Rồng có thể lớn, có thể nhỏ, có thể bay lên, có thể ẩn mình: lớn thì nổi mây phun sương, nhỏ thì giấu vảy ẩn hình; bay lên thì vút giữa trời đất, ẩn mình thì lặn dưới sóng nước; nổi giận thì dấy sóng cao nghìn trượng, cuốn quét tám trăm dặm, khiến trăm vạn sinh linh bị thương vong.
Lý Nhị là một con rồng cạn, xưa nay chẳng biết bơi, thế là gây ra động đất…
Ai nấy đều nghĩ như vậy. Một con quỳ long mọc cánh lúc bay lên đã mang theo mấy nghìn mạng người, thế cũng được xem là quá nhân từ rồi. Không chỉ dân chúng nghĩ thế, các tiên sinh trong thư viện cũng nghĩ vậy.
Vân Diệp thì không nghĩ thế. Bởi trước khi Lý Thừa Càn khóc đến ngất đi, hắn đã hạ chỉ giao cho Vân Diệp toàn quyền ứng phó với thảm họa lần này. Vì vậy, khi Vân Diệp bước giữa những bức tường đổ nát, nỗi phẫn uất trong lòng thật khó mà nói thành lời.
Nỗi buồn cũng có giới hạn. Nếu chẳng biết chuyện gì, đột nhiên nhận tin dữ, con người sẽ bị giáng một đòn rất nặng. Nhưng nếu một người nằm liệt giường lâu ngày, mình chăm sóc suốt hai năm, đến khi người ấy thật sự qua đời, có lẽ mình sẽ nhận ra bản thân chẳng đau buồn đến thế. Dù cả thiên hạ đã biến thành một biển tang trắng, mình vẫn không cảm thấy đau buồn.
Núi lở, nhà sập, cầu gãy, đường hư hại. Trận động đất có tâm chấn rất nông này, nơi bị tàn phá nặng nề nhất lại là hoàng lăng trên núi Cửu Tung. Lăng mộ vừa xây xong chẳng bao lâu, nay nghe nói đã hư hại nghiêm trọng, trong mộ thất xuất hiện vô số vết nứt, bất cứ lúc nào cũng có thể sụp đổ. Hứa Kính Tông lúc này chẳng khác gì con lừa bị kinh động, ngày đêm tu sửa lăng mộ, đào lại mộ thất. Tu sửa lăng cho Lý Nhị thì cũng phải tiếp nhận luôn cả tính khí tệ hại của ông ấy.
Núi Cửu Tung có “chín ngọn núi đều cao đẹp”, “núi non trập trùng, hùng vĩ uy nghi”, là “danh sơn của Quan Nội đạo”. Ngọn núi này khá kỳ lạ: nhìn từ phía nam, dáng tựa hình nón; nhìn từ tây nam, trông như cái đấu úp; nhìn từ phía đông, lại giống giá bút, nên người địa phương gọi là “núi Giá Bút”. Lăng mộ của Lý Thế Dân được đào sâu vào núi. Cung điện ngầm được xây dưới chân núi, tính cả những mộ tùy táng, trải dài mấy chục dặm, quy mô rộng lớn, vô cùng tráng lệ. Đào núi xây lăng, lấy núi làm lăng là sáng kiến mới do Lý Nhị khởi xướng.
Ngọc Sơn giải trừ giới nghiêm, từng đội đại quân lần lượt rời khỏi thành. Đang chờ đổi quân, Vân Diệp vốn tưởng Lý Thừa Càn sẽ nóng lòng thay quân sĩ ngay, không ngờ y chẳng hề để tâm, chỉ hạ lệnh cho binh lính tiếp tục ở nguyên vị trí.
Nhà cửa bị hư hại rất nghiêm trọng, ít nhất nhà họ Vân cũng đã xuất hiện vết nứt. Nhà cửa của dân chúng còn thê thảm hơn. May mà động đất xảy ra vào ban ngày; tháng Giêng lại là lúc dân chúng chuẩn bị cày cấy mùa xuân, vận phân bón ra ruộng. Nếu động đất xảy ra ban đêm, Vân Diệp không dám tưởng tượng cảnh tượng sẽ thảm khốc đến mức nào.
