Tuy nói sự nghiệp muôn đời bất hủ đều dựng nên từ giết chóc, nhưng thôi, chàng xin kiếu, mang ít tiếng xấu vẫn hơn.
“Buổi chầu sớm ngày mai khanh không cần đi. Trẫm phát hiện mình chợt cảm lạnh, đây là cái cớ rất hay. Khanh bán được mỗi cái đầu người giá bốn mươi quan, quả là có bản lĩnh. Đã là thứ gì qua tay khanh cũng đều niêm yết giá rõ ràng, già trẻ không lừa, vậy khanh nghĩ cách giúp trẫm xem. Hầu Quân Tập bọn họ sắp đi đánh Thổ Dục Hồn, đến lúc đó nếu có đầu người thừa, khanh cũng giúp trẫm bán đi. Bốn mươi quan, không mặc cả.”
Nghe Lý Nhị lật hết chuyện kín của mình ra, Vân Diệp đành cúi người nhận tội. Chàng biết mình không giấu nổi, nhưng nghe Lý Nhị nửa đùa nửa thật bảo chàng giúp một tay, vẫn không khỏi kinh ngạc.
“Trẫm không nói đùa với khanh đâu. Đến giờ khanh vẫn chưa hiểu bốn mươi quan có giá trị thế nào. Có khoản tiền ấy, một nhà năm miệng ăn có thể sống sung túc suốt mười năm; nếu làm thêm chút nghề nghiệp thì cả đời chắc chắn cơm áo không lo. Trẫm không hiểu vì sao đám thương nhân kia lại chịu bỏ cái giá lớn đến thế chỉ để đổi lấy vài chức danh hư vị không có bổng lộc. Nếu đầu một kẻ địch có thể định giá bốn mươi quan, trẫm sẽ chẳng ngần ngại mà bán. Tiếc là lời này chỉ có thể nói với mấy huynh đệ các khanh, không thể nói giữa triều đình.”
Lý Nhị vừa dứt lời cảm thán, Lý Khác, người hiểu thương nhân nhất, cung kính thưa: “Phụ hoàng, chuyện này không khó hiểu. Người suốt ngày bận rộn với công văn, thương nhân là hạng người Người ít có dịp tiếp xúc. Con thì khác, ngoài xử lý việc trong nội phủ, người con giao thiệp nhiều nhất chính là thương nhân.”
“Phụ hoàng e rằng không thể tưởng tượng nổi, thương nhân có gia sản mười vạn quan ở Trường An đã chẳng còn được xem là hào thương. Sau lần hạn chế và đánh mạnh vào thương nhân trước kia, họ đang dần thoát khỏi sự khống chế của các nhà quyền quý. Có người đã bước ra khỏi vòng ấy, bắt đầu tự mình kinh doanh. Còn các nhà quyền quý cũng bắt đầu tận dụng lợi thế của mình để buôn bán. Trong nước, họ sẽ bị cười chê, chỉ trích, nên bèn ra nước ngoài: Cao Ly, Tân La, Bách Tế, Thổ Dục Hồn, Tiết Diên Đà, cả các nước của chín họ Chiêu Vũ đều có bóng dáng thương nhân Đại Đường. Thậm chí còn có người từ Minh Châu, Tuyền Châu, Quảng Châu lên thuyền ra khơi, đi xa đến Sư Tử Quốc, xa nhất là tới nước người da đen,”
“thu mua ngà voi, sừng tê, ngọc trai, đá quý, san hô, lưu ly, nhũ hương, long diên hương và đủ loại hương liệu, đồi mồi cùng những món khác với giá cực thấp, rồi chở về trong nước. Còn tơ lụa, giấy, đồ sứ của Đại Đường ta cũng vượt biển đến những miền xa xôi hơn. Phụ hoàng thử nghĩ xem, đó là một món tiền lớn đến nhường nào.”
