Tối qua ta trực đêm đến sáng, buổi sáng tuy đã ngủ bù một giấc nhưng vẫn thấy mệt, lại không dám ngủ nhiều ban ngày, sợ tối đến không buồn ngủ, ngày mai sẽ khổ sở. Ta tựa nghiêng trên sạp, tiện tay lấy cuốn Tiểu phẩm về nước suối của Điền Nghệ Hành đời Minh, nằm đọc dưới ánh đèn.
Sách đặt trên án giờ hầu như đều là sách về trà. Ta hoàn toàn xem việc này như một công việc nghiêm túc: lo ăn, lo ở, phát tiền công, phúc lợi cũng rất tốt. Chỉ có điều không được tự do, quy củ cực kỳ nghiêm ngặt, làm sai một chút là bị phạt thân thể, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Nhưng ba năm cũng đủ để ta lần mò ra vài luật chơi: tìm tự do trong khuôn phép. Với tâm thế đã làm thì phải làm cho tốt nhất, tuy giữa chừng mới nhập môn, nhưng giờ trong cung, hễ chuyện gì liên quan đến trà, e rằng chẳng ai dám coi thường ta. Ta đang đọc đến đoạn:
“Người đời nay dâng trà thường bày thêm trái cây, cách ấy rất gần với thói tục. Dẫu là thứ ngon lành, cũng có thể làm tổn hại vị thật, nên bỏ đi thì hơn. Vả lại, có trái cây thì ắt phải dùng thìa; thìa bằng vàng bạc thì hoàn toàn không phải vật dụng của người ở núi, còn đồng thì sinh mùi tanh, đều không thể dùng. Còn như tục xưa nói người phương Bắc pha trà với bơ sữa, người đất Thục cho muối trắng vào, ấy đều là cách uống của man di, vốn chẳng đáng bàn.”
Vương Hỉ khẽ hỏi ngoài cửa: “Tỷ tỷ có trong phòng không?” Ta ngồi thẳng dậy hỏi: “Đèn đã thắp, đương nhiên là có rồi. Có chuyện gì?” Vương Hỉ đáp: “Sư phụ ta mời tỷ tỷ qua một chuyến.” Nghe vậy, ta vội đặt sách xuống, soi gương sửa sang tóc tai, chỉnh lại y phục, thổi tắt đèn rồi mở cửa bước ra.
Vương Hỉ thấy ta đi ra, vội cúi người hành lễ, vừa quay bước đi vừa nói: “Vạn tuế gia mê mải làm cái thứ gì đó do người Tây Dương dạy, sư phụ ta dò hỏi mấy lần xem có cần truyền thiện không, vạn tuế gia chỉ thuận miệng đáp được, nhưng chẳng có động tĩnh gì. Đã muộn thế này rồi. Sư phụ bảo mời cô nương nghĩ cách.”
Khóe miệng ta thoáng nở nụ cười, nghĩ bụng đúng là “người tài thường phải làm nhiều”. Ta nhớ hồi mới vào cung hơn nửa năm, có một đêm ta trực ở Noãn các. Khang Hy phê duyệt tấu chương đến tận khuya. Trước kia cũng không phải chưa từng như vậy, nhưng mấy ngày ấy Khang Hy liên tiếp thức đêm ba bốn hôm xử lý công vụ, thái giám bên cạnh là Lý Đức Toàn đã cau mày nhăn nhó. Vừa lo cho long thể chủ nhân, lại không dám tùy tiện lên tiếng, đành khổ sở đứng hầu một bên.
Khi ấy ta cũng thấy mới lạ, nghĩ rằng bậc minh quân lưu danh thiên cổ quả nhiên chẳng dễ làm, vừa lén quan sát Khang Hy. Dẫu sao người cũng đã ngoài năm mươi, lại thức khuya liên tục mấy hôm, sáng sớm còn phải dậy lên triều, gương mặt lộ rõ vẻ mệt mỏi tiều tụy. Chẳng biết lúc ấy ma xui quỷ khiến thế nào, mắt ta bỗng cay cay, nhớ đến cảnh trước đây thường thấy cha mình dạy lớp mười hai, đêm khuya vẫn ngồi dưới đèn soạn bài, chấm bài tập. Có khi mẹ sốt ruột, thường tắt phụt đèn bàn, ép cha lên giường. Khang Hy e rằng tuyệt đối không có người vợ như vậy.