Lý Thừa Càn thẳng thắn thừa nhận đây là di chứng sau khi phụ hoàng mình cưỡi rồng về trời. Y ra lệnh mở kho nội phủ, để Vân Diệp tùy ý lấy tiền, đến từng nhà bồi thường cho dân chúng.
Chỉ có điều lần này tiền bồi thường hơi nhiều, đến ba trăm nghìn hộ. Nhìn vàng bạc tuôn khỏi kho như nước chảy, Vân Diệp thấy xót ruột vô cùng. Nhưng Lý Thừa Càn dường như chẳng bận tâm, có vẻ rất sẵn lòng trả giá cho hành động bốc đồng của phụ hoàng.
Ban ngày, y cưỡi ngựa đi tuần khắp nơi, sắp xếp quan viên tổ chức cứu những người sống sót bị vùi trong đống đổ nát. Một mặt, y ra sức thay hoàng gia xin lỗi: tiên đế tính tình nóng nảy, ra đi quá vội, lỡ làm dân chúng bị thương; mọi tổn thất, hoàng gia đều nhận bồi thường.
Đó chính là hiệu quả Lý Thừa Càn muốn có. Rồng giận bay lên trời, thế nào cũng làm liên lụy đến cá tép vô tội. Y cần dân chúng tự thừa nhận mình chỉ là cá tép. Còn nhà họ Vân, cùng lắm cũng được tính là một con ba ba to xác.
Đến tối còn phải túc trực bên linh cữu hoàng đế, vất vả đến mức không sao tả xiết. Trưởng Tôn Xung là quan chủ lễ, Độc Cô Mưu là quan hộ linh: một người gân cổ hô suốt ngày, một người mặc giáp đứng suốt ngày. Khi Vân Diệp lảo đảo trở về, hai người họ cũng mệt rã rời bước ra khỏi linh đường.
Bữa ăn chỉ có cơm trắng và một bát canh. Vân Diệp thà chan trà vào cơm còn hơn động đến bát canh rau chẳng nêm chút gia vị nào. Nói là canh rau, đầu bếp còn bỏ vào đó một miếng thịt heo to tướng, lấy từ bàn cúng xuống; món ấy phải được các quan chia nhau ăn. Đây là ân điển cuối cùng của Thái thượng hoàng.
Trưởng Tôn Xung cũng không ăn, bắt chước Vân Diệp chan trà vào cơm. Độc Cô Mưu thì chẳng chê, một mình uống cạn cả ba bát canh, miếng thịt heo bên trong cũng ăn sạch sành sanh, xem ra còn rất khoái chí.
“Đám người trên thảo nguyên kia, có giết không?” Độc Cô Mưu ăn xong liền hỏi hai người còn lại.
“Ngươi định để họ sống mà tuẫn táng, hay cạo sạch lông tóc rồi bày như đầu heo lên bàn cúng? Nếu là cách sau thì miếng thịt ngày mai xin nhờ ngài ra tay.” Vân Diệp nhấp trà từng ngụm nhỏ, nói với giọng chẳng vui vẻ gì.
“Ta thấy cũng được đấy. A Sử Na Tư Ma, Khế Bật, A Sử Na Đỗ Nhĩ, đã xé mặt mình đòi tuẫn táng để bảo vệ tiên hoàng, chi bằng chúng ta thành toàn cho họ.” Trưởng Tôn Xung lộ vẻ độc địa.
“Các ngươi không thấy cắn rứt lương tâm à? Khế Bật cả đời trung dũng, trận nào cũng xông lên trước, tộc nhân đã đổ máu vì Đại Đường gần cạn rồi, vậy mà các ngươi còn nhẫn tâm xuống tay sao? Người ta chỉ khách sáo một chút, tỏ lòng trung thành thôi. Còn A Sử Na Đỗ Nhĩ, đó cũng là một viên mãnh tướng. Người ta đã bị các ngươi ép đến mức sắp phải về quê chăn dê rồi, đừng chém đầu người ta nữa. Nhưng riêng A Sử Na Tư Ma thì ta đồng ý bày lên bàn cúng. Một dị tộc dám đòi chuyển đất phong ra tận Bắc Hải, ta thấy dã tâm mưu phản của hắn đã rõ như ban ngày. Hấp chín rồi để Độc Cô Mưu ăn cũng hay.”
