Vân Diệp ở lại Hành Dương, không đi. Ông dựng doanh trướng của mình với thân phận Phiêu Kỵ Đại tướng quân. Là chức võ tán quan cao nhất, đương nhiên ông có quyền lập nha môn, mở trướng. Dùng quân pháp thẩm vấn phạm nhân rất đơn giản, chỉ có đánh trượng hoặc chém đầu. Nếu Vân Diệp tàn nhẫn hơn một chút, đánh chết người ngay tại chỗ cũng chẳng phải chịu trách nhiệm. .
Địch Nhân Kiệt rất thích hợp làm quan thẩm vấn, vậy nên Vân Diệp không phí tâm sức nữa, mà dồn toàn bộ sự chú ý vào việc giữ gìn trị an ở Hành Dương. Cùng Địch Nhân Kiệt đến Hành Dương còn có quan phủ dân tên Nguyên Gia. Đây là người có tiếng tốt trong quan trường. Dù đã ngoài năm mươi mới leo được lên chức quan ngũ phẩm, ông ta dường như cũng chẳng để tâm. Bộ râu dài hơn một thước phất phơ trên gương mặt dài, gầy thanh tú, trông rất nho nhã.
Chính là thiếu niên năm xưa đã không chút do dự cưới ca nữ của Yến Lai Lâu. Dù Thẩm Công Hải, Diêu Tứ và Trư Tông cùng lứa với ông ta từ lâu đã là những quan lại lừng danh Đại Đường, nhất là Thẩm Công Hải, nay từ chức trị sứ Hà Đông một bước nhảy lên làm Tả Thị lang bộ Hộ, có thể nói thăng tiến như diều gặp gió. Tốc độ thăng quan của Nguyên Gia lại xa mới theo kịp Thẩm Công Hải, mãi không vượt qua nổi cửa ải quan tứ phẩm.
Ở Đại Đường, cái gọi là quan lớn chính là quan viên từ tứ phẩm trở lên; dưới tứ phẩm còn chưa lọt vào mắt xanh của hoàng đế. Dù thành tích chính vụ của Nguyên Gia rất xuất sắc, bình xét hằng năm của ông ta vẫn chỉ ở mức trung bình. Nguyên nhân lớn nhất là đức hạnh cá nhân có chỗ thiếu sót.
Địch Nhân Kiệt là trường hợp khác thường, tốc độ thăng quan của hắn người khác khó mà đem ra so sánh. Có một vị sư phụ lợi hại như vậy mà còn không thể thăng tiến như diều gặp gió thì mất mặt quá. Bởi thế, Vân Diệp xưa nay cứ để mặc Địch Nhân Kiệt tự lo; tài năng của hắn đủ để đứng vững trong triều.
“Nguyên Gia, khi làm quan ở Huệ Châu, ngươi trị thủy hoạn; đến Tùy Châu lại mở đường buôn bán. Chỉ hai công lao ấy cũng đủ giúp ngươi nổi bật giữa các quan viên rồi. Sao đến tận bây giờ ngươi vẫn chỉ là quan ngũ phẩm? Nếu nhiệm kỳ ở Hành Dương này ngươi lại kiêm chức phủ dân quan, ngươi sẽ là người giữ chức thứ sử nhiều lần nhất Đại Đường đấy. Bảo ngươi tư đức có điều thiếu sót, lão phu không tin. Ngươi đã làm chuyện táng tận lương tâm gì mà khiến bộ Lại giày vò ngươi đến thế?”
Vân Diệp cười tủm tỉm nhìn học trò mình, nhấp một ngụm trà nóng rồi cười hỏi.
“Bẩm lời ân sư, học trò từ kẻ áo vải mà có thể trở thành quan lớn trấn giữ một phương đã là phúc lớn lắm rồi. Có lẽ quan ngũ phẩm đã là giới hạn năng lực của học trò, khiến ân sư chê cười.” Nguyên Gia cẩn thận đáp. Xem ra bao năm làm quan rốt cuộc đã mài phẳng mọi góc cạnh của người này.