Nghĩ ngợi một hồi, chẳng hiểu sao đầu óc ta bỗng choáng váng, buột miệng nói: “Muộn lắm rồi, nghỉ ngơi trước đi! Nếu không mệt quá, lại càng lỡ việc.” Lời vừa thốt ra, trong căn phòng tĩnh lặng, ai nấy đều kinh ngạc nhìn chằm chằm vào ta, bầu không khí chợt dâng lên nỗi sợ hãi. Ta cũng lập tức nhận ra mình đã gây họa lớn! Vội quỳ rạp xuống đất. Lý Đức Toàn nghiêm mặt, vừa định quở trách ta thì nghe Khang Hy thở dài, khẽ cười nói: “Thập cách cách của trẫm trước khi xuất cung cũng thường nhắc trẫm nghỉ ngơi!” Người hơi nghiêng đầu, trầm tư một lát rồi khẽ lắc đầu, nói với Lý Đức Toàn: “Thu dọn những tấu chương này đi, hôm nay nghỉ ngơi thôi!” Lý Đức Toàn nghe vậy, mừng rỡ ra mặt, vội cao giọng đáp: “Tuân chỉ!” rồi mau chóng hầu Khang Hy đứng dậy.
Khang Hy đi ngang qua ta, nhìn ta đang quỳ dưới đất rồi nói: “Đứng lên đi!” Ta dập đầu một cái, thưa: “Tạ ơn Hoàng thượng!” rồi đứng dậy. Khang Hy nhìn ta một lượt, cười nói với Lý Đức Toàn: “Đây chẳng phải ‘Thập tam muội liều mạng’ nhà Mã Nhĩ Thái sao?” Lý Đức Toàn vội đáp phải. Khang Hy không nói thêm, cứ thế đi thẳng. Lúc ấy ta mới nhận ra lưng mình đã ướt đẫm, hóa ra ta sợ chết đến vậy! Ta thầm cảm tạ Thập cách cách chưa từng gặp mặt kia, xem ra Khang Hy rất thương nàng.
Sau chuyện ấy, hình như Lý Đức Toàn xem ta như “phúc tướng” mà dùng. Gặp chuyện tương tự, ông luôn sai ta nghĩ cách. May là tuy lần nào ta cũng vắt óc suy nghĩ, vô cùng mạo hiểm, nhưng rốt cuộc vẫn có chút tác dụng. Vương Hỉ đứng nép sang một bên, khẽ nói: “Tỷ tỷ tự vào đi!” Ta gật đầu, khẽ bước vào phòng.
Vừa vào phòng, ta thấy Lý Đức Toàn đứng nép sau lưng Khang Hy khẽ gật đầu với ta. Ta cũng khẽ gật đầu đáp lại, bước đến gần Khang Hy, giả vờ định thay nước trà, bưng chén trà lên, nhanh chóng liếc mấy cái vào bài hình học Khang Hy đang làm rồi từ từ lui ra.
Vào phòng trà, ta vừa pha trà vừa nghĩ: xét theo kiến thức ngày nay, bài toán cũng không khó, Khang Hy chỉ đặt sai vị trí đường phụ mà thôi. Nhưng chứng minh hình học là vậy, một khi đã chui vào ngõ cụt thì thường phải mất một lúc mới nghĩ thông. Thật ra, nếu bây giờ ông gác lại không làm, biết đâu ngày mai nhìn lại bài toán sẽ phải than thở hôm qua sao mình ngốc thế, chỉ cần đổi đường phụ một chút là xong.
Nghĩ thì nghĩ vậy, nhưng ta đâu thể bước tới nói với ông nên kẻ đường phụ thế nào, rồi chứng minh bài này ra sao! Dù sao ta cũng đâu có Bạch Tấn, Trương Thành từ Pháp hay Từ Nhật Thăng từ Bồ Đào Nha cùng các giáo sĩ Dòng Tên khác dạy toán cho mình. Nếu Khang Hy hỏi ta làm sao biết giải, ta phải trả lời thế nào?
Ta bưng trà, khẽ đặt lên bàn, trấn tĩnh lại rồi nhẹ giọng gọi: “Hoàng thượng!” Khang Hy không ngẩng đầu, thuận miệng ừ một tiếng. Ta ngập ngừng rồi nói tiếp: “E rằng sau này những người Tây Dương kia không dám giảng giải bài hình học cho Hoàng thượng nữa.” Khang Hy lại ừ một tiếng, vẫn nhìn bài toán, không có phản ứng gì. Một lát sau, ông đột nhiên ngẩng đầu nhìn ta. Ta vội cúi người, dịu giọng nói: “Họ dạy những thứ này cho Hoàng thượng, phần lớn cũng vì nghĩ đó là điều hay. Nhưng nếu vì thế mà Hoàng thượng ăn ngủ không yên, tổn hại long thể, chẳng phải họ sẽ phải gánh tội sao?” Ta ngừng lại, thấy Khang Hy không phản ứng, bèn nói tiếp: “Huống hồ những người Tây Dương kia chẳng phải cũng từng nói, đôi khi tĩnh tâm một chút, có lẽ sẽ giải được bài dễ dàng hơn.” Nói xong, lòng ta thấp thỏm, toát mồ hôi lạnh. Một lát sau, Khang Hy đặt bút xuống, đứng dậy vươn vai rồi nói: “Lý Đức Toàn! Lại là ngươi giở trò.” Lý Đức Toàn vội cười bồi, cúi người đáp: “Nô tài cũng thật sự lo cho long thể Hoàng thượng.” Khang Hy cười, nói: “Được rồi! Truyền thiện đi!” Lý Đức Toàn vội đáp: “Tuân chỉ!” rồi bước nhanh ra cửa dặn dò Vương Hỉ.