“Người giàu có rồi sẽ mưu cầu thân phận và địa vị. Mà trong thiên hạ, người duy nhất có thể khiến một người được vinh hiển lây đến cả gà chó, hoặc rơi xuống chín tầng địa ngục, chính là phụ hoàng. Trong phép tắc Người đặt ra, quân công đứng đầu. Thương nhân không mưu cầu chút bổng lộc ít ỏi phụ hoàng ban cho họ; thứ họ cần là một thân phận có thể đối thoại bình đẳng với quan lớn quý nhân. Nếu không, với thân phận của họ, được gặp quan lớn quý nhân đã là chuyện khó như lên trời, huống chi là giao thiệp với nhau. Vì vậy, Vân Diệp bán một cái đầu người giá bốn mươi quan, con chẳng lấy làm lạ. Nếu phụ hoàng cần bán quân công bằng đầu người, con có thể dễ dàng làm được. Đám thương nhân hiện giờ như chó hoang đói phát điên, chỉ cần cho chút thịt là sẽ xông lên phía trước.”
Lý Nhị kinh ngạc nhìn cậu con trai thứ ba, hỏi: “Mười vạn quan mà cũng chẳng được xem là hào thương ư? Đám thương nhân giàu đến mức ấy sao? Trẫm chỉ thấy thuế thương nghiệp mỗi năm tăng lên, chứ chưa nghĩ đến chuyện thương nhân. Vân Diệp, e rằng trẫm phải sửa luật thương nghiệp ngay bây giờ, không đợi đến hai năm nữa. Đợi thêm hai năm, biết đâu Đại Đường của trẫm sẽ xuất hiện hào thương có gia sản cả trăm vạn quan, thế thì không được, cần phải hạn chế.”
Lý Thừa Càn mỉm cười thưa: “Bẩm phụ hoàng, đợi tiền mới Khai Nguyên được phát hành, nỗi lo của Người sẽ tự khắc được giải quyết. Khi ấy, hào phú càng nhiều càng tốt. Có những vùng đất mới được khai phá chỉ những hào thương như vậy mới làm nổi. Chỉ cần phụ hoàng nắm chặt tiền tệ trong tay, hào thương có lớn đến đâu cũng chẳng khuấy nổi sóng gió. Hiện nay, ngân hàng đã trở thành một cửa ải không thể thiếu trong các giao dịch đường dài. Hào thương dùng hối phiếu để thực hiện những vụ giao dịch lớn. Nếu không có thứ này, phụ hoàng, tiền đồng Đại Đường ta căn bản đã không đủ dùng, thậm chí không đáp ứng nổi ba phần mười nhu cầu giao dịch. Phụ hoàng xem, một tờ giấy như thế này tượng trưng cho một trăm quan tiền đồng.”
Lý Nhị nhận tờ hối phiếu tinh xảo từ tay Lý Thừa Càn, không lên tiếng. Thứ này ông đã thấy nhiều, cũng dùng nhiều, chỉ là chưa từng liên hệ nó với việc kiểm soát thương nhân.
“Sau này hãy nói thêm với phụ hoàng về những điều này. Nay chúng ta đang ở thời kỳ biến đổi chưa từng có suốt nghìn năm, cứ dang rộng vòng tay đón nhận những thứ ấy, chọn điều tốt để củng cố, hoàn thiện, loại bỏ điều xấu và nghiêm khắc sửa trị. Nếu làm được, đại nghiệp sẽ có ngày thành.”
“Bệ hạ cũng đừng xem những chuyện ấy quá nặng. Từ xưa đến nay, canh tác là kế sinh nhai mà tổ tiên đời đời dựa vào. Nhà có lương thực thì lòng chẳng hoảng, thương nghiệp tuy đem lại cho quốc gia nhiều của cải, nhưng nông nghiệp vẫn là việc hệ trọng hàng đầu của Đại Đường ta, không thể lơ là chút nào. Theo vi thần thấy, thương nghiệp Đại Đường đang quá thịnh vượng; thương nhân vì muốn tìm cái mới, cái lạ, cái kỳ quái mà đi quá xa.”