Vân Diệp khoát tay, cười nói: “Đây đâu còn là lời của hảo hán xương cốt cứng cỏi ở thư viện nữa. Phải thì nói phải, không phải thì nói không phải. Ngươi là học trò của ta, tiên sinh đương nhiên không thể thấy ngươi bị người ta ức hiếp mà khoanh tay đứng nhìn. Nếu là nguyên nhân khác thì lão phu không quản; nếu là chuyện của vợ cả ngươi, tiên sinh vẫn có thể hỏi đến. Một lũ chó má, lẽ nào Lý Cương tiên sinh làm mai mà còn không chứng minh được vợ ngươi là người tốt? Dù sao tiên sinh cũng từng uống trà rượu do phu nhân ngươi kính dâng. Ta sẽ đến bộ Lại hỏi thử.”
Nguyên Gia đứng dậy, cúi lạy tạ tiên sinh rồi chắp tay nói: “Tiên sinh không cần phải nhọc công đến vậy. Thẩm Công Hải, Diêu Tứ, Chu Tông từng kêu oan giúp học trò. Chỉ là học trò không muốn vào Trường An, nếu không thì ba năm trước đã được điều sang làm Chủ sự bộ Hộ rồi. Học trò đa tạ tiên sinh quan tâm.”
Vân Diệp kinh ngạc, ồ lên một tiếng rồi hỏi: “Vì sao? Chẳng lẽ ngươi đã hết chí tiến thủ?”
“Học trò vẫn còn chí lớn, chỉ là chí lớn ấy gửi gắm nơi bá tánh chứ không phải quan chức. Nay quốc thế Đại Đường ta đang lên như mặt trời giữa trưa, trên có thánh minh thiên tử, dưới có những bậc trí giả tài cao mưu rộng như tiên sinh chèo lái, tiền đồ Đại Đường đương nhiên sáng lạn. Học trò nhận ra Đại Đường ta không thiếu danh tướng cái thế, cũng chẳng thiếu anh tài chỉ điểm phương hướng; chỉ thiếu quan địa phương có thể yên lòng dẫn dắt dân chúng tiến lên. Học trò bất tài, tự thấy mình ở thư viện không uổng phí ngày tháng. Những điều học được cả đời mà không thể đem ra thực hành thì mới thật là một nỗi bi ai lớn. Còn địa vị, bổng lộc chỉ là chuyện nhỏ. Nếu học trò vào bộ Hộ làm Chủ sự, suốt ngày vùi đầu trong giấy tờ, vậy thì những điều học được sẽ mai một, chẳng đáng chút nào.”
“Ha ha ha, Nguyên Gia, Nguyên Hoằng Nghị hay lắm! Lão phu không bằng ngươi! Nhưng ngươi xách cái rương lớn thế này đến làm gì? Chẳng lẽ đến hối lộ? Tiên sinh ngươi cả đời giàu sang, tầm mắt đâu có thấp nhé!”
Nguyên Gia cười rạng rỡ, để lộ hàm răng trắng muốt. Ông ta cười hì hì mở rương, lấy ra từng cuốn ghi chép đặt lên bàn rồi chỉ vào chúng, nói: “Tiên sinh xem, những năm qua học trò đâu phải ngồi không hưởng lộc. Qua bốn nhiệm kỳ làm thứ sử, học trò đã có cách hiểu mới về khái niệm dân, vì thế mất hai năm mới biên soạn, chỉnh lý xong. Học trò đặt tên cho sách là ‘Dân Luận’. Có chỗ có lẽ diễn đạt chưa rõ, ấy là vì học trò tài sơ học thiển. Mong tiên sinh sửa giúp!”
Vân Diệp cười hì hì mở cuốn trên cùng. Một hàng chữ bút lông tròn trịa lọt vào mắt, ông mới liếc qua đã giật mình kinh hãi!
“‘Xuân Thu. Cốc Lương Truyện’ viết: ‘Thời xưa có bốn hạng dân: sĩ dân, thương dân, nông dân, công dân.’ ‘Quản Tử. Tiểu Khuông’ viết: ‘Sĩ, nông, công, thương là bốn hạng dân, đều là đá tảng của quốc gia.’ Ý nói họ là rường cột nước nhà. ‘Hán Thư. Thực Hóa Chí Thượng’ viết: ‘Sĩ, nông, công, thương, bốn hạng dân đều có nghề nghiệp; học để có địa vị thì gọi là sĩ,
Nhưng việc đời đổi thay, biến hóa khôn lường. Sĩ, nông, công, thương được gọi là bốn hạng dân, thuyết ấy bắt nguồn từ Quản Tử (Quản Trọng).’ Nguyên Gia cho rằng sĩ, nông, công, thương ‘xét đến cùng, đều cùng một lẽ: có ích cho đời sống con người’; người xưa, bốn hạng dân tuy nghề nghiệp khác nhau nhưng cùng một đạo, đều tận tâm như nhau.”