Khang Hy cúi nhìn ta, nói: “Gan ngươi càng lúc càng lớn, để mặc Lý Đức Toàn sai khiến.” Ta vội quỳ xuống: “Nô tỳ cũng lo cho long thể Hoàng thượng.” Nói xong, vội dập đầu. Khang Hy bảo: “Đứng lên đi!” Ta vội đứng dậy. Ông lại nói: “Ngươi cũng thật chu đáo, hầu bên cạnh mấy lần mà đã nhớ hết những lời này.” Ta vội đáp: “Lúc ấy nô tỳ chỉ thấy mới lạ nên mới lưu tâm.” Khang Hy không nói gì với ta nữa, vừa đi ra ngoài vừa thuận miệng nói: “Nếu người trong Đại Thanh ai cũng có lòng hiếu kỳ như vậy, lo gì bốn phương không đến chầu mừng?” Nói xong, người đã ra khỏi phòng. Ta cũng thở dài nghĩ, nói thì dễ. Tư tưởng Trung Quốc mấy nghìn năm nay vốn đất rộng của nhiều, là trung tâm thế giới; muốn thật sự tiếp nhận điều mới mẻ tuyệt đối không thể chỉ vì một vị hoàng đế hứng thú mà thay đổi được. Phải trải qua đau đớn khắc cốt ghi tâm, gần như trở thành nô lệ mất nước, người ta mới thật sự nhận ra hóa ra chúng ta cần học hỏi thế giới bên ngoài. Khang Hy không chỉ cô độc vì là người đứng đầu thiên hạ, mà còn vì hiểu biết quá nhiều, nhìn xa quá rộng. Từ xưa, bậc trí giả vốn thường cô đơn, huống chi ông còn là hoàng đế!
―――――――――――――
Hôm nay không đến lượt ta trực, nhưng chợt nhớ buổi chiều sẽ có ít trà mới được đưa tới, sợ Vân Hương, Ngọc Đàn các nàng cất giữ không thỏa đáng, làm hỏng hương vị, nên vội ra khỏi phòng xem thử. Đang đi dọc theo rừng cây, ta thấy Thập a ca và Thập tứ a ca đi tới từ phía đối diện, bèn vội né sang bên đường đứng thỉnh an. Thập a ca nói giọng oang oang: “Đâu có người ngoài, nàng bày nhiều lễ nghi thế làm gì?” Thập tứ a ca lại khẽ hừ lạnh, không nói gì.
Ta đứng thẳng dậy, mỉm cười với Thập a ca rồi hỏi: “Hai vị định về phủ sao?” Chàng cười đáp: “Ra cung nhưng không về phủ, bọn ta đến chỗ Bát ca.” Ta nghĩ một lát rồi nói: “Đã nhiều ngày không gặp Bát gia, phiền huynh thay ta thỉnh an Bát gia, chúc ngài cát tường!” Thập a ca còn chưa kịp nói thì Thập tứ, vẫn đứng bên cạnh với vẻ mặt lạnh lùng, đã lên tiếng: “Nếu ngươi thật lòng nhớ đến Bát ca thì chẳng cần mấy lễ nghi hư tình thỉnh an hỏi han ấy. Nếu trong lòng ngươi nhớ người khác, hà tất phải làm những chuyện này cho người ta xem?” Ta và Thập a ca đều sững sờ, chẳng hiểu lời ấy từ đâu mà ra. Hai người nhìn nhau đầy nghi hoặc rồi cùng nhìn Thập tứ a ca, hoàn toàn không hiểu. Nói xong, Thập tứ tỏ vẻ mất kiên nhẫn, giục: “Thập ca, rốt cuộc huynh có đi không? Nếu huynh không đi thì đệ đi trước.” Dứt lời, chẳng đợi đáp lại đã bước đi ngay.