Độc Cô Mưu nhe hàm răng trắng nhởn, cười nói: “Ta ăn uống chẳng bao giờ kén chọn. Chỉ cần no bụng là ta không chê, thịt người cũng được, thịt heo cũng xong, bỏ vào miệng đều là thịt.”
Chủ đề nặng đô ấy chẳng kéo dài được bao lâu thì Lý Thừa Càn từ bên trong bước ra. Nói là hoàng đế, nhưng lúc này y cũng chẳng được ưu đãi gì; bữa tối cũng chỉ có một bát cơm trắng, một bát canh. Y vừa ăn vừa nghe Vân Diệp kể tình hình cứu trợ. Nghe nói có đến bốn huyện gặp nạn, y thở dài, đặt bát cơm xuống rồi nói: “Riêng Trường An đã có hai huyện Trường An và Vạn Niên; thêm Lam Điền, Tam Nguyên, Lễ Tuyền, Hộ huyện nữa là tròn sáu huyện bị nạn. Trường An, Vạn Niên, Lam Điền, Tam Nguyên lại là bốn huyện đông dân nhất Đại Đường. Ba trăm nghìn hộ gặp nạn, hơn hai nghìn người thiệt mạng, quả thật là may mắn rồi.”
Vân Diệp đặt ấm trà xuống, nói: “Đừng vội nói là may mắn. Nhà cửa sập đổ nhiều vô kể, nhất là ở Tam Nguyên, gần như chẳng còn căn nhà nào có thể ở được. Ngươi nhìn trời trên đầu đi, dấu hiệu sắp có tuyết đấy. Bây giờ vẫn là tháng Giêng, trước hết phải thu xếp cho những người không có chỗ trú vào nhà đã; tệ nhất cũng phải có lều che gió rét. Nếu không, chưa bị nhà đè chết thì cũng bị gió lạnh làm chết cóng.”
“Lều trong quân doanh gần như đã bị ta điều đi sạch, vậy mà vẫn không đủ. Hơn một triệu người đấy. Mau nghĩ ra một phương án, ta còn đi cứu người; chậm thêm mấy ngày thì chẳng cần cứu nữa.”
Lý Thừa Càn ngẩng lên nhìn tầng mây xám chì, nói với Vân Diệp: “Mở cửa các hành cung hoàng gia đi. Nhiều hành cung đã bỏ không suốt bao năm, đừng để lãng phí. Nhà cửa trong hành cung đều xây rất kiên cố, không có vấn đề gì. Lần này cũng mở cửa Chiêu Dương cung trên vùng đất cao khô hạn. Đợi nhà dân xây xong thì những hành cung ấy cũng nên được tu sửa.”
Đây là lần đầu tiên trong ba năm qua Vân Diệp nói chuyện với Lý Thừa Càn. Nói xong việc công, mọi người đều lặng thinh. Mãi lâu sau, Lý Thừa Càn mới khàn giọng hỏi Vân Diệp: “Ngươi thật sự định đến Nhạc Châu à?”
Vân Diệp gật đầu: “Không đi không được nữa, ta sắp chịu hết nổi rồi. Hôm nay người này qua đời, ngày mai người kia qua đời, cứ thế này thì người tiếp theo sẽ là ta mất. Đợi các bậc trưởng bối đều qua đời, ta sẽ có thể trở về Ngọc Sơn dạy học. Gặp nhau chi bằng đừng gặp; gặp một lần lại buồn một lần, chẳng ích gì. Ngươi cũng biết ta sợ nhất những cuộc vĩnh biệt như thế.”