Đọc hết đoạn này, Vân Diệp nhìn Nguyên Gia, nói: “Ngươi định đặt sĩ, nông, công, thương ngang hàng nhau? Ngươi định bình dân hóa hết mọi đặc quyền của giới sĩ nhân?”
Nguyên Gia nhìn thầy không chớp mắt, đáp: “Đều là máu thịt do cha mẹ sinh ra, cớ sao phải phân cao thấp, sang hèn? Áp đặt điều kiện vật chất có được sau này lên con người vốn sinh ra bình đẳng, như vậy là trái với thiên đạo!”
Vân Diệp gật đầu, nói: “Ta hiểu rồi. Chẳng ai muốn in sách cho ngươi phải không? Thế là ngươi nghĩ thầy ngươi mặt mũi đủ lớn, đội cái mũ này lên đầu cũng chẳng hề gì, bèn đến tìm ta gánh vạ? Có biết học thuyết của ngươi lan truyền ra sẽ gây ảnh hưởng thế nào không? Trước hết phải vượt qua cửa ải thiên phú hoàng quyền. Tiểu tử, nói cho cùng, ngươi vẫn chưa định liều mạng vì chân lý.”
Nguyên Gia cười gượng, nói: “Tiên sinh dạy buổi học đầu tiên cho học trò là cách tự bảo vệ mình kia mà. Học trò đương nhiên sẽ nghe theo. Giờ Nguyên Bảo Nhi đã sinh cho học trò bốn đứa con, ba trai một gái. Cuộc sống trong nhà tuy chẳng thể sánh với cảnh chuông trống, món ngon của nhà giàu, nhưng cũng yên ổn, an lành. Học trò chưa sống đủ những ngày tháng tốt đẹp ấy, nên chỉ đành nhờ tiên sinh cho khắc in cuốn sách này.”
“Ban đầu học trò định tìm Thẩm Công Hải, ai ngờ tên đó sợ đến mức vãi cả ra quần, nửa đêm bỏ trốn. Diêu Tứ, Chu Tông cũng chẳng chịu giúp. Giờ chỉ cần nghe tin học trò tới nhà thăm là họ lập tức giả bệnh!”
Vân Diệp cười khổ: “Đừng nói bọn họ, đến tiên sinh bây giờ cũng muốn lăn ra ốm đây. Tiên sinh ngươi hiện là quyền thần. Đã làm quyền thần mà không muốn trở thành Vương Mãng thì không thể đụng đến hoàng quyền. Trừ phi bây giờ ta giống Tào Tháo, nhận Cửu Tích; nhưng khi ấy hậu quả ra sao, ngươi biết không?”
Nguyên Gia gật đầu, nói: “Đại Đường sẽ lập tức đại loạn, rất có thể tan đàn xẻ nghé.”
“Ngươi muốn thấy cảnh ấy sao?” Vân Diệp lại cười hỏi.
Nguyên Gia lắc đầu, nói: “Học trò đã quá bốc đồng. Tiên sinh quả thật là người không thích hợp nhất để cho in bộ sách này. Suy nghĩ của học trò có chỗ sơ hở. Học trò sai rồi.”
Vân Diệp cười lớn: “Không sai, ngươi nghĩ chẳng sai. Con người đều do cha mẹ sinh dưỡng, quả thật đều có cùng một thân máu thịt. Cố ý chia họ thành ba bảy hạng quả thật không ổn. Vì vậy, điều ngươi nói không sai mấy.”
“Nhưng Nguyên Gia à, muốn thực hiện nguyện vọng của mình thì phải tìm được những người cùng chí hướng mới làm nên chuyện.”
Nguyên Gia mờ mịt lắc đầu: “Thẩm Công Hải, Diêu Tứ, Chu Tông là bạn thân của học trò mà đều không chịu giúp, vậy còn có thể tìm ai?”