“Đừng quên, nền tảng căn bản nhất để phát hành tiền tệ của Đại Đường ta chính là lương thực. Vàng? Bạc? Tiền đồng? Những thứ ấy có giá trị là vì chúng ta gán giá trị cho chúng; nếu ngày mai chúng ta cho rằng vàng quá nhiều, không cho nó làm vật tượng trưng cho của cải nữa, thì nó chẳng còn là gì cả.”
“Vật gì nhiều lên thì sẽ mất giá. Tất nhiên, chúng ta cũng có thể ném số hàng dư xuống biển để giữ giá cao như cũ. Bệ hạ còn nhớ chuyện lưu ly chứ?”
Lý Nhị ngồi trên chiếc xe bò trong doanh trại, trầm ngâm nói: “Trẫm còn nhớ cảnh tượng khanh đấu giá lưu ly đêm đó. Giá một món đồ lưu ly chốt lại đều tính bằng hàng nghìn quan. Vậy mà bây giờ, trẫm thấy nhà giàu mua món đồ sứ tốt nhất ở chợ, đồ lưu ly lại thành món hàng tặng kèm. Mới mấy năm thôi mà.”
“Bởi vậy, bệ hạ, chúng ta đều phải lần mò tiến bước trong bóng tối. Những nỗi lo này, người xưa chưa từng gặp phải. Chúng ta không thể thấy ngày mai sẽ ra sao, chỉ có thể đoán. Bệ hạ có sự gan dạ mà các bậc đế vương trước đây không có: dang rộng vòng tay đón nhận thế giới, không nghi kỵ, không ngờ vực, không tự đóng cửa với mình. Vi thần dám khẳng định, thời Trinh Quán thịnh thế nhất định sẽ là một thời đại khai sáng và huy hoàng chưa từng có.”
Lý Nhị co chân ngồi xếp bằng trên xe bò, sau lưng là vầng trăng sáng. Vầng trăng vừa khéo hiện ngay sau đầu ông, khiến cả người trông chẳng khác nào Phật Đà trong tranh tường. Vân Diệp không biết Lý Nhị cố ý hay vô tình tạo nên cảnh tượng kỳ vĩ ấy. Thấy vẻ ngưỡng mộ của ba người Lý Thừa Càn, Lý Thái, Lý Khác, chàng cảm thấy dạ dày mình hơi nôn nao.
“Các con, nói cho các con một bí mật. Trẫm phát hiện trên đời này tồn tại một bí quyết vĩ đại. Tối nay trẫm sẽ kể cho các con nghe; đây là điều trẫm tự lấy mình làm khuôn mẫu mà đúc kết ra. Các con biết làm thế nào để một người thành công không? Đừng nói với trẫm mấy lời như cần cù, thông minh, gan dạ. Những thứ ấy có thể giúp con trở thành người ưu tú, nhưng không thể giúp con trở thành người thống trị.”
“Khi còn rất nhỏ, trẫm từng thấy cảnh xuất hành của hoàng đế tiền Tùy, trước hô sau ủng, trùng trùng điệp điệp. Trẫm thấy những phụ nữ mình trần, ăn mặc lộng lẫy, kéo thuyền. Bỏ qua những phần tàn bạo, các con có biết cảnh tượng ấy hùng tráng đến nhường nào không? Một người đứng giữa trời đất, chỉ điểm giang sơn, xem muôn dân thiên hạ như cỏ rác. Khi ấy, trong mắt trẫm, Tùy Dạng Đế đúng là người độc nhất giữa trời đất.”
“Hạng Vũ từng nói câu ‘Kẻ kia có thể thay thế’. Các con có biết câu ấy trẫm cũng từng nói không? Sài Thiệu rất ngưỡng mộ, Lý Kiến Thành cảm thấy rất oai phong, chỉ có ta! Lý Thế Dân, cho rằng ta có thể thay thế hắn!”