Thập a ca khó hiểu nhìn ta một cái rồi vội đuổi theo. Ta quay lại, cau mày nhìn theo bóng hai người khuất dần, vừa đi vừa nghĩ rốt cuộc ta đã đắc tội Thập tứ lúc nào? Chẳng lẽ lại vì Thập tam? Nhưng mấy năm nay chàng đã biết ta và Thập tam rất thân thiết, sao giờ lại nổi giận nữa?
Vừa đi, ta vừa vô thức vuốt chiếc vòng ngọc trên cổ tay. Rốt cuộc ta có nhớ đến chàng không? Năm nào chàng cũng hỏi câu ấy, năm nay ta sẽ trả lời thế nào đây? Hay nói đúng hơn, chàng đã hỏi suốt ba năm rồi, năm nay chàng còn hỏi nữa không? Có lẽ chàng đã chán rồi.
Ta đang mải nghĩ, chợt va vào một người, đứng không vững, suýt ngã. May mà đối phương đưa tay đỡ một cái, ta mới đứng vững. Nhìn ra là Thập tam, ta không nhịn được mắng: “Đồ quỷ tinh quái, thấy ta mà cũng không gọi một tiếng.” Chàng cười nói: “Thấy nàng nghĩ ngợi xuất thần quá, ta muốn xem nàng có va phải người ta không, tiện thể nhắc nàng một phen.” Ngừng một lát, chàng nắm tay thành quyền, chống lên cằm, cố nhịn cười: “Nàng nhào vào lòng ta thì chẳng sao, nhưng nếu người khác thấy một mỹ nhân như nàng đột nhiên lao vào lòng họ, e rằng sẽ nghĩ lệch đi mất!” Ta bĩu môi, cười lườm chàng một cái, chẳng buồn đáp. Chàng hỏi: “Đang nghĩ gì thế?” Ta cười nhìn chàng: “Không nói cho huynh biết! Ta còn việc chính phải làm, không nói chuyện phiếm với huynh nữa.” Chàng cười: “Đi đi! Chỉ đừng vừa đi vừa nghĩ nữa.” Ta không đáp, cứ thế bước đi. Khi ngang qua chàng, ta không nhịn được thúc mạnh khuỷu tay vào người chàng. Chỉ nghe chàng phía sau khoa trương kêu “Ối!” một tiếng. Ta mỉm cười, bước nhanh đi. Sau lưng cũng vang lên một tràng cười.
Đi chưa xa, chợt nghe tiếng bước chân dồn dập phía sau, ta vội quay lại nhìn. Thập tam đang sải bước tới, ta nghi hoặc nhìn chàng, hỏi: “Có chuyện gì?” Chàng đến gần, bước nhanh thêm hai bước rồi dừng lại, nói: “Ta muốn hỏi nàng một chuyện, nhưng dạo này mãi không có dịp thích hợp, suýt nữa quên mất.” Ta đáp: “Hỏi đi!” Chàng cười rồi hỏi: “Lần trước nàng vì sao giúp Tứ ca?” Ta sững người, lục lại trí nhớ mà vẫn hoàn toàn không biết chàng đang nói gì, đành hỏi: “Ta giúp Tứ gia lúc nào? Hơn nữa, Tứ gia có chuyện gì cần ta giúp chứ?” Chàng mỉm cười, lắc đầu nói: “Chuyện lễ vật cống phẩm ấy, nàng hắt trà lên người Thập ca.” Ta hít sâu một hơi, hơi hé miệng nhìn chàng. Trong đầu ta chợt sáng tỏ, hiểu ra vì sao Thập tứ không ưa ta.
Một lúc lâu sau, ta ủ rũ đáp: “Đó vốn chỉ là một sơ suất vô ý, tình cờ thôi.” Chàng cười nói: “Dù cố ý hay vô ý, ta vẫn cảm ơn nàng. Nếu không thì chẳng biết cái miệng của Thập ca còn nói ra những gì! Không phải ta sợ huynh ấy, chỉ là giải thích với Hoàng a mã thì phiền phức.” Nói xong, chàng đợi một lúc. Thấy ta không có phản ứng gì, chàng lại nói: “Ta đi đây, nàng cũng lo việc của mình đi!” Ta ngẩn ngơ gật đầu, xoay người chậm rãi bước đi.
Ta cũng chẳng biết mình đang nghĩ gì, chỉ biết một tay vuốt chiếc vòng, vừa chậm rãi bước đi. Đến lúc sực tỉnh, ta mới nhận ra mình đã rẽ nhầm đường từ lâu, cách điện Càn Thanh rất xa. Ta thở dài, cảm thấy thật sự chẳng còn tâm trí lo chuyện trà lá nữa, bèn quay về phòng.