Vân Diệp mất kiên nhẫn, cầm cây ngọc như ý trên bàn gõ vào đầu Nguyên Gia một cái, nói: “Đồ ngốc, đồ ngốc! Thư viện dạy kiểu gì mà lại đào tạo ra một kẻ ngốc như ngươi? Thẩm Công Hải, Diêu Tứ, Chu Tông đều là người đang hưởng lợi từ hiện trạng. Ngươi tìm họ để rao giảng lý thuyết của mình chẳng khác nào mò cây tìm cá?
Cút về đi, suy nghĩ cho kỹ xem ai là đối tượng thích hợp nhất để ngươi vận động. Chỉ cần tìm đúng người, chẳng những không gặp rắc rối mà còn nhận được sự ủng hộ cực lớn. Đến lúc ấy, đừng nói in sách cho ngươi, dù khắc in đầy khắp thiên hạ cũng chẳng thành vấn đề.
Cút mau! Lão tử là sĩ nhân, kiên quyết không chịu đứng cùng vạch xuất phát với đám tiện dân!”
Nguyên Gia xách rương, ngơ ngác bị tiên sinh đuổi khỏi phòng khách. Ông ta vừa đi vừa nghĩ, kết quả đâm sầm vào cột, đầu óc choáng váng, ngã phịch xuống đất mà vẫn chẳng nghĩ ra được ai có khí phách lớn đến thế.
Tiên sinh đã ở đỉnh cao quyền lực của bề tôi. Đến ông còn không được, chẳng lẽ trông mong Trưởng Tôn Xung hay Độc Cô Mưu? Trong mắt Nguyên Gia, hai người đó chính là những kẻ mục nát nhất trên đời.
Còn ai được nữa? Tiên sinh hiện bị hai chữ quyền thần trói chặt, không thể cựa quậy. Còn ai lợi hại hơn tiên sinh? Tiên sinh vừa nói không định bước chân vào vũng bùn này. Vì sự yên ổn của Đại Đường, quả thật không thể để tiên sinh đứng ra.
Rốt cuộc là ai đây? Ra khỏi nơi đóng quân của tiên sinh, Nguyên Gia buồn bực đến mức gần như muốn ngửa mặt lên trời gào lớn! Tiên sinh đã nói có một người như thế, hoặc một nhóm người như thế, vậy chắc chắn là có. Chỉ là người ấy rốt cuộc là ai?
Nguyên Gia chắp tay sau lưng đi phía trước, lão bộc gánh đồ theo sau. Hành Dương tuy bị Lý Tượng phá hoại không ít, nhưng rốt cuộc vẫn là vùng trọng yếu phía nam Đại Hồ. Thương nhân trong đế quốc theo sau đại quân đến kiếm chác. Kẻ ngốc cũng biết Lý Tượng đánh không lại đại tướng quân; một khi Hành Dương được thu phục, thế lực thương mại ở đó chắc chắn cũng sẽ bị quét sạch. Cơ hội tốt hiếm có như vậy, thương nhân lập tức ùn ùn kéo đến như đỉa hút máu, ra sức chiếm lĩnh thị trường. Cơ hội thế này quá khó gặp. Trong nước Đại Đường giờ đây hiếm khi có chiến sự, hoạt động buôn bán ở mỗi địa phương đã sớm bị chia chác sạch sẽ; muốn tìm một vùng đất còn bỏ ngỏ đúng là có thể gặp mà không thể cầu.
Nguyên Gia chán ghét nhìn đám thương nhân chỉ biết trục lợi. Kẻ thì đầu to tai lớn, người lại gầy trơ xương, chẳng có ai trông thuận mắt. Ông ta không hiểu vì sao hạng người như thế lại được xếp vào hàng tứ dân.
Nguyên Gia dường như chợt sững lại. Nỗ lực của ông ta đâu phải vì thương nhân trong tứ dân, mà là vì phúc lợi của thợ thuyền và nông dân. Ông cảm thấy hình như mình đã bỏ sót điều gì đó, một điểm rất quan trọng.
Phải suy nghĩ cho kỹ, quả thật phải suy nghĩ cho kỹ. Có gì đó không ổn. Đầu óc Nguyên Gia rối như nồi cháo. Tiếng ồn ào của đám thương nhân dường như càng lúc càng lớn, cuối cùng tràn ngập trong đầu ông, gần như nhấn chìm ông hoàn toàn…(Còn tiếp.)