“Ngay từ khi ấy, trẫm đã là một kẻ phản loạn rồi. Dẫu ngoài mặt vẫn khiêm nhường, trong xương cốt đã là kẻ phản loạn. Ha ha! Từ lúc ấy, từ khi ý nghĩ đó nảy ra, những người theo trẫm cứ nối nhau xuất hiện, như quả cầu tuyết lăn mỗi lúc một lớn, cuối cùng trẫm đi đến ngày hôm nay. Chuyện ấy chẳng thể xoay chuyển bằng sức người.”
“Chỉ cần con muốn, con sẽ có được; chỉ cần con tha thiết muốn, con sẽ có được. Ha ha ha, không ngờ chứ, các con? Thành công của trẫm hóa ra lại đơn giản đến vậy.”
“Chỉ cần bước bước đầu tiên, những bước còn lại cứ giao cho ông trời. Ông ấy sẽ đưa con lên tận đỉnh thành công. Vì thế, trẫm chỉ bước bước đầu tiên; chỉ cần bước đầu không sai, phần còn lại ông trời sẽ giúp con hoàn thành. Các con là những đứa con thân cận nhất của trẫm, đứa nào cũng có chí lớn, đứa nào cũng có gan dạ và trí tuệ tương xứng. Vậy thì cứ làm đi. Nếu một ngày lý tưởng của các con trái với mong muốn của trẫm, đừng khách sáo, các con, cứ thử xem rốt cuộc ai mới là đứa con cưng của trời!”
Môi Vân Diệp gần như trề lên tận trời. Vừa ra uy, vừa khích lệ, vừa đe dọa, rồi lại đánh vào tình cảm. Đến lúc này mới nhận ra mình không khống chế nổi mấy người kia, chẳng phải hơi muộn rồi sao?
Thấy cả ba anh em đều quỳ xuống, miệng nói không dám, Vân Diệp giơ cao hai tay, lớn tiếng nói: “Không liên quan đến tôi! Tôi định ngày mai về Ngọc Sơn nuôi lợn. Lý tưởng của tôi là sống như lợn, vừa rồi tôi đã tự nói với mình như vậy, cũng định làm thế. Đừng tính tôi vào những lý tưởng vĩ đại của các người.”
Nói xong câu ấy, Vân Diệp lập tức bỏ chạy. Lý Thái đang quỳ dưới đất cũng thấy mình oan uổng, bật phắt dậy, lớn tiếng nói: “Cũng không liên quan đến con! Con chỉ muốn làm một vị đế vương sáng suốt thôi! Vân Diệp, đợi ta với!”
Lý Khác, vốn luôn chậm hơn Lý Thái nửa nhịp, lúc này cũng nghĩ thông suốt. Chàng nói với hoàng đế: “Phụ hoàng, chuyện này Người bàn với đại ca đi, lý tưởng của hai người gần nhau hơn. Con chỉ muốn tìm thật nhiều mỹ nữ, kiếm thật nhiều tiền. Con đi tìm hai người họ đây.” Nói xong, chàng cũng chạy mất.
Mồ hôi trên trán Lý Thừa Càn túa ra ào ào. Lúc này đến thần tiên cũng chẳng giúp được chàng.
Nhìn đứa con cả đang lúng túng, Lý Nhị đỡ chàng đứng lên, cười nói: “Hay lắm. Ba đứa nó biết chạy thì cứ để chúng chạy, chạy thật gọn ghẽ dứt khoát. Cái cớ nghe thì nực cười, nhưng thật ra đều là lời trong lòng. Nào nào, cha con ta nói chuyện cho rõ…”
ps: Lời Lý Nhị ở phần một dựa theo cuốn sách «Bí mật». Tìm trên Baidu là sẽ thấy, đó là một cuốn sách rất hay. Nghe nói bây giờ đã có video, bạn đọc nào hứng thú có thể xem thử, quả thật là sách hay. Do người Mỹ viết.