Lý Thừa Càn buồn bã gật đầu, khẽ nói: “Ngươi còn có thể trốn tránh, ta thì chẳng có đường nào trốn. Ta ngày đêm vất vả vì đất nước, đổi lại lại mang tiếng bạo quân. Lý Thừa Càn tự nhận mình thương dân như con, chưa từng làm chuyện hại dân, cớ sao phải gánh tiếng xấu này? Phụ hoàng băng hà, cả thiên hạ để tang; từ Nam Hải đến Bắc Hải, đâu đâu cũng có tiếng khóc. Ta lo sau khi ta chết, sẽ có người vỗ tay ăn mừng. Thụy hiệu của phụ hoàng là Văn Võ kiêm tư, còn ta sẽ được gọi là gì? Trụ? Kiệt? Hay Thương?”
Thấy Trưởng Tôn Xung và Độc Cô Mưu đã đi khỏi, Vân Diệp không nhịn được, hạ giọng nói: “Ngươi no cơm rửng mỡ à? Cứ nhất định phải thu quyền về mình? Đại Đường hiện giờ có chỗ nào giống với triều đại đó trong lịch sử? Thuế má mỗi năm của Đại Đường nhiều gấp cả trăm lần tổng số thuế của Tiền Hán suốt một trăm năm; lãnh thổ rộng chưa từng có trong lịch sử, dân số cũng đã vượt mười triệu người.”
“Ngươi còn định dùng chế độ quân chủ tập quyền kiểu cũ để cai trị đất nước này sao? Tiên đế từng thử rồi, sau đó nhận ra cách ấy hoàn toàn không thể thực hiện, nên mới chỉnh đốn Đại Đường thành bộ dạng như trước khi ngươi đăng cơ.”
“Chuyện ruộng đồng là việc của Đại Tư Nông; lễ nghi, ngoại giao thì thuộc Lễ bộ và Hồng Lư tự; hộ dân trong thiên hạ phải do Hộ bộ quản lý. Các vụ án hình sự thì cứ để Hình bộ và Đại Lý tự xét xử. Ai bảo ngươi đi quản một hai tử tù? Dẫu có một hai người bị xử oan thì đã sao? Ngươi đích thân xem xét rồi thì án oan sẽ không xảy ra nữa à?”
“Ngươi nên quản việc gì? Ngươi nên quản Lại bộ, Binh bộ, Đô Thủy Giám, còn có Hoàng Thành ty và Tham Mưu ty mà ngươi giấu giếm, không muốn để người khác biết. Phương lược của thư viện Ngọc Sơn mới là thứ ngươi nên chuyên tâm nghiên cứu. Ngươi quản mấy chuyện lặt vặt của đám tiểu lại châu huyện làm gì? Đào thải kẻ kém, giữ lại người giỏi, đó là lẽ thường.”
“Hãy coi chừng binh quyền trong tay ngươi, coi chừng quyền giám sát trong tay ngươi. Theo dõi xem nơi nào có thể xảy ra phản loạn, rồi tìm một vị tướng thích hợp đến dẹp loạn.”
“Ngươi có biết làm nhiều sai nhiều, làm ít sai ít, không làm thì không sai là câu cửa miệng chốn quan trường không? Dân bộ làm sai thì phạt Dân bộ; Công bộ làm sai thì tìm Thượng thư Công bộ tính sổ; Hình bộ làm sai thì chỉnh đốn Hình bộ là được. Thừa Càn, giờ ngươi là hoàng đế, trách nhiệm của ngươi là giám sát thiên hạ, chứ không phải đi làm tiểu lại.”
“Ngươi không làm việc cụ thể thì sẽ không mắc lỗi; người sai đều là đại thần. Đó mới là cái cốt lõi giúp quân vương không được phép sai. Một khi ngươi sai, ngươi đẩy trách nhiệm cho ai? Phía sau ngươi chẳng còn ai…”
Lý Thái vốn cũng đi ra ngoài hít thở, nào ngờ lại thấy Vân Diệp đang nói chuyện với đại ca, nước bọt văng tung tóe. Lòng y ấm lại, xoa xoa bụng rồi tiếp tục bước vào linh đường túc trực. Chỉ cần bắt đầu trò chuyện, khúc mắc nhất định sẽ được tháo gỡ. Tình nghĩa bao năm đâu phải muốn dứt là dứt được…
PS: Tiết thứ hai